منبع پایان نامه ارشد درباره سوره بقره

دانلود پایان نامه ارشد

ا و پاهاي افراد را با چهار ميخ به زمين مي چسباند، و بعد آنها را شكنجه مي كرد.

9 – شِیمۀً مِنها أُعیذُ الکَرَمَا
 
یَستَوی المُحسِنُ فِیها وَ المُسِی‏ُء134
  
ترجمه: همواره از يك خصلت شخصيت و كرامت انساني خويش را محافظت و نگهباني مي كنم و آن اين است كه نيكوكار و بدكار يكسان باشند.
و مصرع دوم این بیت اقتباسي است معنایی از آيات:
– أ فَمَنْ کانَ مُؤمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً لا یَسْتَوُونَ135
(آيا آن كس كه ايمان آورده مانند كسي است كه كافر بوده؟ هرگز يكسان نخواهند بود)
– وَما يَستَوي الأعمي وَ البَصيرُ وَ الَّذينَ ءامَنوُا وَ عَمِلوُا الصَّالِحاتِ وَلا المُسيءُ قَليلاً ما تَتَذَكَّرونَ136
و هرگز (جاهل) نابينا و شخص (عالم) بينا يكسان نيستند و هم آنان كه ايمان آورده و نيكوكار شدند(نزد خدا) با(كافران) بدكردار مساوي(در درجات آخرت) نيستند، ليكن بسيار كم اين حقيقت را متذكر مي شويد.

10 – لِی فُؤادٌ فِیکُمُ إن سُعِّرا
 
بِلَظِی الشُّوقِ یَقُل: هَل مِن مَزید137
  
ترجمه: دلي دارم كه اگر در كوره ي شوق و عشق شما گداخته شود، همواره فرياد مي زند: ( آيا زيادتي هست) ؟
يعني: قلبم از شوق و اشتياق شما پر شده است.
جواهری عبارت «هل من مزید»را از کلام الهی لفظاً اقتباس کرده است:
یوم نقول لجهنم هل امتلأت و تقول هل من‏ مزید138
و لفظ( لظي) را از آيه ي 15، سوره ي معارج اقتباس نموده:
كَلَّا إنَّها لَظي

11 – کَلَظّی کُلَّما حَمَت بِوَقُودِ
 
إستَطارَت تَقوُلُ: هَل مِن مَزید139
  
ترجمه: مانند زبانه ي آتش كه هر گاه هيزم و مواد آتشي برايش فراهم شود، فرياد مي زند و مي گويد: ( آيا زيادتي هست)؟
و جواهري در مصرع دوم اين بيت از لفظ [هل من مزيد] آيه ي 30، سوره ي قاف استفاده كرده است. [اقتباس لفظی]

12 – إنَّ الَّذِی قَسَّمَ الوَرَی جَعَلَ الحِبا
 
نِصَفاً وَ قَسَّمَ بَینَهُم أرزاقَها
  
ترجمه: اوست خدايي كه كائنات را تقسيم كرد و عشق را نيمي از كائنات قرار داد و روزي را بين بندگانش تقسيم كرد.
إنَّ رَبَّکَ یَبْسُطُ الرِّزقَ لِمَنْ یَشاءُ وَ یَقْدِرُ إنَّهُ‏ کانَ بِعِبادِهِ خَبیرَاً بَصیراً 140
( همانا خداي تو هر كه را كه بخواهد، روزي وسيع دهد و هر كه را كه بخواهد، تنگ روزي گرداند، كه او به صلاح كار بندگان خود كاملاً آگاه و بصير است).
جواهري در اين بيت به روزي رساني از جانب خداوند، اشاره مي كند، و اوست كه با بصيرت خود بعضي را پر روزي و بعضي را كم روزي مي كند.
در قرآن نيز آيات بسياري به اين مفهوم اشاره دارند:
– وَيْكَانَّ اللهَ يَبْسُطَ الرِّزقَ لِمَنْ يَشاءُ مِن عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ 141
– اللهُ يَبْسُطَ الرِّزقَ لِمَنْ يَشاءُ مِن عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ142
– وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ …143

13 – لَو کَانَ فِی مالِ الغِنیِّ لَمَعوُزٍ
 
حَقٌّ لَسادَت عَیشِهِ بِکَفافِ144
  
ترجمه: اگر در اموالِ ثروتمندان، ‌مقداری از حق برای انسان‌های نیازمند باقی می‌ماند، زندگانی‌شان به کفایت و اندازه اداره می‌شد.
این بیت اشاره ای است بر آیه:
– و الذین فی اموالهم حق معلوم * للسائل‏ و المحروم145
جواهری در این بیت تاکید می‌کند که اگر انسان‌های غنی، مقداری از اموال خود را به نیازمندان صدقه دهند، زندگی آنان نیز به خوبی سپری می‌شود. شاعر در این بیت از اقتباس معنایی استفاده کرده است.

14 فَلَمّا دَنَونا وَ انجَلی ضَوءَ بَارِقٍ‏
 
مِن الحِقِّ، جَلَی الظَّنُّ وَ الظَّنُّ فاسِدٌ146
  
ترجمه: پس هرگاه نزدیک شدیم و نور گذرنده‌ای از جانب حق روشنایی گرفت، گمان و شک‌ها از بین رفت، همانا گمان و شک فاسد و از بین رفتنی است. [وقتی در حالت احتضار، حقایقی را از برزخ و آخرت می‌بیند، گمان‌های فاسدِ او روشن می‌شود که درست نبوده و برخلاف حق فکر می‌کرده است.]
این بیت اشاره ایست بر کلام تعالی در آیه‌ی:
– يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ …147
جواهری عبارت [الظَّنُّ فاسِدٌ] را از آیه فوق اقتباس نموده است. [لفظی]
و آیه‌ی:
… إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلا يَخْرُصُونَ148
و اقتباس معنایی است از آیه‌ی:
لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ149

15 تَظُنَّ زَعانِفٌ وَ الظَّنُّ إثمٌ
 
بِأنّی لا أُرامی مَن رَمانی150
  
ترجمه: همانا زعانف گمان می‌کردند که هر کس به من سنگ اندازد، جواب او را نخواهم داد، و این گمان باطل و گناه است.
جواهری در این بیت از لفظ [الظَّنُّ إثمٌ] استفاده کرده که آن را از آیه‌ی … اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ …151 اقتباس نموده است. [لفظی]
و همین طور از آیه‌ی:
– … إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا …152
و مصرع دوم این بیت اقتباسی است معنایی از آیه‌ی:
وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ …153

16 – وَ ما هُو إلّا واحِدٌ فِی جَمیعِهِ
 
وَ إن رَجَمَ الغاوِی وَ ساءَت ظُنُونُه154
  
ترجمه: و او خدایی نیست مگر اینکه در میان جمع یکتا و یگانه است، هر چند انسان گمراه، گمان‌های بیهوده و شک کند.
مصرع اول این بیت از آیه 163 سوره بقره و الاهکم اله واحد لا اله الا هو الرحمن‏ الرحیم اقتباس شده است. [معنایی]
و همین طور اقتباسی است معنایی از آیات:
– … إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ …155
– …وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلا إِلَهٌ وَاحِدٌ …156
– وَقَالَ اللَّهُ لا تَتَّخِذُوا إِلَهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ157

17 – یُبَیَّن لَهُ السِّرُ الخَفیُّ إذا خَفَی
 
عَلی غَیرِهِ مَا لا یَکادُ یَبینُهُ‏158
  
ترجمه: رازهای مخفی که برای دیگران مخفی و پنهان است، برای او آشکار و روشن است. که گویی اساساً راز پنهان نبوده است. [او از تمام اسرار الهی آگاه است]
شاعر در این بیت به صفت علام الغیوب خداوند منان اشاره می‌کند.
جواهری در مصرع اول این بیت از آیات زیر اقتباس نموده است:
– إن الله یعلم ما یسرون و ما یعلنون159
– وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى160
– … يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ161
در مصرع دوم آن عبارت [لا یَکادُ یَبینُهُ] را از آیه‌ی 52 سوره زخرف اقتباس نموده است:
– أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ وَلا يَكَادُ يُبِينُ

18 – إلّا قَبَساً مِن شُعاعِ الکَلیمِ
 
تُعیدُ عَلی الشَّرقِ یا «طُورَ سَینَا»162
  
ترجمه: مگر قسمتی از نور حضرت موسی که بر شرق یا بر طور سینا برگردد.
مصرع اول این بیت اقتباسی است معنایی از کلام الهی آنجا که فرموده:
– اذ قال موسی لاهله انی انست نارا تاتیکم‏ منها بخبر او اتیکم بشهاب قبس لعلکم تصطلون فلما جاءها نودی ان بورک من فی النار و من حولها و سبحان الله رب العالمین یا موسی انه انا الله العزیر الحکیم…163
– فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الأجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لأهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا…164
و در مصرع دوم این بیت عبارت [طُورَ سَینَا] اقتباسی است لفظی از آیات:
– وَطُورِ سِينِينَ165
– وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنَاءَ …166

19 – سَر فِی جَهادِکَ، عَلَّ جُذوَةَ قابِسٍ
 
مِن «طُور سَینا» تَقبِسُ الصَّحراءَ167
  
ترجمه: بر جهاد و تلاشِ خود ادامه بده، شاید در پرتو قسمتی از نوری که از طور سینا می‌آید، با آن صحرای ظلمت را روشن کنی.
شعر در این بیت همانند بیت قبلی عبارت [طور سینا] را از قرآن اقتباس نموده است.

20 – اُفرِغَت کَالنُّضارِ بَل هِی أبهَی
 
فَعَلیهَا لَم یُوجَب الشَّرعُ خُمسَا168
  
ترجمه: زیبایی و جمال چهره‌ی او، مانند جواهرات در قالبی ریخته و ساخته شده، در حالی‌که جواهرات خمس دارد ولی جمال او خمس ندارد.
جواهري در اين بيت، از حكم شرعي براي مضامين شاعران بهره جسته است.
و در مصرع دوم این بیت اقتباسي معنایی است از آیه41سوره انفال: و اعلموا انما غنمتم من شی‏ء فان لله خمسه‏ و للرسول و لذی القربی و الیتامی و ما انزلنا علی عبدنا یوم‏ الفرقان یوم التقی الجمعان و الله علی کل شی‏ء قدیر

21 – مَا تَرَی الفَجرَ وَ الدُّجَی فِی إمتِزاجٍ‏
 
مِثل خیطَی ثَوبٍ خِلاطَاً وَ مَسَّا169
  
ترجمه: سپیده دم و عصرگاهان در درهم ریختگی‌شان، مانند دو نخ درهم تنیده و متصل می‌مانند.
جواهری مصرع دوم این بیت را ازآیه187سوره بقره اقتباس کرده: [اقتباس معنایی]
و کلوا و اشربوا حتی یتبین لکم الخیط الابیض من الخیط الاسود من الفجر…
و همچنین جواهری لفظ [الفَجرَ] را از آیه‌ی: سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ170 و آیه‌ی: وَالْفَجْرِ171 و لفظ [مَا تَرَی] را از آیه‌ی: … مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ …172 اقتباس نموده است.

22 – لا تَلُم فِی الطَّلا وَ لا فِی إنتِهاکِی‏
 
ما أبَی الله… إذ نَهَی إن تَحُسّا173
  
ترجمه: سرزنشم مکن در پرده دری و هتّاکی، خداوند آن چیزی را نهی کرده است که دیده شوند. [یعنی بی‌پردگی و هتاکی دیده نمی‌شوند، پس خداوند آنها را نهی نفرموده است.]
اين بيت اقتباسی است معنایی از کلام پروردگار در آیات:
– یا ایها الذین آمنوا انما الخمر و المیسر و الانصاب و الازلام رجس من عمل الشیطان فاجتنبوه‏ لعلکم تفلحون174
– يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا…175

23 – وَ انتَقَلنا لکِنَّ لِبُرجِ سُعُودِ
 
قَرَّنَ اللهُ فِیه بَدرَاً وَ شَمسَا176
  
ترجمه: منتقل شدیم در حالی‌که برای برج خوشبختی، خداوند ماه و خورشید را مقرّر گردانید.
مصرع اول این بیت اقتباسی است از آیه16سوره حجر: و لقد جعلنا السماء بروجا و زیناها للناظرین
و مصرع دوم آن از آیات:
– و هو الذی خلق اللیل و النهار و الشمس‏ و القمر کل فی فلک یسبحون177
– … وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا …178
– … وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ …179
شاعر عبارت [سُعُودِ] را از آیه‌ی: وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا …180 اقتباس نموده است. [لفظی]

24 – وَ هُوَ إن یَنتَسِب فَمِن أهلِ بَیتٍ‏
 
أذهَبَ اللهُ عَنه عَارَاً وَ رِجسَا181
  
ترجمه: او کسی است که اگر خود را معرفی نماید او منسوب به اهل بیت می‌باشد و خداوند تمامی پلیدی‌ها و زشتی‌ها را از او دور ساخت.
این بیت اشاره به پاکی اهل بیت پیامبر دارد، که در قرآن به آن ذکر شده:
– انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل‏ البیت و یطهرکم تطهیرا182 [آیه‌ی تطهیر]
و همچنین شاعر عبارت [أهلِ بَیتٍ] را از آیه‌ی رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ183 اقتباس نموده است.

25 – قَد بَلَونَا سِجلیکَ «قَبضَاً وَ بَسطَا»
 
وَ خَبَرنا دَهریکَ نُعمی و بُؤسی184
  
ترجمه: خوبی‌ها و بدی‌ها و سختی‌ها و آسانی‌ها دنیا را به چشم دیده و آن را آزمودیم.
شاعر عبارت [بَلَونَا] را از آیه‌ی: إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ كَمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ …185
و عبارت [بسطا] را از آیه‌ی: وَلا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا186 اقتباس نموده است. [لفظی]

26 –

پایان نامه
Previous Entries تحقیق با موضوع هیدرولیک، علوم تجربی، رسوب معلق Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره  ،   ، تو،