منبع پایان نامه ارشد درمورد تفکر دینی، جهان بینی، شهید مطهری، روشنفکری دینی

دانلود پایان نامه ارشد

دارد.42
جهان بینی هر مکتبی ، زیر ساز و تکیه گاه آن مکتب به شمار می رود. «همه دین ها و آیین ها و مکتب ها و فلسفه های اجتماعی متکی به نوعی جهان بینی بوده است » هدف هایی که یک مکتب عرضه می دارد و به تعقیب ان ها دعوت می کند و راه و روش هایی که تعیین می کند و باید و نباید هایی که انتشار می کند و مسئولیت هایی که به وجود می اورد همه به منزله نتایج لازم و ضروری جهان بینی است که عرضه شده است.43
وجود او و شخصیت او مشعلی بود که مسلمین باید به او نظر کنند و نور و حرارت از او طلب کنند و راه تفکر عمیق را از او بیاموزند . مرحوم مطهری یک شخصیت چند بُعدی بود ـ در عین این که بعد فلسفی در وجود او قوی تر بود و خود ایشان هم در کتاب عدل الهی این نکته را متذکر شده اند: « از همان دوره جوانی وقتی که نظر می کردم می دیدم که در میان شخصیت ها که در تاریخ بوده اند شخصیت فیلسوفانِ بزرگ مرا بیشتر جذب می کرد و می پنداشتم اینان انسان هایی هستندکه از دیگران بلندتر و ارجمندتراند .» به هر روی ایشان راه فیلسوفان را در زندگی خود برگزید و بخت هم یار او بود و از درس استادانی مثل مرحوم امام خمینی «ره»و علامه طباطبایی «ره»بهره مند شد، در زمینه تفکر فلسفی استعداد خارق العاده ای داشت 44.
مقام معظم انقلاب اسلامی درباره ایشان می گوید: « استاد مطهری به حق یکی از بزرگترین معماران بنای فکری نظام اسلامی به حساب می آید آثاراستاد شهید مطهری مبنای فکری نظام جهوری اسلامی است. استاد مطهری با صراحت ایدئولوژی اسلامی رامتکی به متون اسلامی وبدون هیچ گونه گرایش انحرافی مطرح مینمود.» 45
استاد مطهری پس از احساس مسئولیت نسبت به جامعه خود ، نخست به تحلیل اوضاع و مشکلات موجود نشست و سپس به ارائه راه حل ها پرداخت. از نوشته های استاد چنان به دست می آید که دغدغه اصلی ایشان بررسی عوامل انحطاط مسلمین است و سه عامل اصلی این مهم را واژگونی حقایق دینی در نظر مردم ، و ضربه و زیان جمود اندیشی و تحجّر مدّعیان حمایت دین ، و هجوم عوامل بیگانه که مهم ترین آن ها استعمار غربی است می شناسند.
شهید مطهری در ریشه یابی خود راه حلّ این مشکل را آگاهی بخشی فرهنگی و اجتماعی تشخیص داده و همه تلاش خود را و رسالت خویش را در همین راه به کار بسته و تفسیر موضوعی و ترتیبی استاد در راستای همین رسالت است .
1ـ 3 .تبار شناسی مسأله [ از سلسله احیاگران تفکر دینی و اندیشه احیایی از سید جمال تا مرحوم طالقانی و استاد مطهری ]
باز سازی و احیای تفکر دینی ، یکی از مقوله های اساسی است که از گذشته های دور مورد توجه احیاگران دینی بوده و هست. این مقوله از حیث غایتی که دنبال می کند امری شریف وستودنی است، چرا که در پی صیانت از دین و دین داری در جوامع دینی است ؛ یعنی از آن جایی که احیاگری دینی در پی کالبد شکافی دین از حیث شناخت و رفع چالش ها و موانعی هست که رشد و بالندگی دین را به مخاطره می اندازد و در واقع حفظ و بازسازی دین را مقطعی که دچار آسیب ها و تحریف هایی در عرصه نظری و عملی می گردد، به عهده دارد؛ از توجه خاص شرع مقدس برخوردار بوده و امری ضروری می نماید.
به گفتة استاد مطهری : « اصلاح و مصلح و نهضت اصلاحی و تجدّد فکر دینی که اخیرا مصطلح شده است یک آهنگ آشنا به گوش مسلمانان است ، بررسی دقیق نهضت های اصلاحی دورة اسلام و تحلیل علمی آن ها بسیار مفید و حیاتی است . همة این نهضت ها ، اعمّ از فکری و عملی و اعمّ از پیشرو و ارتجاعی ، نیازمند به بررسی و تحلیل وسیعی است ، خصوصا با توجه به اینکه اخیرا عده ای فرصت طلب از خلأ موجود سوء استفاده کرده و طبق دستور و بطور دلبخواه نهضت های دورة اسلامی را تحلیل می کنند و در اختیار تودة بی خبر می گذارند . 46
مسأله احیاگری در تفکر دینی مهم ترین مشکل فکری نسل حاضر است که می خواهد به هویّت خویش باز گردد . او تشنة مباحث علمی و گره گشا در پیرامون این موضوع است . بدینسان اگر عالمان فرزانه و مکتب شناس و عارف به زمان به این مهم همت نگمارند ، مکتب ناشناسان زمان شناس یا زمان ناشناسان به این امر همت خواهند گماشت ، آن گاه نسل تشنه را به جای سرچشمه آب به سمت سراب خواهند برد و بدعت ها را به عنوان احیاگری به کرسی خواهند نشاند و گمراه گران وادی فکر دینی را به عنوان احیا گران معرفی خواهند کرد . 47
با یک نگاه تاریخ گرایانه به گذشته ، در می یابیم که تاریخ معرِّف افراد بزرگی است که در برهه های مختلف به احیای تفکر دینی و اصلاح جامعه پرداخته اند. از سید جمال الدین اسد ابادی و اقبال و علامه طباطبایی «ره» وآیت الله طالقانی و شهید مطهری و… گرفته تا بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی «ره» را می توان نام برد.
« احیاء » : زنده کردن درمقابل« اماته » ا ست . حیات که ریشة آن می باشد به مفهوم پدیده ی قابل رشد و صاحب ادراک به کار می رود ، و موت که نقیض آن به شمار می رود ؛ به معنی پدیدة غیر قابل رشد و عاجز از ادراک می باشد . این واژه در قران در معانی متعددی چون : استعداد رشد در گیاهان ، استعداد ادراک حسّی ، استعداد عقلانی ، زندگی معنوی منطبق با وحی و فطرت الهی ، زندگی جاودانة اخروی و … به کار رفته است .48
احیاء به معنای زنده کردن چیزی است که از بین رفته است . و در آیات و روایات عدیده ای احیا جان دادن به کالبد بی جان و روح بخشیدن به موجود بی روح تلقّی شده است. ( وَ اللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها) 49
1-3-1. چیستی احیاگری دینی
احیاگری دینی عبارت است از باز پیرایی و واخوانی گزاره ها و آموزه های دینی ، در جهت مهجوریت زدایی از آن و رفع اجمال و اهمال از آن ، و تصحیح سیر دین داری و مسیر دین داران براساس انگیزه ، رهیافت و روشی معین.50
احیاگری ؛ یعنی تحریف زدایی و کشف افق های نوین و حقایق تازه در حوزة معارف دینی توأم با مکتب شناسی اجتهادی و نگرشی زمان شناسانه.51
شخصیت هایی که منجی جوامع انسانی هستند جنبه های فراموش شده یک مکتب فکری را احیا کرده و شکلی جدید به آن می بخشند و به جامعه مرده خود روح تازه اعطا می کنند.52
بنابراین احیای دین عبارت است از فعال کردن دین در قلمرو حیات انسانی ( چه در حوزه فردی و چه در حوزه اجتماعی ) ، نقش آفرینی دین در فکر و فعل و حرکت انسان می شود حیات دین و احیای دین به اصطلاح دین داری و احیای دین دار تحلیل می شود.
آن گاه که دین دار در مقام فهم و و فکر یا اقدام و حرکت دچار بد فهمی دین، التقاط دین با غیر دین یا تبعیض و تجزیه در اجزای دین می شود و در مقام فهم یا عمل، دین متروک یا بد اجرا می شود و طبعا نامطبوع یا نامطلوب جلوه می کند ، در نتیجه اماته ی دین اتفاق میفتد.
1-3-2. ویژگی احیاگر تفکّر دینی
درک صحیح اصول و مبانی دین ، آشنایی کامل به موقعیت زمانی و مکانی احکام ، و نیز شبهات و بدعت های زمانه که برساحت دین وارد می شود ، قدرت تشخیص حقیقت از باطل از شرایط احیاگری دینی است. احیاگر دینی زمانی می تواند غبار تحریف را از چهره دین بزداید که به این اصول مسلّم متصف باشد و در ان صورت نه تنها احیاگری او امر ممدوح بلکه واجب خواهد بود.
اصلاح اسلامی ، حرکتی است انقلابی ، انقلاب در افکار ، فرهنگ ، اخلاق و روحیات انسان ها ، و به موازات آن ، تغییر در نظامات اجتماعی فاسدِ حاکم بر آن ها ، بنابراین اصلاح اسلامی ، تغییری است در جهت رشد و کمال انسان ، که هم مبارزه با
آداب و عادات ناپسند را لازم می شمرد و هم سیستم های حاکم بر اجتماع را بر حق و عدالت و صواب و صلاح وا می دارد .53
حضرت نبی اکرم (ص) می فرمایند: « اذا ظهرت البدع فی امّتی لیظهر العالم علمه فمن لم یفعل فعلیه لعنة الله» اگر در امت من بدعت ها ظاهر شوند ، برعالم لازم است که علم خود را آشکار سازد که اگر چنین نکند لعنت خدا بر او باد.54
از آن جا که احیا در مقابل اماته است ، پس از هر اماته ای باید در انتظار احیا و تحقق آن بود . بدیهی است ادیان الهی در طول دوره های خود، از کینه توزی دشمنان در امان نبوده اند . از این رو در تشعشع و نور افشانیشان دچار قبض و بسط هایی می شدند و گاهی به سبب دسیسه های دین ستیزان ، حقایق دینی بر خداپرستان مخفی می گردید و همین امر اعتقاد به احیا گری تمام انبیاء را تصحیح می سازد.
بر روشنفکری دینی چند نام نهاده شده است : نو گرایی دینی ، نهضت اصلاح دینی ، نهضت احیای دین ، پروتستانتیسم اسلامی و جنبش بیدادگری . این جریان در پی بیداری مسلمین از طریق تجدّد حیات اسلام بود و به اسلام تاریخی ، یا اسلام موجود تمکین نمی کرد. روشنفکری دینی راهی بود میان غیر روشنفکری دینی ( سنّت گرایی ) و روشنفکری غیر دینی ( مارکسیسم و سکولاریسم ) . این راه ، نه سنّت بومی را ، در بست می پذیرفت و نه نسخة فرنگی را ، و بر آن بود تا راه سومی بگشاید و گشود .55
1-3-3. احیاگری دینی در اسلام:
در طول تاریخ ، اسلام با دسیسه هاس زیادی روبرو بوده است ، ولی اصالت و اتقان این آیین به دشمنان اجازه نمی داد که بطور مستقیم به تحریف یا نابودی آن اقدام کنند . چنان که در این راستا به هر توطئه ای دست زدند ، با ناکامی مواجه شدند ؛ مانند : توطئه مشرکان و یهودیان حجاز ، حمله مغول ها ، جنگ هاس صلیبی ، و محقق نمایان یا شرق شناسانی که خواسته اند از طریق هتاکی و توهین به اسلام ، به اهداف خویش برسند.56
بنابراین ، دشمن به طور طبیعی روش غیر مستقیم ؛ یعنی ، تحریف معنوی را بر می گزیند . شواهد بسیاری در دست است که تحریف معنوی اسلام حتی در عصر پیامبر (ص) وجود داشته است . گروهی دین را از دنیا جدا می کردند و یا مفاهیم ارزشی اسلام چون توکل و زهد و … را وارونه تفسیر می نمودند که حضرت با ان وبارزه می کرد ؛ اما بعد از رحلت حضرت ختمی مرتبت تحریف معنوی حالت پیچیده تری به خود گرفت و اجتهاد در مقابل نصّ علنی گردید . تا آن جا که تقدم نژاد عرب بر غیر عرب ، قریش بر غیر قریش ، تبعیضات اقتصادی و تعطیل حدود شرعی به عنوان اسلام مطرح گردید .57
در چنین موقعیت های غم باری احیای دین و فرهنگ دینی امری لازم و واجب بوده و این امر نه تنها از زمان پیغمبر (ص) انجام گرفت بلکه ائمه و پس از آن ها علما و فقهای دینی نیز امر احیای دین را در راس امور قرار دادند.
در هر عصر و نسلی این پرسش برای ژرف اندیشان و ریشه شناسان با کو بندگی تمام پیش می آید که چه کنیم تا اینکه از یک طرف ، همچنان از منبع زلال وحی سیراب و بر خوردار بمانیم و از طرف دیگر از فرآورده های حس و عقل که موهبت های عزیز خداوند است نیز محروم نمانیم .چه کنیم که هیچ یک را فدای دیگری نکنیم؟ چه کنیم که در عین پا بستگی به وحی ،در زندان دگمهای غبار گرفته محبوس و سینه تنگ نمانیم ؟ چه کنیم که نه تحجّر از درون و نه تهاجم از بیرون ، هیچ یک مارا تباه نکند.
تفکّر دینی ایمان داشتن به قران و سنّت رسول خدا و فرهنگ دینی (اسلامی) به معنای کلی و عمیق آن است. این تفکر در طول زمان به علل مختلف و از همه مهمتر جمود سطحی نگری و تعصّب و کنار گذاشتن عقل ، فرسوده ، عقب مانده و تحریف می گردد.
به نظر می رسد نخستین مرحله جنبش اسلامی ، احیای دین باشد . منظور از این اصطلاح ، زنده کردن سنن و شعائر دینی و بویژه زنده کردن بُعد اجتماعی و سیاسی اسلام در روزگار جدید است که به قصد احیای مسلمانان و مواجهه و مقابله با تهاجمات سیاسی و اجتماعی و نظامی استعمار در سرزمین های اسلامی صورت گرفت . ( با احیای شریعت ، مسلمانان نیز احیا شوند و عزت پیدا کنند و استعمار را برانند .
گام دوم در جنبش اسلامی ، اصلاح دین است ، منظور خرافه زدایی از ساحت دین است . و گام سوم ” احیای تفکر دینی ” است یعنی باز سازی اندیشه دینی می باشد . و اما گام چهارم نو گرایی دینی است . لازمه بازسازی اندیشه و طرح نوین اسلام به مثابه یک جهان بینی کامل و جامع و یک مکتب و ایدئولوژی نوین و استوار ، نوآوری و نو اندیشی

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد امام خمینی، ایدئولوژی، جهان بینی، انقلاب اسلامی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد انسان کامل، فیض کاشانی، محافظه کاری، برجسته سازی