منبع پایان نامه ارشد درمورد آسیب شناسی، معرفت دینی، آیات و روایات، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

اشاره می کند و سعی می نماید اندیشه خواننده را به حقایقی از فضای موجود جامعه باز کند ، و برای روشن کردن حقایق قرانی هر بار از زاویه ای بدان ها بپردازد ، و نور ایمان را بر آن پرتو افکند . در سوره بقره که این داستان ها ذکر و تجربه جامعه دینی آنان باز گو شده ، این آفت به مناسبت ذکر می گردد . گاه از زاویه تاریخی و گاه کلامی و گاه از روش تحلیل یا بیان علوم تجربی ، گاه با ذکر احادیث اهل بیت (ع) و گاه از منظر ادب و شعر بدان ها می نگرد .147
استاد شهید مطهری نیز در تبیین گزاره های دینی و معرفتی متناسب با هر مبحثی از روش متنابه آن استفاده کرده است . که در روش شناسی تفسیری استاد اشاره خواهیم کردیم .
2-3. آسیب شناختی معرفت دینی در اندیشه آیت الله طالقانی(ره)
واژه ی آسیب شناسی یک اصطلاح پزشکی است و در دانش پزشکی به آن نوع مطالعه ای اطلاق می شود که در صدد است با مشاهده و مطالعه ی عوارض بیماری ، علل و ریشه های آن را بکاود و بیابد، غایت آسیب شناسی، درک درست بیماری برای تشخیص درمان است، به همین دلیل آسیب شناسی به معنای برخورد مثبت و مشفقانه با عارضه است و با طرد و رد متفاوت است .148
از جمله آسیب های معرفتی که به فهم متون دینی مربوط هستند ، عبارتند از : تحریف دین ، بدعت در دین ، تفسیر به رأی ، اختلاف در ضبط و نقل متون دینی ، اختلاف قرائت و فهم ، اختلاف تفسیر و تأویل و اختلاف در تطبیق ، اختلاف در روش شناخت یا اثبات یا روش تفسیر دین ؛ مثل تکیه صرف به ظواهر و نادیده گرفتن ارزش عقل ( تحجّر) ، اصالت دادن به عقل ، ادعای تحول معرفت دینی و تاریخی دانستن تعالیم دین ، آزاد اندیشی افراطی و انواع سوء فهم ها که در تاریخ اندیشه دینی وجود داشته و دارد .
در متون دینی به برخی از مهم ترین عوامل آسیب زا اشاره شده است. آفت هایی مانند افزودن و کاستن چیزی به دین ، التباس حق به باطل و نسخ و حذف و اشتباهات مربوط به واژه نگاری و عدم رعایت حفظ و نقل متون دینی ، خود می توانند موجب سوء فهم و مانع دست یابی به شناخت صحیح و مقصود اصلی شارع باشند و عدم توجه به این عوامل باعث موجب می شود متکلّم ، فقیه و مفسِّر در برداشت از متون دینی و فهم حقیقت دین ، دچار حیرت و سردرگمی و لغزش و کج فهمی شوند ، و از کشف و درک گوهر معنا و حقیقت دین باز بمانند .
بنابراین یکی از آسیب های جدی معرفت دینی که مربوط به باز شناسی و بازخوانی متون دینی است ؛ همین مشکل ضبط و ثبت و نسخ و حذف واژگان و به اصطلاح احتمال تحریف لفظی و معنایی نصوص دینی است.
این مسئله در مورد کسانی که روحیه اخباری گری و پژوهش نصّ گرایانه دارند و به معیار ارزیابی عقلانی وقعی نمی نهند، بیشتر باعث لغزش و برداشت ناصواب بوده است ، زیرا که در متون دینی تاریخی همواره به علل مختلف،احتمال جعل و تحریف و نقص وحذف اسقاط وجود دارد.
از جمله دیگرآسیب های معرفت شناختی دین این است که انسان در تبیین و توجیه آموزه های دین ، به روش های برون دینی و مثل روش های تجربی ، پدیدار شناختی ، تاریخی و روان شناختی و به طور کلی به روش های عرفی و بشری تکیه کند و بخواهد همه آموزه های دینی را با فهم و درک بشری و به زبان عرف تحویل و تقلیل دهد. برخی از دین شناسان با این رویکرد به دین شناسی می پردازند. آنان چنین ادعا می کنند که بهره گیری از متون درون دینی برای شناخت و اثبات حقانیت دین ، مستلزم دور است و حقانیت و صدق و اعتبار را نمی توان با استناد به همان آموزه ها به اثبات رساند . از نظر پیروان این دیدگاه ، اثبات صدق و معقول بودن گزاره های دینی در گرو اثبات عقلانی آن هاست. لذا گزاره های دینی را صرفا بدان جهت که گفته های خدا و ره آورد وحی هستند را نمی توان نشانه مقبولیت و صدق حقانیت شمرد.
استدلال دیگر این دسته این است که : « فهم متون دینی در گرو تعیین و تحدید انتظارات ما از دین و قدرت پاسخ گویی دین است. بنابراین آدمیان پیش از مراجعه به متون دینی ، باید این گونه مسائل را حل کنند تا بتوانند پاسخ هایی غیر درون دینی برای منکران و شکاکان اقامه کنند .» 149
به هر حال ، مصلحانی هم چون مرحوم طالقانی در سدۀ اخیر ، با شعار بازگشت به قران یا بازگشت قران به متن جامعه ، این جنبش را پیش بردند . حرکت اصلاحی ، کم کم قران را از انزوا خارج کرد و به صحنه زندگی آورد و به تعبیری « کانون نور و گرما بخش نهضت اصلاح که از یک قرن پیش در جهان اسلام در گرفته بود و سید جمال الدین اسدابادی سلسله جنبان و امام خمینی انقلاب افرین آن شد ، همانا قران و باز گشت به ان و اوردن قران به صحنه بود ، و مرحوم طالقانی در جهاد چهل ساله اش از یا ربِّ إنَّ قَومی اتَّخَذوا هذا القُرانَ مَهجورا آغاز کردوبه آستانه امید إنَّ هذا القران یَهًدی لِلّتی هِیَ أقًوَم ( انقلاب اسلامی )راه برد .
اگر دشمنان نتوانستند از نفوذ قرآن جلوگیری کنند و جلوی جاذبه های آن را بگیرند ـ کتابی که منشأ تمدّن عظیم اسلامی و موجب ترقی مادی و معنوی و سیادت و فتوحات سریع مسلمانان در خاور و باختر بود ـ اما متأسفانه منافقان و دوستان نادان با شیوه های خاصّی آنان را به مقصود رساندند و ان اثر عمیق و فرهنگ ساز را از قران گرفتند . مانند ان که جنبه تقدس و تبرک به قران داده و ان را کتاب ورد خواندند ، که صرفا خواندن ان خواسته شده ، نه فهمیدن ان . نیز بیشتر به مباحث حاشیه ای از قبیل قرائت و لغت و اعراب توجه شد نه تدبر و اندیشه در آن .
مرحوم طالقانی در این باره می گوید : « هراندازه مباحث قرائت و لغت و اعراب و مطالب کلامی و فلسفی در پیرامون آیات قران وسعت می یافت ، اذهان مسلمانان را از هدایت وسیع و عمومی قران محدود تر می ساخت. »
و در جای دیگر می نویسد : « این کتاب هدایت که چون نیم قرن اول اسلام ، باید بر همه شئون نفسانی و اخلاقی و قضاوت وحکومت حاکم باشد ، یک سره از زندگی بر کنار شده و در هیچ شأنی دخالت ندارد . دنیای اسلام که با رهبری این کتاب ، روزی پیشرو و رهبر بود ، امروز دنباله رو شده . کتابی که سند دین و حاکم بر همه امور بوده ، مانند آثار عتیقه و کتاب ورد تنها جنبه تقدیس و تبرک یافته و از سر حدّ زندگی و حیات عمومی بر کنار شده ، و در سر حدّ عالم اموات و تشریفات آمرزش قرار گرفته و آهنگ ان اعلام مرگ است .
در نگاه مرحوم طالقانی موانعی که جلوی آثار تربیتی و هدایتی قران را گرفته قابل توجه است . نخست ، این که تفسیر ها و یافته هایی از قران ارائه می شود که هیچ کاربردی برای انسان این روزگار ندارد .
وی می گوید : «چه بسا اصطلاحات و دانش هایی که برای فهم قران که تفسیر هنر و معلومات مفسِّرمی باشد ، تا ان جا که مفسِّر خواسته همه آرا و اندیشه های خود را مستند به قران سازد ،و با آیات وحی اثبات کند . دوم و مهم تر ، این که برخی می خواهند آیات قران را با پاره ای از روایات مجعول و ضعیف و دور از عقل ، تفسیر نمایند و این مانعی است که جلوی اثر تربیتی قران را در جامعه می گیرد .»
درد و دریغ طالقانی این است که : « این گونه روایاتی که در تفسیر و معارف آمده ، مانند احادیث فقه و احکام منقّح نگردیده ، و ان چه منقّح شده ، به تفسیر همه ایات نمی رسد . بنابراین نظر( نظر عرضۀ آیات و روایات ضعیف ) باید همۀ ایات قران به روایات عرضه شود ، با ان که روایات را باید به قران عرضه داشت و باید پیش از صدور این روایات ، مدت ها هدایت به قران متوقف شده باشد…150 »
نگاه اولیۀ مرحوم طالقانی به قران ، نگاه حداکثری نیست و در پی این نیست که حل ّ همه مسائل بشری را از قران بجوید . به نظر می رسد با چنین نگاهی قران کتاب قانون هم نمی تواند باشد و اگر قوانینی در قران امده جنبه های هدایتی ان و یا جنبۀ ادّعایی آن منظور است . یعنی آیات جزایی و حقوقی قران نخست ناظر به این است که آدمیان را به خدا توجه دهد و اجرای این حدود جنبۀ هرضی دارد .
لذا به گفته مرحوم طالقانی :به شهادت تاریخ ، در تمام دوران پیامبر (ص ) و خلفا شاید یکی دو مورد بریدن دست دزد پیش آمده باشد، زیرا تأمین اجتماعی وجود داشته است 151
یکی از آسیب های دین پژوهی معاصر در جهان اسلام ، این است که پاره ای از اندیشه وران اسلامی در مقام تفسیر متون دینی ، ضوابط و شرایط تفسیر را رعایت نکرده ، پیش فرض ها و پیش دانسته های خود را بر متون دینی،یعنی آیات و روایات تحمیل و تطبیق می کردند .152
علامه طباطبایی (ره) در این خصوص می نگارد : « متکلّمان در أثر اختلاف مسلک ، گرفتار آرای مختلف در تفسیر و فهم معانی آیات قرانی شدند و اگر آیه ای با آرای آن ها مخالف بود ، به تأویل آن می پرداختند و این کار ، به تطبیق شباهت بیشتری دارد تا تفسیر ؛ زیرا وقتی ذهن آدمی مشوب و پایبند نظریه های خاصی باشد ، در حقیقت عینک رنگین به چشم دارد که قران را با آن تطبیق دهد . فرق است بین این که یک دانشمند، وقتی درباره ی آیه ای از آیات فکر و بحث می کند ، با خود بگوید : ببینم قران چه می گوید یا بگوید : این آیه را به چه معنایی حمل کنیم . اولی که می خواهد بفهمد آیه ی قران چه می گوید ، باید تمام معلومات و نظریه های علمی خود را به طور موقت فراموش کند و به هیچ نظریه ی علمی تکیه نکند ، ولی دومی نظریات خود را در مسأله دخالت می دهد و اما فیلسوفان نیز به همان دچار شدند که متکلمان شدند . وقتی به بحث درباره قران پرداختند سر از تطبیق و تأویل آیات مخالف با آرای مسلّم شان در آوردند مشّائیان وقتی به تحقیق در قران پرداختند ، هرچه از آیات قران درباره حقایق ماورای طبیعت و نیز درباره ی خلقت و حدوث آسمان ها و زمین و برزخ و معاد بود همه را تأویل کردند ، حتی آیاتی که با نظام افلاک و تئوری ها و فرضیه ها و اصول موضوعی ثابت نشده ناسازگار بود ، گرفتار تاویل می شد.
اگر گفته شود قران ظاهری دارد و باطنی ، پاسخ می گوییم : البته این سخن درستی است ، ولی پیامبر و ائمه اطهار (علیهم السلام) نیز به ظاهر قران پرداخته و هم به باطنش ؛ هم به تنزیل و هم به تاویلش . نه این که ظاهر قران را رهاکنند ؛ افزون بر این که معنای تاویل در لسان پیامبر و ائمه (ع) به معنای مخالفت ظاهر کلام نیست و اصولا تأویل در قران از مقوله معنا و مفهوم نیست ، و اما در اعصار حاضر نیز مسلک تازه ای در تفسیر پیدا شده است و آن فرو رفتن در علوم طبیعی و مسائل اجتماعی است که اساسش حسّ و تجربه و آمار گیری است . این روحیه حسّ گرایی سبب شد تا کسانی بگویند: معارف دینی نمی تواند مخالف با علم باشد . علم می گوید : اصالت وجود فقط مربوط به مادّه و خواصّ محسوس آن است ؛ پس کلمات عرش ، کرسی ، لوح و امثال آن را باید تاویل برد . اشکالی که بر مفسّران گذشته بود و به جای تفسیر به تطبیق می پرداختند ، بر این گروه نیز وارد است ؛ زیرا آن چه از ابحاث علمی یا فاسفی به دست آوردند بر قران تحمیل کرده اند ، بدون این که مدلول های آیات بر آن ها دلالت داشته باشد ، درنتیجه ، تفسیر اینان نیز تطبیق شده و تطبیق خود را تفسیر نام نهادند.153
یکی از مهم ترین عوامل انحطاط که در طول تاریخ مسلمین بوجود آمدند ، افراط و تفریط مسلمین بود ؛ گروهی بودند که با اکتفا به قران ، از سنّت و احادیث پیامبر و ائمّه اطهار «علیهم السلام» اعراض کردند ، جمود گرایانی هستند که با « خشک مقدّسی » خود به لفظ و کتابت و جلد قران تمسّک جسته و به محتوای آن توجهی نکردند .
بهترین نمونه ی تاریخی جمودگرایی فکری و عملی ، خوارج بوده اند . آن ها از صحابه ی حضرت علی (ع) بودند . معاویه وقتی دید حضرت در شرف پیروزی است ، با نیرنگ به عمرو بن عاص دستور داد که قران ها را بر سر نیزه ها قرار دهند ، تا به اصحاب حضرت ، نشان دهند که مسلمان و اهل قران اند . حضرت علی (ع) به حیله و مکر آن ها اعتنا نکردو فرمود : این ها بهانه می آورند ولی عده ای از نادانان و مقدس نماها با حضرت مخالفت نمودند و گفتند ما با قران نمی جنگیم .حضرت فرمود من هم با قران نمی جنگم . از روز اول نیز ، دشمن را به قران دعوت کرد و فرمود

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد اقتصاد اسلامی، ادیان توحیدی، جامعه دینی، عدالت اقتصادی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد جهان بینی، ایدئولوژی، معرفت شناختی، معرفت دینی