منبع پایان نامه ارشد درباره قرآن کریم، فریقین، تفسیر قرآن، مطالعه تطبیقی

دانلود پایان نامه ارشد

تفسیر الدر المنثور سیوطی مانند: آیه‌ی ولایت، آیه‌ی اطاعت و آیه‌ی تطهیر؛ و نقد و بررسی تفسیر آن آیات در کتاب الدر المنثور می‌باشد. این تحقیق در پنج فصل تهیه شده است. فصل اول: شامل کلیات، فصل دوم: زندگانی، فصل سوم: بررسی آیه‌ی اطاعت، فصل چهارم: بررسی آیه‌ی ولایت و فصل پنجم: بررسی آیه‌ی تطهیر می‌باشد.
در فصل اول به تعریف مسأله و بیان سؤالهای اصلی تحقیق و اهمیت و جایگاه موضوع تحقیق و اهداف و فرضیات تحقیق نیز پرداخته می شود. و در فصل دوم، زندگانی و عصر علمی مؤلف کتاب الدر المنثور و تفسیر جلالین و همچنین ویژگی‌های دو تفسیر یاد شده مفصلاً شرح داده می شود. در فصل سوم، آیه‌ی شریفه‌ی اطاعت را از حیث روایی، شأن نزول و اصطلاحات مورد بررسی قرار می گیرد. فصل چهارم را به بررسی روایی، شأن نزولی و ملاحظه‌ی تفاسیر دیگر اختصاص داده خواهد شد. و در نهایت در فصل پنجم آیه‌ی شریفه‌ی تطهیر را با اکثر ملاحظات سندی و روایی و تحلیلی مورد مداقه قرار می گیرد. که انشاءالله آنچه با یک سال زحمت و رنج تهیه گردیده ارزش معنوی داشته باشد، و تلاش ما در این خصوص هر چند ناچیز است، متاعی برای راه طولانی آخرتمان باشد.

فصل اول
کلیات

1-1-تعریف مسأله
بر علمای آگاه پوشیده نیست که یکی از ضروریات علمی مسلمانان که اهمیت ویژه ای دارد، تفسیر قرآن کریم است و عمده منابعی که می توان در تفسیر قرآن کریم از آن کمک گرفت؛ کتابهای روایی بجا مانده از علمای گذشته است. با نگاه خاص به موضوع ولایت و با جستجو در تفاسیر گذشته موضوع آیات ولایت که اهم آنها آیات ولایت که اهم آن‌ها آیه 59 سوره نساء و آیه 55 سوره مائده و آیه 33 سوره احزاب مورد بررسی قرار می گیرد. ذهنیت عمومی در ارتباط با این آیات آن است که اهل سنت دلالت این آیات را بر مسائل و مباحث«ولایت» منکرند و بر این اساس این گونه آیات را تفسیر کرده و می‌کنند و شیعه در مقام بیان دلالت و صراحت و ظهور این آیات بر مسائل و مباحث«ولایت» آنگونه که می‌اندیشند داد سخن داده اند و دست به تأویل گسترده این آیات زده اند! البته این نگرش برآمده از کمی اطلاعات و کاستی تحقیق این است که نگاه بزرگان اهل سنت بخصوص سیوطی صاحب تفسیر معروف الدر المنثور بالمأثور للسیوطی را نسبت به این آیات مورد مداقه قرار دهد و آن‌ها را تحلیل نماید.
2-1-سؤال‌های اصلی
1. مفسران شیعی و سنی در تفسیر این آیات چه وجوه اشتراکی دارند؟
2. مفسران شیعی و سنی در تفسیر این آیات چه وجوه افتراقی دارند؟
3. تفسیر این آیات با توجه به دیدگاه جامع و متحد مفسران شیعی و سنی چگونه خواهد بود؟
4. جایگاه این آیات در سیاق آیات قبل و بعد آن‌ها و تمامی آیات سوره های یاد شده از دیدگاه تناسب آیات و سوره چگونه تبیین می‌گردد؟
3-1-اهمیت و جایگاه موضوع تحقیق
مهم‌ترین موضوعی که مسلمانان درباره‌ی آن با یکدیگر به نزاع برخاسته اند موضوع ولایت و جانشینی بعد از پیامبر است، این نزاع و اختلاف نظر باعث تضعیف اتحاد میان مسلمانان شده و بدعتهای را دین به وجود آورده است. شاید این تصور به ذهن خطور کند که بحث کردن درباره‌ی موضوع ولایت و جانشینی پس از پیامبر اکرم ثمره ای جز دامن زده به اختلافات و افزایش شکاف میان صفوف مسلمانان در بر نخواهد داشت و باید این گونه بحث‌ها کلاً کنار گذاشته شود. اما چنین تصوری صحیح نیست. زیرا اگر بتوانیم از راه منطقی و استدلالی حقیقت را روشن سازیم، نه تنها از تشتت آراء در این باب جلوگیری کرده ایم بلکه گامی در جهت اتحاد میان مسلمانان برداشته ایم. اعتقاد و عدم اعتقاد به موضوع ولایت باعث ایجاد مذاهب و فرقه‌های مختلف شده است. شیعه معتقد است موضوع خلافت و ولایت در قرآن بوسیله آیات خصوصاً آیات مورد بحث و همچنین روایات مطرح شده است. اما اهل سنت معتقدند که پیامبر برای خود جانشینی را تعیین نکرده و انتخاب جانشین را به عهده صحابه گذاره است، تا پس از وی هر کس را که بخواهند تعیین کنند. بنابراین موضوع خلافت و ولایت امری است بسیار حائز اهمیت، و روشن شدن واقعیت در این زمینه بسیاری از اختلافات را برطرف می‌سازد.
4-1-اهداف تحقیق
اهداف این تحقیق را می‌توان اینگونه خلاصه کرد:
1. ارائه گزارشی جامع از مطالعه تطبیقی تفاسیر شیعی و الدر المنثور در ارتباط با آیات ولایت در قرآن کریم.
2. برداشتن گامی در جهت از میان بردن یا حداقل کم کردن فاصله‌ها و تفرقه‌های ساختگی میان صفوف مسلمین از طریق معرفی و شناسایی وجوه اشتراک و همچنین معرفی و شناسایی وجوه افتراق بی اساس، درباره آیات مورد بحث در تفاسیر شیعی و سنی.
3. ارائه الگویی صحیح برای بررسی اینگونه آیات.
5-1-فرضیات تحقیق
فرضیات تصور شده برای این تحقیق عبارتند از:
فرضیه‌ی اول، مفسران شیعی و سنی در تفسیر آیات ولایت وجوه اشتراک متعددی دارند.
فرضیه‌ی دوم، مفسران شیعی و سنی در تفسیر آیات ولایت وجوه افتراق اندکی دارند.
فرضیه ی سوم، تفسیر آیات مورد بحث با تکیه بر دیدگاه جامع فریقین به گونه ای که قابل قبول تمام مسلمین باشد، شدنی است.
فرضیه ی چهارم، آیات ولایت بیشترین و بهترین مناسبت را با آیات قبل و بعد خود و جو سوره‌ی مائده دارند.
6-1- روش تحقیق
این تحقیق به صورت کتابخانه ای و با استناد به منابع فریقین انجام گرفته است.
7-1-نمونه و روش نمونه گیری
تفاسیر قرآن کریم بر دو گونه اند، تفاسیر مأثور و تفاسیر اجتهادی و هر یک از این دو گونه تفسیر یا مربوط به شیعه است و یا مربوط به اهل سنت. روش نمونه گیری به این صورت بوده است که از میان تفاسیر مهم اجتهادی و مأثور شیعه و اهل سنت تفاسیری انتخاب شده اند و در آن‌ها به مطالعه موضوع مورد نظر پرداخته شده است.
از میان تفاسیر معروف شیعه این تفاسیر برگزیده شده اند:
1. تفسیر روض الجنان و روح الجنان تألیف ابوالفتوح رازی(متوفی بین 510-533 هـ)
2. تفسیر التبیان تألیف ابوجعفر محمد بن حسن طوسی(م 430 هـ)
3. تفسیر نمونه تألیف جمعی از فضلاء زیر نظر ناصر مکارم شیرازی(تألیف 1395- 1410 هـ)
علاوه بر این تفاسیر از تفاسیر مأثور این تفاسیر برگزیده شده اند:
4. تفسیر صافی تألیف ملا محسن محمد بن مرتضی فیض(1070 هـ)
5. تفسیر البرهان تألیف سید هاشم بحرانی(1107هـ)
6. تفسیر المیزان تألیف علامه طباطبایی.
و چند تفسیر دیگر که در قسمت فهرست منابع نام آن‌ها آمده است.
از میان تفاسیر معروف اهل سنت این تفاسیر انتخاب شده اند:
1. تفسیر الکشاف تألیف جارالله محمود زمشخری(م538 هـ)
2. تفسیرمفاتیح الغیب (تفسیر الکبیر) تألیف محمد بن عمر بن حسین رازی(603هـ)
3. تفسیر البحر المحیط تألیف ابوحیان محمد بن یوسف بن حیان(741هـ)
4. تفسیر روح المعانی تألیف محمود آلوسی(1263هـ)
5. تفسیر المنار تألیف محمد رشید رضا(م1354هـ)
علاوه بر این تفاسیر، از تفاسیر مأثور این تفاسیر برگزیده شده اند:
1. تفسیر جامع البیان تآلیف محمد بن جریر طبری (م 310هـ)
2. تفسیر الدرالمنثور تآلیف.جلال الدین عبدالرحمن سیوطی(911 هـ)
و چند تفسیر دیگر که در قسمت فهرست منابع نام آن‌ها آمده است.
در انتخاب نمونه‌ها سعی شده است تفاسیری انتخاب شوند که مشهورتر از بقیه تفاسیراند و یا بیشتر از بقیه به بحث درباره موضوع ولایت پردخته اند:
1. اسباب النزول تألیف علی ابن احمد واحدی نیشابوری(468 هـ)
2. لباب النقول فی اسباب النزول تألیف جلال الدین عبدالرحمن سیوطی (991هـ)
3. اسباب النزول تألیف سید محمد باقر حجتی(چاپ اول1365)
علاوه بر تفاسیر و کتابهای اسباب النزول از کتابهای دیگری که درباره ولایت نگارش شده اند نمونه‌های برگزیده شده است که در قسمت فهرست منابع معرفی شده اند.
در خاتمه امیدوارم این کوشش مورد قبول حق قرار گیرد و سعی مشکور بحساب آید. مجدداً لازم می‌دانم از راهنماییهای ارزشمند استادان محترم که زمینه ساز انجام این تحقیق بوده اند، تشکر و قدردانی نمایم و چنانچه اشکالات ونقائصی در بین مطالب این نوشته مشاهده می‌شود عذر خواهی نموده، امیدوارم با انجام مطالعات گسترده‌تر و استفاده از تجربیات بدست آمده از این تحقیق بتوانم کارهای بهتری را ارائه نمایم.
فصل دوم
زندگانی سیوطی

1-2-زندگانی30
سیوطی اول رجب سال 849 هجری قمری در مصر متولد شده است. به جلال الدین فرزند کتاب می گویند زیرا روایت است که والعیدروسی 31 پدر جلال الدین که اهل علم بود از همسر باردارش خواست تا کتابی از بین کتابها برای او بیاورد در این هنگام جلال الدین در بین کتاب‌ها بدنیا آمد. محل زندگی جلال الدین در جزیره «روضة المقیاس»- که در کتاب «بلبل الروضة» آن را مدح کرده است-بود. البته مشخص نیست که تا آخر عمر در همان جا ساکن بوده باشد، یا به جای دیگری نقل مکان کرده است. تنها چیزی که از اطلاعات تاریخی در دست می باشد این است که در منطقه‌ی المنیل شهر قاهره، خیابانی به اسم ((جلال الدین سیوطی)) در نزدیکی الروضة وجود دارد، و چه بسا محل اقامت او در همان مکان باشد.
سیوطی بعد از اینکه برای یادگیری علوم فراوان از دانشمندان شهرش قانع گردید راهی شهرها و کشورهای دیگر شد، و با علمای زیادی دیدار کرد و از آنان بهره جست. سیوطی از جمله دانشمندانی است که برای سفرهای علمی اهمیت ویژه ای قائل بود، از جمله سفرهای علمی که برای تحقیق برای کشف اسرار علوم قرآن داشت، سفر به حجاز، و همچنین سفرهای متعدد درون کشوری بود.
سیوطی (ره) به دلیل ابتلاء به بیماری ورم شدید در سحرگاه شب جمعه نوزدهم جمادی الأول سال 911 هجری در «روضة المقیاس» در حالی که شصت و یک سال و ده ماه و هیجده روز از عمرش را گذرانده بود، چشم از جهان فرو بست. نقل شده است سیوطی در حال احتضار، سوره «یس» را قرائت کرد و مردم زیادی در مسجد جامع اباریقی در روضه پس از نماز جمعه بر او نماز خواندند. چنانچه، شاگردش شاذلی می‌گوید: «به دلیل کثرت جمعیت مردم کسی به تابوت وی نرسید در حوش قوصون در بیرون از باب القرافه به خاک سپرده شد و همین طور در مسجد جامع اموی در دمشق در روز جمعه هشتم رجب سال یازدهم فوق الذکر، به صورت غیابی بر وی نماز خوانده شد».2
2-2-تحصیلات سیوطی32
سیوطی از راویان زیادی حدیث نقل کرده است که مشاهیر آن‌ها عبارت اند از:
1) ابراهیم بن احمد بن یونس الغزی ثم الحلبی، برهان الدین، المعروف بابن الضعیف، المولود سنه 792 هجری؛ 2) إبراهیم بن محمد بن عبدالله بن الدیری الحنفی، برهان الدین(876 هجری)؛ 3) أبوبکر بن صدقه بن علی المناوی، زکی الدین(880 هجری)؛ 4) أبوبکر بن محمد بن شادی الحصنی(الحصکفی) الشافعی، تقی الدین(881 هجری)، حضر عنده دروساً کثیره؛ 5) أحمد بن إبراهیم بن محمد موفق الدین أبوذر، الحلبی(884 هجری)؛ 6) أحمد بن اسماعیل بن إبراهیم المنوفی، شهاب الدین(870 هجری)؛ 7) أحمد بن خلیل بن أحمد البعلی الأصل الدمشقی الصالحی شهاب الدین أبوالعباس، الشهیر بابن اللبودی(896 هجری)؛ 8) احمد بن علی بن محمد، ابن حجر العسقلانی؛ 9) أحمد بن محمد بن احمد العویضی الصالحی الحنبلی، شهاب الدین أبو العباس(870 هجری)؛ 10) إسماعیل بن السباع، مجد الدین، قرأ علیه فی المیقات «رساله المقنطرات» للمزی؛ 11) صالح بن عمر بن رسلان الکنانی البلقینی، علم الدین(868 هجری؛ 12) عبدالقادر بن محمد بن محمد الطوخی، محیی الدین أبو البقاء(880 هجری)؛ 13) عمر بن إبراهیم بن محمد، ابن مفلح الدمشقی الحنبلی، نظام الدین، أبو حفص(872 هجری)؛ 14) قاسم بن قطلوبغا بن عبدالله الحمالی الحنفی، زین الدین، أبوالعدل(879 هجری)؛ 15) محمد بن أحمد بن محمد، جلال الدین المحلی الشافعی(864 هجری)؛ 16) محمد بن سلیمان بن مسعود الرومی البرغمی، محیی الدین، أبو عبدالله، الکافیجی الحنفی(879هـ)؛ 17) محمد بن عبدالواحد بن عبدالحمید السیواسی ثم الا سکندری، المعروف بالکمال ابن الهمام (861 هجری)، و تقدم التعریف به؛ 18) محمد بن جعفر، المعروف بابن قمر الحسنی شمس الدین (876 هجری).

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره روایات تفسیری، تفسیر قرآن، جری و تطبیق، امامت در قرآن Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره علوم قرآن، روایات تفسیری، تفسیر قرآن، فقه اسلامی