منبع پایان نامه ارشد درمورد امام خمینی، اندیشه اسلامی، شورهای اسلامی، کشورهای اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

ن اموخت. فلسفه متروک بود و نزد استادش ( علامه حاج میرزا خلیل کمره ای ) آموخت و این برای او دو بالی شد تا این که پس از 16 سال به تهران بازگشت و فعالیت های اجتماعی و دینی خود را آغاز کرد . او با تأسیس کانون اسلام و فعالیت در بخش دانشجویی و برگزاری جلسات در مسجد پدر و بعد ها در مسجد هدایت پایگاهی برای نشر اندیشه و مبارزه و اصلاح و احیاگری قدم پیش نهاد.در سال1318 در اثر مخالفت با عملکرد دستگاه هیأت حاکمه به زندان افتاد که این آغاز زندان های مکرر و مداوم هشتگانه و طولانی مدت او تا پیروزی انقلاب بود.
زمینه های تفکر او در قم ایجاد شده بود ، در دوران تحصیل به این نتیجه رسیده بود که تعصب مذهبی که در برخورد با تمدن غربی و عدم پویایی اندیشه اسلامی باعث انحطاط مسلمانان، و رکود چند ساله مسلمانان شده ، باید برطرف شود.آنچه در مدت تحصیل قم شکل گرفته بود؛ درک این واقعیت بود که مشکل جامعه دینی وحوزه های علمیه بی توجهی به قرآن به عنوان کتاب راهنمای عمل است.کتابی که می تواند در همه شئون زندگی به ویژه زندگی سیاسی و اجتماعی اثر بگذاردمدت هاست که به کنار گذاشته شده است . وتنها راه برون رفت از این موقعیت، دگرگونی در آموزش دینی است.
آیت الله طالقانی در باره درد بی توجهی به قرآن در زندگی فردی و اجتماعی می نویسد: این کتاب هدایت که چون نیم قرن اول اسلام، باید بر همه شئون نفسانی و اخلاقی و قضاوت و حکومت حاکم باشد، یک سره از زندگی بر کنار شده و در هیچ شأنی دخالت ندارد. دنیای اسلام که با رهبری این کتاب روزی پیش رو و رهبر بود، امروز دنباله رو شده ؛ کتابی که سند دین و حاکم بر همه امور بوده مانند آثار عتیقه و کتاب ورد تنها جنبه تقدس و تبرک یافته و از سر حد زندگی و حیات عمومی بر کنار شده و در سر حد عالم اموات و تشریفات آمرزش قرار گرفته و آهنگ آن اعلام مرگ است.24
ایشان هیچ گاه دست از تفسیر قران نکشید و حتی زمانی که درس تفسیر او را ممنوع کردند ، مخفیانه ادامه داد. قران تنها همدمی بود که جاهلان و مستکبران نتوانستند از مرحوم طالقانی بگیرند. او حتی در زندان و تبعید دست از هم نشینی با قران نکشید و افتخارش این بود که خود را معلم قران معرفی کند .« من پیش ازاین که در کسوت یک سیاست مدار متعارف و معمول باشم یک شاگرد کوچک مکتب قران ، معلم قرانم. به همین دلیل ایشان قران را از تاریکی های شب های تاریک بشریت و دوران ظلم و ستم به صحنه زندگی مردم آورد و دل های عاشقانش را با نور هدایت بخشش آشنا ساخت.»25
آیت الله طالقانی ویژگی هایی متضاد یا به ظاهر متضاد را با یک دیگر جمع کرده بود و شخصیتی جامع اضداد وچند بعدی بود. « دین داری و روشنفکری » ، « روحانیت و سیاست » ، «جهاد درون و جهاد برون » ، «قهر و مهر » ، « دین داری و علم دوستی » و « تدین و تسامح» در وجود او گره خورده و به یک دیگر آمیخته شده بود. وی چنان خود را بر کشیده بود و بلند نظری و سعه شخصیت داشت که ویژگی هایی که جمع آن ها برای عده ای محال بود برای او ممکن و مطلوب بود.
تسامح و مدارا از ویژگی های برجسته و چشم گیر او بود، یعنی ضمن پایبندی به اصول و ارزش هایی و کوشش برای تحقق آن ها با مخالفان و دگر اندیشان تسامح و مدارا می کرد. وی عمر خویش را در مبارزه و درگیری های سیاسی گذرانده بود و با این وصف خشونت و در گیری سیاسی ، بینش و منش او را دگرگون نساخته بود و مبارزه و قهر ، مهر ورزیدن و ملایمت را از یاد او نبرده بود. راست نوشت جبهه ملی ایران : « طالقانی خلق و خوی خوبی متفاوت داشت ؛ به نرمی ابریشم می مانست در مقابل دوست ، و به ستبری و استحکام خار بو دربرابر خصم.»26
هم چنین در سخنان امام خمینی «ره»پس از در گذشت طالقانی به نقش پدرانه و آرام بخش او اشاره رفته است: « ما برادری را از دست دادیم و ملت پدری را و اسلام مجاهدی را….او می توانست با رفتار و گفتارش به اعصاب نا آرام ، که موجب نگرانی ها و تفرق ها می شوند، آرام بخشد.»27.
آیت الله طالقانی نه تنها مرد عمل (پراتیسین) ، که اهل نظر (تئوریسین) نیز بود، و نه تنها سرمایه عمر را در جهاد علیه استبداد و برای آزادی صرف کرد، که درباره استبداد و آزادی فراوان گفت و نوشت. تضاد طالقانی با استبداد ، تضاد اصولی و مبنایی و آشتی ناپذیر بود. به دیده او؛ استبداد با اصول دین یعنی توحید، در تضاد بود و لازمه اعتقاد به توحید به ویژه اگر « توحید در اطاعت » عنایت شود نفی استبداد و اطاعت از مستبدان است. برداشت او از توحید ، نه برداشتی صوفیانه و نه عارفانه بود و نه برداشتی فیلسوفانه و متکلمانه، بلکه برداشتی جامع بود که موجب تحول در فکر و قلب و جامعه می شود و نه تنها زندگی فردی انسان، بلکه زندگی اجتماعی او را نیز دگرگون می سازد.
استبداد دینی نیز در کانون توجه و دایره نقد طالقانی بود . ممکن است مقدس نماهای خام فکر بگویند که استبداد دینی دیگر چه صیغه ایست و تعرض بدان چه ربطی به عالم دینی دارد. از قضا این موضوع نباید فقط دل خوشی روشنفکران و آزادی خواه باشد؛ بلکه بر عالمان آزاده دینی است که بیش و پیش از دیگران دغدغه استبداد دینی داشته باشند ودر نجات دین از چنگ استبداد بکوشند.
مگر نه این است که حاصل استبداد دینی ، تحریف دین و بی دینی مردم است. بگذریم و گفتار مرحوم طالقانی را در باره استبداد دینی بخوانیم :
از قوای پاسدار استبداد، شعبه استبداد دینی است. کار این شعبه این است که مطالب و سخنانی ازدین یاد گرفته و ظاهر خود را ، آن طور که جالب عوام ساده باشد ، می آرایند ومردمی را که از اصول و مبانی بی خبرند و به اساس دعوت پیامبران گرام آشنایی ندارند؛ می فریبند و مطیع خود می سازند و با این روش فریبنده ، به نام غمخواری دین و نگهداری آیین ، ظلّ الشیطان را بر سر عموم می گسترانندو در زیر این سایه شوم جهل وذلت ، مردم را نگاه می دارند. این دسته چون با عواطف پاک مردم سر و کار دارند و درپشت سنگر محکم دین نشسته اند، خطرشان بیشتر و دفعشان دشوار تر است.28
آزادی در نزد طالقانی مفهومی عاریتی نبود و آن را از ینگه دنیا وام نگرفته بود ، بلکه از کتاب خدا و سنت پیامبرش ستانده بود، بدین رو تعجب می کرد که چسان ممکن است کسی مسلمان باشد و آزادی خواه نباشد ؛ اسلامی که ما می شناسیم و اسلامی که از متن قران و سنت پیغمبر سرچشمه گرفته، هیچ گونه آزادی را محدود نمی کند . هر جمعیتی که بخواهد آزادی مردم را در انتقاد و بحث محدود کند، این اسلام را نشناخته است. « برادران ” فرزندان ” مسلمانان ” اسلام دارای سعه صدر است. اسلام با تنگ نظری درست در نمی آید.29
شورا یکی از مفاهیم اصلی و محوری در افکار و آثار طالقانی است. و در گفتمان دینی و سیاسی ایران امروز ، نام طالقانی با مفهوم شورا پیوند خورده است. او نخستین کسی بود که پس از پیروزی انقلاب از شورا سخن گفت و البته هیچ گاه آن را از سر تعارف و برای جلوه آرایی و تشریفات نگفت بلکه آن را به عنوان اصلی حیاتی و ضروری مطرح کرد که باید صورت قانونی بیابد و اداره امور کشور بر پایه آن باشد. هدف از این طرح تأمین مشارکت مردم هرناحیه در اداره امور عمومی بود و پیش بینی شده بود که شورا هایی در روستاها ، بخش ها ، شهرها ، شهرستان ها و استان ها تشکیل شود و مردم عهده دار امور کشور شوند.30
گفتنی است مرحوم طالقانی به چند لقب شهره است: « مجاهد نستوه »، « ابوذر زمان » ،« پدر » و « مناره ای در کویر» . لقب محبت آمیز و عاطفی پدر که از جانب امام خمینی«ره» و احزاب و مردم بدو داده شد، به سبب همان تسامح و مدارا و دلسوزی پدرانه او بود.
مرحوم طالقانی مفهوم یک عالم و عامل اسلامی را برای ما داشت و دارد و شاید کمبودها و نیازها و امیدها و آرزو ها و آنچه نیافتیم در او هست. نام طالقانی زینت بخش دل های همه کسانی است که در فلسطین و لبنان هستند و زینت بخش همه آزادی خواهان سراسر دنیاست.
نکته مهم دیگری که در آن روزگار عجیب می نمود؛ تقریب میان مذاهب اسلامی بود .مرحوم طالقانی در این میان نقش بزرگی ایفا کرد. وی به نمایندگی از سوی آیت الله بروجردی«ره» مرجع بزرگ شیعیان ، به کشور مصر سفر کرد و پیام مرحوم بروجردی را به شیخ شلتوت در تقریب شیعه و سنی برد. می توان گفت دار التقریب بین المذاهب الاسلامیه برای نخستین بار با اهتمام و بلند فکری مرحوم طالقانی پی گرفته شد.
به نظر می رسد مبارزات سیاسی آیت الله طالقانی جزء کارهای درجه دوم ایشان شمارمی رفت. درجایی می گوید : « من بیش از آن که در کسوت یک سیاست مدار متعارف و معمول باشم ، یک شاگرد کوچک مکتب قرانم .»
شاید اگر طالقانی سر آشنایی و تدبر در قران نداشت ، وارد مبارزات سیاسی نمی شد . پشتوانه محکم این مبارز مرد ، آیات قران بود که با دردمندی ، آن ها را در زندان تفسیر می کرد و از سکوی شناخت قران ، وارد عرصه سیاست شد و با کوله باری از معارف قرانی مکاتب موجود را در نوردید.31
جوهرۀ فکر و سمت وسوی تلاش آیت الله طالقانی در توصیف امام خمینی«ره»:
آقای طالقانی یک عمر در جهاد و روشنگری و ارشاد گذراند. او یک شخصیتی بود که از حبسی به حبس و از رنجی به رنج دیگر در رفت و آمد بود ؛ و هیچ گاه در جهاد بزرگ خود سستی و سردی نداشت . من انتظار نداشتم که بمانم و دوستان عزیز و پر ارج خودم را یکی پس از دیگری از دست بدهم . او برای اسلام به منزله حضرت ابوذر بود ؛ زبان گویای او چون شمشیر مالک اشتر بود، بُرنده بود و کوبنده مرگ او زود رس و عمر او بابرکت .32
مرحوم آقای طالقانی مستقیم بود ، مستقیم فکر می کرد ؛ مستقیم عمل می کرد ، انحراف به چپ و راست نداشت . نه غرب زده و نه شرق زده، اسلام زده بود ، دنبال تعلیمات اسلام بود و برای یک ملت مفید بود و رفتنش ضایعه است ، لکن او پیوست به آن جایی که برای او تهیه شده است.33
او می توانست با رفتار و گفتارش به اعصاب نا آرام که موجب نگرانی ها و تفرّق می شوند آرامش بخشد . مجاهد بزرگوار و عالم هوشیاری که از عنفوان جوانی تا آخرین لحظات زندگانی در خدمت اسلام و کشورهای اسلامی متحمّل رنج ها و حبس ها و فشارها بود و هیچ گاه از این زحمت ارجمند و خدمت سودمند کناره گیری نکرد و به کوشش خود در راه هدف و انقلاب ادامه داد . آقای طالقانی ابعاد مختلفه ای داشت ، اولاد پیغمبر بود ، خدمت گزار بود ، متفکّر بود ، مفسّر قران بود ، انسان متعهد بود ، مخالف رژیم بود ، مخالف با چپ و راست بود.34
آیت الله طالقانی در بیان شهید چمران: «از پانزده سالگی شاگرد درس تفسیر قران آیت الله طالقانی بودم. آیت الله طالقانی ، مثل پدری مهربان ، همه ما را مورد عطوفت و نوازش قرار می داد و اکثر ما را فرزند خود به حساب می آورد. ما نه فقط از ایشان قران و پاکی و تقوی و اخلاص آموختیم که خود ایشان نیز حامل و نماد این صفات ملکوتی بودند. ایشان برای ما منبع جوشانی از ایمان و ابر پر باری از رحمت بودند به خصوص که ما از ایشان وحشت نداشتیم ، زیرا به محبت بی پایانش ایمان داشتیم و از ایشان خجالت نمی کشیدیم . به جسارت و شجاعت و مبارزه می آموختند . در قبرستان خاموش آن روزگار که همه نفس کش ها را خفه کرده بودند و کسی جرأت دم زدن نداشت آیت الله طالقانی همچون شیری غرّان در آسمان خفقان زده ایران فریاد اعتراض بلند می کرد، وجدان ها را مخاطب قرار می داد و پیکر طاغوت را ابوذر وار زیر ضربات حق می کوفت و اجتماع حیرت زده و شکست خورده ایران را به تحرک می آورد.»35
مهندس بازرگان در توصیف مرحوم طالقانی قائل است: « مقایسه مرحوم طالقانی با سایر هم کسوتان در بی تکلّفی و بی ریایی و سادگی ، صمیمیت و سهولت دسترسی برای جوانان دردمند و احساس وظیفه و مسئولیت در قبال تحوّلات سیاسی جامعه بود.» 36
مرحوم مطهری صریحا می گوید : «پایه گذار آشنایی نسل جوان به دین اسلام نه من هستم و نه دکتر شریعتی ، بلکه پایه گذار طالقانی و بازرگان هستند که این راه را باز کردند و ما بعد ها به دنبال آن ها حرکت کردند.» 37
از ویژگی های برجسته مرحوم طالقانی یکی این بود که

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد معرفت دینی، معرفت شناسی، معرفت شناختی، مبانی معرفت شناختی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد امام خمینی، ایدئولوژی، جهان بینی، انقلاب اسلامی