منبع پایان نامه ارشد درباره سلسله مراتب، طرح جامع تهران، کلانشهر تهران، حمل و نقل

دانلود پایان نامه ارشد

کرده است که به طور اختصار توضيح داده مي شود:
الف) دوران پهلوي اول: به دنبال برچيدن برج و بارو و حصار ناصري، تهران تغييرات عمده اي يافت و تقسيمات شهري در ادامه استمرار حوزه هاي سرشماري سال 1301 به 10 ناحيه شامل 1. ارگ 2. ناحيه دولت 3. ناحيه حسن آباد 4. ناحيه سنگلج 5. ناحيه قنات آباد 6. ناحيه محمديه 7. ناحيه قاجارايه (چال ميدان) 8. ناحيه بازار 9. ناحيه عودلاجان 10. ناحيه شهرنو تقسيم شده بود ( مهندسين مشاور شاران، 1388: 1_4).
ب) در دوره پهلوي دوم با دو گونه از تقسيمات شهري به قرار زير مواجه هستيم:
? تقسيمات شهري مبناي سرشماري سال 1345 خورشيدي که تهران داراي ده منطقه است.
? طرح جامع سال 1347 که تقسيمات شهري بر اساس چهار طبقه يا سطح (شامل محله، ناحيه، منطقه، محدوده شهري) به 10 منطقه تقسيم شده است. خاستگاه اين تقسيمات اصالت گرايي بود. در زماني بين دو سرشماري 1345 و 1355 عليرغم تدوين اولين طرح جامع، تقسيمات شهري تهران به تبعيت از سرشماري تهران از ده منطقه در سال 1345 به 12 منطقه در سال 1355 تغيير کرد و ملاک عمل شهرداري تهران قرار گرفت.
ت) پس از انقلاب اسلامي تقسيمات شهري به شرح ذيل تغيير يافت:
? در فاصله دو سرشماري در سالهاي 1355 و 1365 الگوي تقسيمات منطقه اي شهرداري تهران مجددا تغيير کرد و محدوده ي شهر به 20 منطقه تقسيم شد. تفسيمات کالبدي شهرداري تهران در دهه 1360 داراي سلسله مراتبي بود که در طرح جامع ساماندهي شهر تهران به ترتيب از کلان تا خرد با عنوان منطقه (20 تقسيم)، ناحيه (97 تقسيم) و محله (344 تقسيم) ياد شده است. (دهه 1360)
? طرح جامع ساماندهي تهران (1371) با افزودن يک سطح بر تقسيمات شهري سطوح مديريتي و تقسيمات شهري را به چهار سطح افزايش دارد. اين چهار سطح تقسيم بندي شامل 5 حوزه، منطقه، ناحيه و محله بود. لازم به ذکر است خاستگاه اين تقسيم بندي حفظ تعادل جمعيتي بود.
? در طرح راهبردي_ ساختاري توسعه و عمران شهر تهران (1385) سلسله مراتب تقسيمات شهري به ترتيب از کلان تا خرد شامل مجموعه شهري، شهر (محدوده شهر)، حوزه (سه گانه)، منطقه، ناحيه و محله است ( مهندسين مشاور شاران، 1388: 1_4).

جدول شماره 7: تغييرات جمعيت و تقسيمات شهري تهران در دوره هاي مختلف

منبع: مهندسين مشاور شاران، 1388: 26
الگوي راه ها و شبکه شطرنجي تاکنون تعيين کننده ترين عامل در شکل گيري الگوي شبکه تهران بوده و الگوي شبکه طرح جامع 1347 در تمامي مراحل توسعه تهران که تاکنون نيز تداوم يافته، به طور مستقيم و يا غير مستقيم در تعيين تقسيمات شهري تهران موثر بوده است( مهندسين مشاور شاران، 1389: 41).
تقسيمات شهري تهران، به تبع تغييرات ساختاري سالهاي اخير در زمينههاي اجتماعي، اقتصادي و کالبدي، کارايي خود را از دست داده و فاقد روابط منطقي و تعادلهاي بينشهري است. عامل اقتصادي و طبقاتي موجب شکل گيري محلاتي مانند فرمانيه يا زعفرانيه شده است که نشان دهنده ي تضاد طبقاتي بالا بين محلات شهر تهران مي باشد در صورتيکه در گذشته افراد فقير و غني در يک محله و در کنار هم زندگي مي کردند. افت کارايي نظام تقسيمات شهري در شرايط کنوني، ناشي از رخدادهاي زير است:
? تغييرات جمعيتي و فعاليتي
? ايجاد تمرکزهاي جديد جمعيتي و فعاليتي
? گسترش شبکههاي ارتباطي به ويژه بزرگراهي
تهران در سال 1392 داراي 22 منطقه شهري است که 123 ناحيه با 374 محله را دربرميگيرد. نتايج ارزيابي وضعيت تقسيمات کنوني حاکي از جمعبنديهاي زير است:
? عدم وضوح لازم در مرز مناطق
? کاهش انسجام کالبدي درون منطقهاي به علت احداث بزرگراههاي جديد و گسيختگي کالبدي
? موقعيت نامناسب فضايي- کالبدي مراکز منطقهاي
? عدم توازن جمعيتي در مناطق مختلف
? عدم توازن فرصتهاي شغلي (بوم سازگان، 1385: 123_124).
بر اساس طرح جامع، شهر تهران شهري اسلامي است و از نظر ابعاد جهان بيني و ايدئولوژيک در چارچوب شهري ايراني_ اسلامي با دارا بودن نوعي حجاب سکونتي شکل گرفته است، به نحوي که محله هاي سنتي شهر تهران بر اساس شاخصهاي اجتماعي_ فرهنگي تقسيم بندي گرديده است. عوامل اصلي به وجود آورنده و جدا کننده محله ها از يکديگر عامل اجتماعي و عامل محرميت بودند که با حس تعلق و هويت بيشتر در محلات همراه بود. در برنامه ريزي امروزي با توجه کم به شاخصهاي فرهنگي و اجتماعي مرزبندي محله هاي شهري دچار نوعي بي هويتي شده اند و تقسيمات جديد شهرداري ضمن بي هويتي اين محله ها، حس مکاني را دچار تزلزل ساخته است.
محلات تهران عملا با خيابان کشي کم اعتبار شده است. محلات قراردادي مانند شهرکهاي فرهنگيان و نيروي انتظامي بيشتر جنبه وحدت زمين و وحدت کاري پيدا کرده اند. در نتيجه محلات با شاخصهاي جديد، فرد گرايي و انزواهاي عميق روحي را منجر شده است (مجموعه گزارشات همايش هاي محله اي شهر تهران، 1388: 78).
بديهي است ادارة امور شهرهاي بزرگي چون تهران به صورت يكپارچه و واحد امكان پذير نبوده و مستلزم تقسيم آن به واحدهاي خردتري است. چنانچه وظايف كنوني شهرداري تهران را با وظايف سابق آن مقايسه كنيم به روشني ابعاد جديدي از فعاليت ها همچون حمل و نقل عمومي، خدمات اجتماعي، فرهنگي، آتش نشاني و غيرهبه آن اضافه شده است. به منظور ارائه هر چه بهتر و موثرتر خدمات ياد شده به شهروندان، نياز به تقسيمات شهري در سطوح مختلفي است تا اين خدمات با توجه به سلسله مراتب آن به صورت متعادل تري در تمام نقاط شهر ارائه گردد ( شيراني، 1382 :146).
به طور کلي تهران در سال 1374 به ده منطقه و در سال 1355 اين تقسيمات به 12 منطقه و در سال 1358 به 20 منطقه و بر اساس طرح جامع ساماندهي شهر تهران (مصوب سال1370) اين شهر به 22 منطقه، 95 ناحيه و 344 محله تقسيم گرديد (هادي پور و ديگران، 1385: 94) و نهايتا در سال 1390 شهر را در به 22 منطقه، 123 ناحيه و 374 محله تقسيم کرده است. تقسيمات نواحي در درون هر منطقه ايجاد مي‌شود که تعداد آن براساس شرايط خاص هر منطقه متغيراست (شمس الديني ، 1390: 11).
طرح جامع تهران محله را به صورت يك مجتمع زيستي متشكل از 1000 خانوار يا 4 تا 5 هزار نفر جمعيت با شعاع دسترسي 500 متر و با وسعتي معادل 75 هكتار تعريف نموده كه ملاك عملي براي تمامي شهرهاي كشور گرديد .(وزارت كشور،1378: 67).
اخيراً طرح جامع جديد، سازماندهي تهران بزرگ را با يك الگوي تقسيم بندي شهرسازانه مديريتي در پنج سطح: شهر، حوزه، منطقه، ناحيه و محله تعريف و تعيين محدوده ي تقسيمات رده ي محله را در حوزهي اختيارات شوراي شهر نهاده است .( پورمحمدي، 1382 ، ص 372)
با توجه به اين كه اعمال تقسيمات شهري براي كلانشهري چون تهران بدون مطالعه و بكارگيري اصول لازم مشكلاتي را از جنبه هاي كالبدي ، مديريتي و اجتماعي ببار خواهد آورد ، لذا نه تنها جستجوي روش هاي اصولي و صحيح براي انجام تقسيمات شهري ضرورت دارد ، بلكه بررسي و ارزيابي معيارهاي مرزبندي كنوني اين تقسيمات نيز از اهميت فراواني برخوردار است تا ضمن ارزيابي ميزان كارائي و يا عدم كارائي معيارهاي قبلي، روش هاي صحيح تر و مناسب تر زمان و مكان كه از انعطاف بيشتري برخوردار باشند، براي رسيدن به وضعيت مطلوب پيشنهاد گردد (هادي پور و ديگران، 1385: 94).
2-4 معرفي منطقه 1 شهر تهران82
نقشه شماره 1 : موقعيت منطقه يک شهر تهران 83

ماخذ: شهرداري منطقه يک تهران با تغييرات گردآورنده
1-2-4 موقعيت جغرافيايي84 منطقه 1 شهر تهران:
منطقه يک شهرداري تهران شمالي ترين منطقه تهران به شمار مي رود و جزو مطلوب ترين مناطق تهران به جهت دارا بودن منابع طبيعي و ميراث فرهنگي و تاريخي به شمار مي آيد که از دير باز تا کنون مکان استقرار صاحب منصبان دولتي – حکومتي و فعاليت هاي بين المللي و ديپلماتيک بوده است.85 مساحت منطقه بدون احتساب حريم 64 كيلومترمربع و با احتساب حريم منطقه حدود 210 كيلومترمربع است86 به طوري که مرز شمالي آن بر مرز شمال تهران (خطوط ارتفاعي 1800 متر) منطبق است. اين منطقه از غرب توسط رود_ دره درکه با منطقه 2، از جنوب توسط بزرگراه هاي چمران، مدرس، صدر با منطقه 3، از شرق با محور دارآباد_ بي بي شهربانو و از جنوب شرقي توسط بزرگراه ازگل با منطقه 4 شهرداري تهران هم مرز است (مهندسين مشاور بافت شهر (طرح تفضيلي منطقه 1تهران) ، 1384: 2). وسعت آن بر اساس مرز مصوب شوراي شهر برابر با 32/4573 هکتار مي باشد(مهندسين مشاور بافت شهر ، 1386: 4). و داراي 10 ناحيه و 26 محله است.
اين منطقه به لحاظ طراحي شهري داراي بافتي شبه روستايي است و مي‌توان آن را “باغ شهر” ناميد. شميرانات که در دامنه کوهپايه‌هاي البرز جنوبي واقع است، به دليل نيمه کوهستاني بودن و ساختاري ويژه که آميزه‌اي از شهرسازي مدرن و سنتي است، اگرچه عرصه مشکلات بيشتري در فعاليتهاي عمراني است، اما به عنوان ساختگاهي قديمي، با اهميت و داراي ويژگي‌هاي آب و هوايي، زمينه و اقتضاي کارهاي عمراني بيشتري را داشته و دارد.
کاربري عمده منطقه مسکوني است و حضور کاربري هاي فرا منطقه اي و فراشهري بويژه کاربري هاي بين المللي ديپلماتيک و گردشگري در منطقه از اهميت خاصي برخوردار مي باشند (مهندسين مشاور بافت شهر ، 1384: 2).
2-2-4 بررسي عوامل طبيعي87 موثر در مرزبندي محله هاي منطقه 1 شهر تهران:
کوه، دشت، عوارض زمين نگاري و رود_ دره از جمله عناصر بستر طبيعي کلانشهر تهران هستند. در ميان اين عناصر، ارتفاعات و تراز ارتفاعي (1800) و رود دره (درکه) عواملي هستند که در مرزبندي تقسيمات شهري ملاک عمل شهرداري تهران ايفاي نقش کرده اند (مهندسين مشاور شاران، 1388: 16). خطوط تراز ارتفاعي، رود دره ها و سبزهاي اصيل از ديگر نمودهاي بارز هويت شهري هستند که در تقسيمات ملاک عمل برخورد با آنها مشابه برخورد با محورهاي تاريخي دوگانه بوده و در موارد به کار گرفته شده بيش از هر چيز بدان به عنوان يک عنصر خطي خوانا نگاه شده است. خطوط تراز ارتفاعي و رود دره هاي حد فاصل کوهپايه تا دشت مياني شامل دارآباد، مقصودبيگ (دربند)، ولنجک، درکه که در تعيين تقسيمات شهري بسيار موثر هستند. انطباق مرزبندي تقسيمات ملاک عمل شهرداري بر روي رود_ دره ها و پاره کردن کرانه و پسکرانه آنها اصالت و هويت آنها را به عنوان فضاهاي وحدت بخش شهري از بين برده است. از نمونه هاي مثالي مي توان رود_ دره درکه ميان دو منطقه 1 و2 را نام برد (مهندسين مشاور شاران، 1389: 5_35). تپه يا فضاي سبز نيز مي تواند مرز يک محله باشد مانند تپه قيطريه و پارک قيطريه که مرز محله قيطريه را شکل داده اند.
3-2-4 ويژگيهاي اجتماعي88 و فرهنگي89 منطقه 1 شهر تهران:
منطقة يک داراي برخي كاربري هاي فرهنگي است كه عملكرد فرامنطقه اي (شهري و حتي ملي ) دارند. از جمله اين كاربري ها مي توان به امامزاده صالح (ع)، جماران و بيت حضرت امام (ره)، ساختمان اجلاس سران، دانشگاه شهيد بهشتي، پارك جمشيديه، كاخ موزه هاي نياوران و سعدآباد، موزة حيات وحش ايران و تفرجگاه هايي همچون محور دركه و دربند و … اشاره نمود
. نياز به يادآوري نيست وجود چنين اماكني در منطقة يك، چه حجم ترافيكي را بر شبكة ارتباطي اين منطقه تحميل مي كند . (هادي پور و ديگران، 1385: 101)
4-2-4 ويژگيهاي جمعيتي90 و اقتصادي91 منطقه 1 شهر تهران:
رشد سالانه جمعيت و ميزان مهاجرپذيري در منطقه يک بالاتر از شهر تهران است . بعد خانوار و تراکم ناخالص جمعيت و ميزان بيکاري نيز بسيار پايين تر از شهر تهران است و اين شاخص ها بيانگر موقعيت بالاي اقتصادي و اجتماعي ساکنين منطقه است.
مقايسه شاخص هاي کالبدي بيانگر روند افزايش تراکم در اين منطقه است . چرا که متوسط تعداد طبقات مسکوني و غيرمسکوني و متوسط تراکم ساختماني و تراکم ساختماني مسکوني بالاتر از شهر تهران است . متوسط مساحت قطعات در منطقه بسيار بالاتر از شهر تهران است ( 550 مترمربع در مقابل 323 مترمربع) و اين مطلب درشت دانگي قطعات را در منطقه نشان مي دهد (مهندسين مشاور بافت شهر، 1386: 7).
جدول شماره 8: خلاصه اطلاعات جمعيتي منطقه

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره آداب و رسوم، ثبت اسناد Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره نقشه راه، مشارکت مردم، محله حصار