منبع پایان نامه ارشد درمورد امپراطوری عثمانی، ایران باستان، تخت جمشید

دانلود پایان نامه ارشد

به شهرت رسید نقره کاری بود که در مصنوعات ترکیه رایج نبود و تزیینات در این کشور منحصر به نقاشی بر روی فلزات گردیده بود. در این دوران بکارگیری تزیینات هندسی در فلزات، نسبت به علاقه سلجوقبان در استفاده از عناصر جاندار که شهرت یافته بود کم است» (علام، 1382، 154).
با تشکیل امپراطوری عثمانی، هنر ترکان عثمانی شکل می گیرد که با توجه به موقعیت ها و شرایط حاکم بر جامعه خلق گردیده است. هنرمندان این دوران با توجه به موقعیت منطقه ای، هنر خود را با تاثیر پذیری از هنر اقوام همسایه شکل دادند. «امپراطوری عثمانی در موقعیت اتصال جغرافیایی اروپا و آسیا پیشرفت و توسعه خود را آغاز نموده و از منابع و دست آوردهای هنری کشورهای شرقی و غربی امپراطوری خود، شالوده هنر خویش را بنا نهاد. منابع هنری شرقی آن، میراث سلجوقیان و به گونه ای فرعی تر سنت ترکی آسیای مرکزی و در کنار آن سبک تیموری و دستاوردهای هنری قاهره، بغداد و تبریز بودند. منابع هنری غربی اش شامل بیزانس، دولت شهرهای ایتالیایی، بالکان و در آخر فرانسه بود» (ایتسکویتس، 1377، 76).
در این میان هنرمندان این کشور تاثیر بسیاری از فرهنگ و هنر ایرانی را پذیرا بودند بطوری که ایتسکویتس در کتاب «امپراطوری عثمانی و سنت اسلامی» این چنین بیان داشته است: «عثمانی ها مثل سلجوقی هایی که پیش از آن ها بودند، عمیقاً مدیون عادات و سنن و فرهنگ ایران در رشته های ادبیات و هنر و حکومت و قانون و تحقیقات علمی بودند و بسیاری از متصدیان امور امپراطوری عثمانی از نقاط شرقی مهاجرت کرده بودند و با اطمینان میتوان از یک فرهنگ ترکی ایرانی در سرزمین وسیعی از هند تا دانوب یاد کرد» (ایتسکویتس، 1377، 60). یکی از وقایع بسیار مهمی که ذکر آن در این بخش ضروری می باشد، اشاره به جنگ چالدران و غنایم بدست آمده از آن است که حتی امروزه بخش اعظمی از آثار موزه نظامی توپکاپی استانبول را تشکیل می دهد. با ذکر این مطلب می توان بیان داشت که غنایم راه یافته به این کشور خود می تواند نشان دهنده تاثیرات فرهنگ و هنر ایرانی بر هنر عثمانی باشد که در بخش های آینده مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در رابطه با آثار هنر فلزکاری ترکان عثمانی اطلاعات مکتوب قابل توجهی در دسترس نیست اما می توان با استناد به آثار موجود که در فصل بعد آورده خواهد شد و تجزیه و تحلیل نقوش و انواعشان به اطلاعاتی دست یافت اما آنچه از اطلاعات محدود و مکتوب بدست آمده بیان می دارد که «مشخصه اصلی بسیاری از آثار فلزی دوره عثمانی، سطوح بسیار تزیینی آنهاست» (علام، 1382، 79). «در دولت عثمانی نیز مانند دوران صفویه در ایران ادوات برنزی اهمیت خود را کاملاً از دست میدهد؛ نقره نشانی در عهد عثمانی دیگر متداول نبود و غیر از قندیل های مشبک که اغلب به شکل خیمه یا بناهای گنبد دار ساخته می شد و بعدها در عصر ممالیک در قاهره از آن تقلید گردید، اشیاء قابل توجه تری ساخته نشد» (کونل، 1387، 259-260). «یکی از آثار کم نظیر این دوره ، قندیل گنبدی شکل مجلل و نفیس از جنس نقره است که اکنون در موزه هنرهای اسلامی-ترکی استانبول مربوط به حدود 1460/ 865 نگه داری می شود. این اثر دارای شش وجه تراش خورده است که به طور انبوه با گل های ختایی برجسته و موج دار (ابری شکل) پر شده اند و ردیف های خط نگاره ای آیه نور را منعکس می کنند» (علام، 1382، 79).
در زمینه ساخت ادوات جنگی «استادکاران ترک با ایرانیان به رقابت پرداختند. نمونه های جالب توجه زیادی در مجموعه های جنگی اروپاییان وجود دارد که جزء غنایم جنگی از جنگ با ترک ها به دست آمده است. تیغه شمشیرها از نظر مرغوبیت فولاد آن شهرت بسیار دارد؛ در قرن هفدهم دسته و غلاف خنجر ها را با نقوش آرابسک یا گل و بوته مینایی شفاف تزیین می کردند و از گرزهایی که سر آن به شکل گلابی بود و به نام «بوزوگانی» خوانده می شد استفاده می نمودند. همراه این نوع اسلحه ها، تبرزین هایی بکار می رفته با دسته بلند و تبرزین های دوسری نیز وجود داشته که معمولاً نشان فرماندهی بوده است. انواع مختلف ساز و برگ های جنگی را برای جنگ آور و مرکبش می ساختند و اغلب آن را به طور مشبک می آراستند. دهنه را اغلب نقره نشان می کردند و یا از برنز مطلا بوجود می آوردند. شکل مشخص کلاه خودهای عثمانی در قرن هفدهم در نتیجه جنگ های ترکان به مجارستان و لهستان سرایت کرد و در آلمان نیز به نام «زی شاگن »16 شهرت یافت» (کونل، 1387، 260).

3-8 تاریخچه سلاح

3-8-1 تاریخچه سلاح در ایران
اگر چه محققین و باستان شناسان در مورد هنر فلز کاری ایران در دوره های مختلف قبل و بعد از تاریخ پژوهشهای گسترده و قابل قبولی انجام دادهاند اما آنچه که بیان آن ضروری به نظر میرسد این است که اغلب آنها بر این باورند مشخص کردن سیر تحول درست و دقیق در مورد تاریخچه سلاح تا حدودی بسیار دشوار و شاید غیر ممکن باشد و تاکنون نیز پژوهش دقیقی انجام نگرفته، زیرا آثار به جا مانده به صورت پراکنده در موزه ها و مجموعه های شخصی هنوز آنگونه که در خور باشد بررسی نشده اند و همچنین بسیاری از این سلاح ها دیگر وجود ندارند و ما بدون بررسی تصاویر نگاه ها و آثار دیگر قادر به شناسایی مشخصات و ویژگی آنها نیستیم هر چند که بررسی این نگاه ها هم مشکلات خاص خود را دارد. اما «چون ایرانیان در کارنامه جهان از جنگاوران بی باک و جهان گشایان چیره دست شناخته شده اند، ناگزیر باید از ابزارهای خوب جنگلی برخوردار باشند. این چنین هم بود این است که در زبان پارسی نام صدها ابزار جنگ به جای مانده که برخی از آنها را در پارسی باستان یعنی در نبشته های روزگار هخامنشیان و بیشتر آنها را در نامه دینی ایرانیان اوستا می یابیم» (پورداود، 1382، 29).
اگر چه سلاح های اولیه از سنگ ساخته می شده «ولی کارگران ایرانی از آنگاه که بشر فلز را کشف کرد به ساختن اسلحه و صور و اشکال فلزی پرداخته اند» (ویلسن، 1366، 12).
بر این اساس است که «ایران از خیلی قدیم در صنعت اسلحه سازی از بزرگترین و مهمترین مراکز فنی شرق دور و نزدیک به شمار رفته است» (زکی ، 1366، 268).
بیان این نکته ضروری است که در گذشته به جای کلمه سلاح و اسلحه، از زینافزار یا ساز جنگ استفاده می شده است «و اما ابزار یا افزار و اوزار باید واژه زاور Zavar باشد که به معنی زور و نیرو در اوستا بسیار به کار رفته اما زین که امروزه با یای معروف به زبان رانیم، بی شک مانند بسیاری از واژه های دیگر مانند شیر و کین و پیش با یای مجهول تلفظ می شد. زین که امروزه به معنی پلاس و جل و نمد و پالان اسب گرفته می شود، در پارینه به معنی سلاح بوده و جز این مفهوم دیگری نداشت» (پورداوود، 1382، 37 – 36).
از آن کرانه کمانی گرفت و اندر شد میان آب روان با سلیح و زین افزار
(فرخی)
کشفیات باستان شناسان بر ما معلوم کرده اند که اگر چه ابتدا از مس به صورت خالص و موجود در طبیعت برای ساختن انواع اشیاء استفاده می شد اما ساکنان ایران«از 3000 سال ق.م از مس ذوب شده در ساختن اشیاء بهره گرفتند، در نتیجه بر شمار اشیای مس افزوده شد و به تدریج ابزاری چون تیر، چاقو، خنجر، کج بیل، کلنگ و ظروف ساخته شدند» (احسانی، 1382، 3).
این آثار در بسیاری از نقاط ایران کشف شده اند «اسلحه مسی و زینت آلات در بقایای اعصار ما قبل تاریخ ایران خیلی زیاد به دست آمده زیرا که فلز اول مرتبه در این قسمت دنیا کشف گردیده است. تیر و کمان و اسلحه و ابزار سنگی به مقدار زیاد در طبقات بعد به دست می آید» (ویلسن، 1366، 26).
در همین دوران استفاده از مس برای ساخت انواع وسایل زندگی بسیار مورد توجه قرار گرفت که ساخت ابزارهای جنگی را نیز شامل می شد به عنوان مثال«در اوایل هزاره چهارم پیش از مسیح، مس مصرف عمومی یافت و برای ساختن پیکان، درفش، سنجاق جامعه و جواهرات را چکش کاری می کردند» (وولف، 1372، 2).

شکل 3-2 پیکانهای مسی چکش کاری شده هزاره چهارم پیش از مسیح(وولف، 1372، 2)

از نمونه های دیگر به اشیاء فلزی کشف شده در ناحیه اردبیل می توان اشاره کرد. اغلب این اشیاء و از جمله سلاح ها در کنار صاحبانشان دفن شده اند «در این منطقه شمشیرهای مسی که بعضی از آنها متجاوز از یک متر طول دارند نیز پیدا شده است. بعضی از این شمشیرها دارای دسته های سنگینی هستند. خنجرهای مختلف، تبر و سر نیزه، حلقه برای گرفتن زه کمان و نیز قسمت بالا و پایین تیر دان مسی در این ناحیه به دست آمده است» (ویلسن، 1366، 43).

شکل 3-3 قالبهای سنگی برای ساختن تبرهای جنگی از تپه حسنلو آذربایجان، حدود هزار سال ق.م، موره ایران باستان(وولف، 1372، 9)

همچنین می توان به دو نمونه خنجر مسین کشف شده در دامغان اشاره کرد که مربوط به 1500 سال ق.م هستند.

شکل 3-4 عصر مس خنجرهای مسین 1500 ق.م دامغان (احسانی، 1382، 4)

و یا قمه طلای مکشوفه در قبرستان کلاردشت در 1300 ق.م.

شکل 3-5 قمه طلای مکشوفه در قبرستان کلاردشت مازندران 1300 ق.موزه ایران باستان (احسانی،1382، 45)
یکی از روشهای ساخت اشیا در گذشته روش قالب سنگی بوده است یک نمونه از این قالبها را که برای ساخت پیکان مورد استفاده قرار گرفته در شوش کشف شده است. این قالب مروبط به 2000 سال ق.م است.

شکل 3-6 قالب سنگی برای ساختن پیکان شوش 2000 سال ق.م (وولف، 1372، 4)

سنت حک کردن نام صاحب سلاح و یا سازنده آن از زمانهای گذشته برقرار بوده است که رواج این سنت را می توان در دوران معاصر نیز مشاهده کرد که از جمله در کاوشهای باستان شناسی در تپه گیان نهاوند «خنجرهای به دست آمده که اسم سلطان زمان در روی آنها حک شده است» (ویلسن، 1366، 26).
از جمله سلاح های زیبا و در خور توجه دیگر می توان به سلاح های مفرغی لرستان اشاره کرد. اغلب این وسایل در گورهای بزرگ سنگی فرد و یا جمعی کشف شده اند. «اشیای کشف شده از این گورهای خارج از شهر شامل انواع سلاح و لوازم جنگ و شکار چون خود، پیکان، سپر، خنجر، شمشیر، مجسمه جانوران و اقسام بت های مفرغی بوده است» (احسانی، 1382، 18).
در لرستان «تبرهای مفرغی با انواع و اشکال مختلف پیدا شده است. بعضی فوق العاده ساده و به منظور استفاده معمولی و برخی از آنها برعکس با بهترین سلیقه صنعتی تزیین یافته است» (ویلسن، 1366، 46).
همچنین در همین مکان «تعدادی از ساغرهای تشریفاتی و نیام های مس شمشیر یا مفرغی کم قلع به دست آمده است. همه اینها دارای تزئیناتی برجسته هستند» (وولف، 1382، 9).

شکل 3-7 تندیس مفرغی جنگآور در لرستان آغاز هزاره اول ق.م (احسانی، 1382، 25)

ساخت سلاح با کیفیت و تزیینات در خور توجه در دوره هخامنشی نیز ادامه داشته و گواه این سخن تصویر خنجری بسیار زیبا و پر کار است که در نقش برجسته ای در تخت جمشید یافت شده است «این خنجر به کمر اسلحه دار باشی خشایار شاه آویزان است و نقش آن در موزه ایران باستان حفظ می شود» (احسانی، 1382، 23).

شکل 3-8 خنجری به کمر اسلحهدار باشی خشایار شاه در نقوش سنگی تخت جمشید (احسانی، 1382، 27)

و نمونه دیگر خنجر زرین مزین به دو کله شیر غران است که در همدان یافت شده است.
برای پی بردن به مهارت و کیفیت ساخت سلاح در این دوران می توان به نمونه هایی اشاره کرد که در نقاط دیگر کشف شده اند. این آثار از طریق تجارت و داد و ستد خریداری شده و به آن سرزمین ها وارد شده اند. در این دوران سکاها که وطن اصلی آنها روسیه بوده «طلا را از معادن اورال سیبری به دست آورده، از راه بلخ با صنایع هخامنشی، مانند منسوجات، قالی، لوازم زرین و سیمین خانه، زیور آلات گوناگون و اسلحه مبادله می کردند» (احسانی، 1382، 81).
به علت جنگهایی که اشکانیان با همسایگان خود از جمله رومیان داشته اند استفاده از سلاح های گوناگون و ساخت آنها در سطح وسیعی وجود داشته است. «سربازان اشکانی زره در بر می کردند و اسلحه آنها از فولاد بوده است. سلاح مهم و معمولی آنها تیر و کمان بوده که همیشه همراه داشته اند. شمشیر و نیزه استعمال می شده و ظاهرا خنجر در بین آنها معمول و متداول بوده است»

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد مشرق زمین، تمدن ساسانی، آسیای صغیر Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد موزه ملی، دوره اسلامی، چهار آینه