منبع پایان نامه ارشد درباره نهج البلاغه، دیوان صائب، صائب تبریزی، دانشگاه آزاد اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

ذکر آن در این اثر آمده است و یاد خدا که بهترین آرامش برای انسان است. چنانچه خداوند بلند مرتبه در آیه شریفه 128 از سوره رعد چنین می فرماید: اِلا بِذِکرِ اللَهِ تَطمَئِنُّ القُلوبُ. آگاه باشید تنها با یاد خدا دلها آرامش پیدا می کند.
جناب صائب در ذیل فراز این آیه شریفه چنین آورده است:
مشو در خـــاکدان عــالم از یــاد خدا غافل که نور ذکر، گوهر می کند این مهره گِل را
(دیوان، ص155)
2-4-2-جهان زندان است و انسان زندانی و انسان باید به این نکته توجه داشته باشد برای رهایی از زندان دنیا محبت دنیا را فراموش کند.
حضرت رسول اعظم (ص) می فرمایند: الدُّنیا سِجنُ المُؤمِن وَ سَنَهُ فَاِذا فَارق الدّارِ فَارقَ السَّجنُ و السَّنَهَ. دنیا زندان و مایه رنج مؤمن است، پس چون از دنیا برود از زندان و رنج رهایی یابد(محمد ری شهری،1377،1728).
صائب تبریزی نیز با تلمیح به داستان حضرت یوسف (ع) معتقد است:
خـــواهد شدن به رغم حسودان عزیز مصر ایــن جـــان بی گنه که به زندان عالم است
(دیوان، ص593)
دیده یــوسف شناسی نیست در مصر وجود ورنـه با این تیرگی زندان دنیا هم خوش است
(دیوان، ص541)
نگردد وحشت دل کـم به زیب و زینت دنیا نســازد نقش یوسف دلنشین دیوار زندان را
(دیوان، ص242)
2-4-3-دنیا بی ارزش است و نباید به آن دل بست
حضرت علی (ع) در باب بی اعتباری دنیا در خطبه 32 نهج البلاغه می فرمایند:
فَلتَکُنِ الدُّنیا فی أعیُنِکُم أصغَرَ مِن حُثالَهِ القَرَظِ، وَ قُراضَهِ الجَلَمِ.
ای مردم! باید دنیا حرام در چشمانتان از پر خشکیده و تفاله های قیچی شده دام داران بی ارزش تر باشد(محمدی ری شهری، 1377، 1728).
صائب تبریزی نیز در تحلیل این سخن حضرت امیر ابیاتی سرود و دنیا را به کاه مانند کرده است:
می پـرد چشم سبک مغــران پی دنیای پوچ از بــرای بـــرگ کـاهی کهربا در آتش است
(دیوان، ص537)
مشغول گشته ایـــم بــه دنیای هیچ و پوچ بــر کـــاه دل چــو کــــاه ربا بسته ایم ما
(دیوان، ص346)
سد راه مـــا نگـــرد مهــر دنیـــای خسیس مانــع پرواز ما چون چشم، برگ کاه نیست
(دیوان، ص976)
2-4-4- دنیا و آنچه در آن است، برای عبرت گرفتن است.
جهان جایگاه عبرت است. حضرت مولی الموحدین در باب نگاه عبرت انگیز به دنیا در حکمت 367
نهج البلاغه می فرمایند: اِنَّما یَنظُرُوا المُؤمِنُ اِلی الدُّنیا بِعَینِ اعتبار… مؤمن، به دنیا تنها به دیده عبرت می نگرد.
همچنین آن حضرت در خطبه 114 نهج البلاغه در باب عبرت گرفتن از دنیا چنین می فرمایند:
لُمَّ أنَّ الدّنیا داز فناءِ و عناءِ وَ غَیرِ وَ عِبَر: همانا دنیا خانه نابود شدن، رنج بردن از دگرگونی ها و عبرت گرفتن است.
جناب صائب در باب عبرت انگیز بودن دنیا با توجه به کلام حضرت امیر المؤمنین علی (ع) چنین می سراید:
در شکارستان دنیـــا آنچــه می بایـــد گرفت شاهبــاز دیـــده روشندلان را عبرت است (دیوان،ص484)
هر که عبرت حاصل از اوضاع دنیا کرد و رفت یوسف خود را درین بازار پیدا کرد و رفت
(دیوان، ص1077)
گر چنیـن داده خـــود بــــاز ستانــد صائب غیـــر عبـــرت نتوان هیچ ز دنیا برداشت
(دیوان،ص1005)
2-4-5-چشم پوشی کردن از دنیا
نیکوترین عکس العمل در برابر دنیا و فریبندگی آن چشم پوشی کردن از آن است.
حضرت علی (ع) در حکمت 391 از نهج البلاغه در این باره چنین می فرمایند:
اَزهَد فی الدُّنیا یُبصِّرَکَ اللهَ عَوراتَها و لا تَفعُل فَلَستَ بَمعفُول عَنکَ.
از حرام دنیا چشم بپوشان تا خداوند زشتی های آن را به تو بنمایاند، و غافل مباش که لحظه ای از تو غافل نشود.
چشـــم پــــوشیدن از جهـــان خراب چشـــــم وا کــــــردن است دلهــــا را
(دیوان، ص45)
چشم پوشیدن ز دنیا چشم دل را باز کرد دولت بیدار از این خواب گران آمد به دست
(دیوان،ص744)
تا نپوشی چشم از دنیـا نگردی دیده ور پیـر کنعان روشنی ار چشم پوشیدن گرفت
(دیوان، ص1069)
نظر بپوش چـو یعقوب از جهان صائب مگـــر ز گمشـــده خود خبر توانی یافت
(دیوان، ص1043)
شد ز دنیا چشم بستن، جنت در بسته ام خط کشیــدن بر جهان، خط امانی شد مرا
(دیوان، ص187)
2-5-پیشینه تحقیق
بر اساس تحقیقات همه جانبه ای که در دیوان صائب و شخصیت ایشان به وسیله پژوهشگران معاصر صورت گرفته است،این حقیقت پذیرفته شده که :صائب از جمله شاعرانی است که در شعر او مضامین نو و تازه در بسامد بالا وجود دارد که می تواند مبنای پژوهش علاقمندان به فرهنگ و ادب فارسی قرار گیرد.با مراجعه به سایت پژوهشی وزارت علوم (ایران داک)از میان صدها تحقیق در دیوان صائب به ذکر چند نمونه از آن می پردازیم از جمله: پایان نامه با موضوع (صائب و مولوی) به استاد راهنمایی :استاد احمد گلی و با مشاوره استاد رحمان مشتاق پور و توسط دانشجو:زینب رشیدی شادباد در سال 1383در دانشگاه تربیت معلم تبریز صورت گرفته است .
و یا پایان نامه (بیان و جلوه های آن در غزلیات و تک بیتهای صائب )به استاد راهنمایی :دکتر محمد رضا شادمنامین و توسط دانشجو زهرا غلامی منامن در دانشگاه آزاد اسلامی واحد خلخال در سال 1393اشاره کرد.
و یا پایان نامه (بازتاب مسائل اجتماعی و فرهنگ عامیانه در دیوان صائب) با راهنمایی استاد دکتر ابوالقاسم رادفر و مشاوره استاد دکتر مهدی ممتحن توسط دانشجو حکیمه عسکری در دانشکده ادبیات دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت در دی ماه 1380 صورت گرفته است اشاره کرد.
و همچنین پایان نامه (عشق و عقل در دیوان صائب)با راهنمایی استاد دکتر جواد برومند سعید و مشاوره استاد دکتر محمد رضا صرفی توسط دانشجو محمد عادلی در دانشکده ادبیات دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت در تیرماه 1379 اشاره کرد.
همچنین طبق مشاهدات انجام شده در سایت ایران داک در میان پژوهشهایی که در دیوان صائب صورت گرفته است موضوع (دنیا )تا کنون مورد بررسی و پژوهش قرار نگرفته است.

فصل سوم
روش اجرای تحقیق

3-1- مقدمه
در این فصل به چگونگی گردآوری مطالب تحقیق و روشهای مورد استفاده در این تحقیق اشاره شده و آمار و ارقامی که با انجام این تحقیق بدست آمده و ابزار اندازه گیری آن و مختصری در مورد صائب و دوران صفویه و اوضاع سیاسی و اجتماعی آن بحث شده است.
3-2- روش تحقیق
این پایان نامه با موضوع «دنیا در غزلیات صائب با تکیه بر قرآن و نهج البلاغه» با استفاده از منابع مختلف همچون دیوان صائب تبریزی، قرآن کریم، نهج البلاغه و کتب مختلف اخلاقی و ادبی و به شیوه مطالعه کتابخانه ای و استفاده از کتب مختلف در این زمینه و با هدف بررسی دیدگاه جناب صائب در مورد دنیا صورت گرفته است که پس از استخراج ابیات از دیوان صائب به روش تحلیلی و توصیفی به مقایسه آن با دیدگاه حضرت امیرالمؤمنین در نهج البلاغه پرداخته است.
3-3- جامعه و نمونه آماری
با توجه به اینکه پایان نامه جنبه نظری دارد جامعه آماری ندارد.
3-4- ابزار اندازه گیری
ندارد
3-5- روش آماری
با توجه به نظری بودن تحقیق روش آماری ندارد.
3-6-شرح حال صائب
3-6-1-صفویه (907-1135ﻫ / 1148 ﻫ)
مؤسس این سلسله شاه اسماعیل صفوی است. نسب او به شیخ صفی الدین اردبیلی می رسد که در سال 650 ﻫ به دنیا آمده است. شیخ صفی الدین از مشایخ قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری است که میان مردم نفوذ فراوان داشت. شاه اسماعیل پس از قتل پدرش زمانی که بیش از سیزده سال نداشت به ریاست صوفیان صفوی رسید و به همراهی گروهی معدود به خونخواهی پدر برخاست. مردم از اسماعیل پیروی می کردند و او را مرشد خود می دانستند.
شاه اسماعیل تدریجاً بر تعداد مریدان خود افزود، حتی اهل تشیع از آسیای صغیر به یاری او شتافتند؛ اسماعیل در 906 ﻫ به قدرت رسید و 907 ﻫ در تبریز تاجگذاری کرد و آن شهر را به پایتختی برگزید و شاه اسماعیل خوانده شد.
3-6-2-ویژگیهای بارز سلسله صفویه
3-6-2-1-ملیت
از چه جهت می توان گفت جنبش صفویه «ملی» بوده است ـ ایران پس از هشت قرن و نیم سقوط در همه زمینه ها با روی کار آمدن شاهان صفویه و دولت مقرر آن بود که از ایران «ملتی دوباره ساختند». این درست است، اما ملیتی که به این ترتیب ایجاد شد، با انواع ملیت هایی که در زمان حاضر با آن آشنا هستیم فرق دارد. زبان و نژاد که پایه و اساس ملیت را تشکیل می دهند، در این مورد نقش کم اهمیت تری را بازی کردند در هیچ زمانی تنفر متقابل میان عثمانیان و ایرانیان به اندازه هشت سالی (1512-1520م) (918-926ﻫ.ق) که سلطان سلیم «مخوف» و شاه اسماعیل، بنیانگذار سلطنت صفویان با هم در مبارزه بودند، شدت نیافت. مکاتبات دولتی این دوره که فریدون بک آنها را کتابت کرده است، از قلمرو سیاست تجاوز کرده، به ناسزاگویی تبدیل شده، چنانکه عبارت «اوباش قزلباش» مؤدبانه ترکیبی است که پادشاه عثمانی برای دشمنان ایرانی خود به کار می برد(براون ، 1369، 25).

3-6-2-2-مذهب
ماهیت اصلی آیین شیعه ـ بنابر گفته ادوارد براون در کتاب خود: اگرچه مسلمانان بنابر اظهارات خود به هفتاد و دو ملت یا هفتاد و سه ملت و فرقه تقسیم شده اند، در این اواخر، چون مناقشاتی درباره جبر و اختیار و کیفیت نزول قرآن در درجه دوم اهمیت قرار گرفته، می توان گفت که فرقه اساسی و اصلی بین آنها همان تشیع و تسنن بوده است. برخی از اهل تشیع در آسیای صغیر، سوریه (در آنجا به متولی که جمع آن متاوله است نامیده می شوند)، هندوستان و سایر کشورهای اسلامی پراکنده شده اند، ولی فقط در ایران اکثریت مردم نه تنها آیین شیعه را پذیرفته اند بلکه تشیع مذهب رسمی این کشور است(براون، 1369، 9-28).
علت تنفر ترکان عثمانی از قزلباش به علت معتقدات مذهبی آنها بود(بروان، 1369، 26).
3-6-2-3-هنر و ادبیات
نیمه اول عصر صفوی یکی از بارورترین اعصار هنر ایرانی در دوره اسلامی است. زیرا شاخه های گوناگون هنر، نقاشی، معماری، خوشنویسی و … همه در این دوره از کمال و لطافت برخوردار است.
ساختمانهایی برای استفاده عموم که شاه عباس سرتاسر کشور خود به ویژه پایتخت خود اصفهان را به آن مزین ساخت، از آن زمان تاکنون مورد تحسین همه بینندگان قرار گرفته است، بهزاد و هنرمندان دیگر که در دربار تیموریان هرات مشهور شده بودند، جانشینان شایسته ای چون رضای عباسی و سایر همقطارانش یافتند.
اما یکی از پدیده های عجیب و در ابتدای امر غیر قابل توجیه در دوره صفویه، فقدان کلی شعرای بنام در طول دو قرن حکومت آنها بر ایران است(همان، 38).
اگر (جامی، هاتفی، هلالی، و دیگر شعرای خراسان را، که در واقع از بقایای مکتب هرات بودند، حذف کنیم) دیگر شاعر بلند مرتبه ای یافت نمی شود که بتوان از او یاد کرد، در حالیکه در دویست و بیست سال حکومت صفویه، به دشواری می توان در ایران شاعری با ذوق و قریحه اصیل پیدا کرد. چرا که گروهی از شاعران برجسته ایرانی که عرفی شیرازی (متوفی به سال 1590 میلادی ـ 996 ﻫ ق) و صائب اصفهانی (متوفی به سال 1670 م/ 1181 ﻫ.ق) شاید از مهمترین آنها باشند، زینت بخش بارگاه سلاطین مغولی هندوستان بودند. و اینان در بسیاری از موارد مقیم یا فرزندان مهاجران نبودند. بلکه کسانی بودند که از ایران به هندوستان رفتند تا ثروتی بهم رسانند و آنگاه به زادگاه خود باز گردند، از اینجا معلوم می شود که نبودن مشوق باعث شد شاعران دوره صفوی اندک باشد، نه عدم ذوق و استعداد(براون، 1369، 9-38).
علل کمبود شاعران در عهد صفویه ـ از اینکه در چنین دوران درخشانی چون دوران صفویه هیچ شاعر بزرگی در ایران ظهور اکرده است از نظر میرزا خان قزوینی در این باره ـ «شکی نیست که در دوران صفویه ادبیات و شعر در ایران تنزل کرد وقتی یک شاعر درجه یک هم وجود ندارد که معرف این دوره باشد. مهمترین علت این قضیه، چنانکه شاید این باشد که شاهان این دوره مقاصد سیاسی خود و ضدیتی که با امپراتوری عثمانی داشتند، بیشتر قوای خود را

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره نهج البلاغه، صائب تبریزی، آیات و روایات، دیوان صائب Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره مذهب شیعه، دولت صفوی، تاریخ اسلام، صائب تبریزی