منبع پایان نامه ارشد درباره دوران باستان، سلسله مراتب، شهر اصفهان، شبکه معابر

دانلود پایان نامه ارشد

سازند(رهنمايي و ديگران ، 1386: 35_34).
ب_ اجراي عمليات آپارتمان سازي بر روي عرصه هاي ساختمانهاي قديمي و فرسوده در بافت محله هاي شهري، كه عمدتاً توسط بخش خصوصي و در قالب نوعي سوداگري مسكن انجام گرفته و مي گيرد و طي آن ساختمانهاي قديمي تخريب وبر روي آن بناهاي جديد درشكل آپارتماني احداث مي شوند كه درنهايت با افزايش تراكم كاربري و تراكم جمعيت و خانوار همراه بوده و اغلب به همجواري خانوارهايي منجر شده اند كه هيچگونه سابقه آشنايي و يا همگني با يكديگر نداشته و به عبارتي همسايگان تصادفي جديدي هستند،كه به ضرورت زمان كنار هم جمع شده اند. در اين كالبدها پاركينگ ها به طبقات همكف يا زيرزمين انتقال يافته و ضرايب تراكم ساختماني، با اعمال تمهيدات مالي و توافق با شهرداريها بشدت افزايش يافته اند (رهنمايي و ديگران ، 1386: 35_34).
ج_ بخش ديگري ازتحولات محله اي كه درشهرهاي بزرگ وكوچك شاهد آن هستيم، تحول از طريق تغييركاربري ها براي ارائه خدمات، بويژه خدمات فروش عمومي است. بدين ترتيب كه با پيدايش محله هاي جديد و افزايش تراكم آنها در بدنه هاي جوامع شهري، تقاضا براي دريافت خدمات بيشتر شده و چه بسا كه در كنار كاربري هاي مسكوني ، كاربري هاي خدماتي و تجاري نيز بوجود آمده اند. تمركز تعدادي از مغازه ها و انواع خدمات شهري، يادآور همان هسته هاي اوليه تجاري و خدماتي هستند كه در بدنه محلههاي قديمي شهرها وجود داشته اند. ياپيدايش مراكز خدماتي و فروش از قبيل (Zoning) در اين راستا نوعي منطقه بندي ساختمان پزشكان، داروخانه ها،خوارو بارفروشي ها، قصابي، نانوايي، ميوه و تره بارفروشي و انواع اغذيه فروشي هاو رستوران ها به چشم مي خورند كه بيانگر يك دگرگوني بنيادي در ساختار محله ها به شمار مي آيند. روند چنين تحولاتي كه درشهرها آغاز شده و هنوزهم ادامه دارد، مي رود كه شهرها را با عملكرد مسلط خدماتي و تجاري به محل سودآوري بيشتر و كسب درآمد تبديل سازد . درچنين شرايطي عملكرد مسكوني محله ها و شهرها،تحت الشعاع عملكرد تجاري و اقتصادي شهرها و محله ها قرار گرفته و انگيزه زيست و معيشت شهري قالب و الگوهاي جديدي به خود مي گيرند كه درگذشته، تنها در خيابانهاي اصلي شهرها مي شد آنها را مشاهده كرد (رهنمايي و ديگران ، 1386: 35_34).
در يک دسته بندي کلي از تغيير و تحولات محله متاثر از مدرنيسم و شهرنشيني شتابان، مهمترين موارد به قرار زير خواهد بود:
? تحول کالبدي و کارکردي عناصر تشکيل دهنده ساختار محله (شبکه معابر، مرکز محله، تاسيسات محله، ميادين و مساکن)
? تغيير و تحول در روابط و مناسبات اجتماعي افراد ساکن در محله
? تغيير و تحول در روابط و مناسبات اقتصادي افراد ساکن در محله (هادي پور، 1388: 118).
مرزبندي بر اساس ملاك هاي خشك و غير منطفي همچون سلسله مراتب شبكه ارتباطي منجر به تقسيم شهر به واحدهاي كالبدي يكنواخت و ايستا مي شود كه در آن ارتباطات انساني و اجتماعي به حداقل خود مي رسد. امروزه در عرصه برنامه ريزي شهري ساختاري راهبردي كه رويكردي نو به مقوله طرح هاي شهري دارد ، پيروي بي قيد و شرط از ضوابط غير منعطف مردود شناخته شده و سياليت و انعطاف جايگزين آن مي شود. در اين طرحها نه تنها اهداف كالبدي طرح هاي شهري همچون تقسيمات شهري و كاربري زمين با اهداف اقتصادي و اجتماعي تلفيق مي گردد ، بلكه بر پويايي، انعطاف پذيري، اصلاح پذيري و مشاركت عمومي در طرحها نيز تاكيد مي شود. (مهدي زاده، 1382)

جمع بندي تحولات محله هاي شهري از دوران باستان تاكنون
جدول شماره 5 : تحولات محله هاي شهري از دوران باستان تاكنون
دوره
ويژگي دوره
شاخص هاي تقسيمات محله اي
دوران باستان
1. تقسيمات محلات به شکل خودجوش، مردمي و عملکردگرا
2. شکل گيري محلات بر مبناي نظام اجتماعي و مناسبات اجتماعي
3. عملکرد غالب با محلات مسکوني بوده است
4. تقسيمات مبتني بر دژ حکومتي، شار مياني(محله طبقه ممتاز) و شار بيروني (محله هاي عموم مردم)
5. وجود کاخ شاهي در مرکز محله و سپس آتشکده، سربازخونه، اقامتگاه نزديکان فرمانروا، بازار و ده.
6. درزمان هخامنشيان واشكانيان، قصرسلطنتي درمركزشهر، سپس محله هاي درباري وپس ازآن، محله هاي مسكوني وكوچه هاي شهر قرار داشته اند.
7. دردوره ساسانيان ، بخش مركزي شهر شامل كهندژ (بخش نظامي) و دراطراف آن محله ها يا قسمت اصلي شهر)شارستان (بوده است.
1. شاخص اجتماعي و فرهنگي
تقسيم بندي محلات بر مبناي نظام اجتماعي، مناسبات و جدايي طبقات، خودجوش، مردمي و عملکردگرا.
2. شاخص اقتصادي
نظام شکل گيري محلات بر اساس حرفه و خودکفايي نسبي.

پس از ورود اسلام به ايران
1. شکل گيري ساختار و کارکردهاي محله در قالب ابعاد جهان بيني و ايدئولوژيک ايراني_ اسلامي و دارا بودن نوعي حجاب سکونتي
2. نفي هرگونه قشربندي اجتماعي برمبناي قوم، نژاد، سنت و غيره ديده مي شد.
3. ايجاد محلاتي برحسب مذهب، زبان، فرقه
4. محله بندي شهرهاي نوبنياد اسلام بر مبناي گروه بندي هاي قومي و قبيله اي
5. ايجاد محله ها ماواي گروه هاي صنفي، قومي و نژادي و به خصوص مذهبي
6. ارتباط محلات شهري در عين استقلال و هويت با ديگر بخشهاي شهر
7. تقسيم شهر تهران به پنج قسمت ارگ حکومتي و چهار محله مسکوني و به طور کلي تقسيم محله ها در دوران صفويه دو بخش عمده نعمتي و حيدري.
8. محله بندي بر مبناي جدائي گزيني اجتماعي در دوران صفويه مانند محله هاي مسلمان نشين، يهودي نشين، محله دولتمردان و دولتمندان، محله ارامنه و زرتشتي ها درشهر اصفهان بوده است.
1. شاخص اجتماعي و فرهنگي تقسيم بندي محلات بر مبناي عوامل اجتماعي و عامل محرميت (حجاب سکونتي) ، روابط خويشاوندي، فرقه هاي مذهبي (محله ي يهودي ها، زرتشتيان، سني ها، مسيحيان، حيدري و نعمتي) ، ابعاد جهان بيني، ايدئولوژيک ايراني، اسلامي، خودياري، استقلال و خودکفايي نسبي.
دوره قاجاريه
1. تقسيم شهر تهران به 6 قسمت و افزايش يک محله نسبت به دوره صفويه (ارگ حکومتي و پنج محله مسکوني).
2. تقسيم بندي محلات بر مبناي عوامل اجتماعي )اعتبارخانوادگي ،دسته هاي عزاداري (
3. محله بعنوان مكاني براي تبلور تمايزات اجتماعي بود.
4. ايجاد محله هاي جديد خود را در كنار خيابانهاي تازه احداث شده
5. گسترش محله ها از طريق رشد محله هاي قديمي صورت گرفته و محله هاي جديد تابعي از محله هاي قبلي
6. نظام شکل گيري محلات بر اساس خويشاوندي و اعتبار خانوادگي يا حرفه بود. (جنانکه هر محله متعلق به خانواده يا گروهي از قشرهاي اجتماعي يا دسته اي پيشه ور بوده و اقشار مرفه تا پايين ترين افراد اجتماع در کنار يکديگر زندگي مي کردند)
7. عامل اصلي ايجاد کننده و جدا کننده محلات از يکديگر، عوامل اجتماعي و عامل محرميت
1. شاخص اجتماعي و فرهنگي
تقسيم بندي محلات بر مبناي عوامل اجتماعي و عامل محرميت (حجاب سکونتي)، روابط خويشاوندي، اعتبار خانوادگي، راسته هاي پيشه وري، خودياري و استقلال.
2. شاخص اقتصادي
نظام شکل گيري محلات بر اساس حرفه، راسته هاي پيشه وري، استقلال و خودکفايي نسبي.
دوره پهلوي اول
1. تقسيم شهر تهران در سال 1311، به 10 ناحيه.
2. تغيير بافت محله ها با تغيير شكل روابط اجتماعي و كاسته شدن از اهميت عواملي مانند محرميت و خويشاوندي و پيدايش شهرنشيني به سبك غربي ورشد ماشينيزم ديده مي شد.
3. ايجاد محلات جديد درمجاورت خيابانهاي اصلي (خيابانهاي فرعي بافت آنهارا بصورت شطرنجي از هم جدا كردند).
4. از بين رفتن تقسيمات خرد محله
5. از بين رفتن فرم ارگانيك محله ها با كوچه هاي پرپيچ وخم وغيرهندسي و جايگزين شدن خيابانهاي منظم و شطرنجي
6. زمينه دخالت حكومت بر حيات شهري و تغييرات كالبدي و اجتماعي آن، از جمله سازمان محله بندي شهر با تصويب قوانين.
7. عبور کردن خيابانهاي مستقيم و متقاطع از درون محلات، بر اساس طرح جديد شهر تهران در سال 1316
1. شاخص ادراي، سياسي و کالبدي
تقسيم بندي محلات بر مبناي قوانين جديد، راه ها، بزرگراه ها، ساخت و سازهاي جديد و فعاليتهاي عمراني بويژه احداث شبکه هاي جديد ارتباطي.
دوره پهلوي دوم
1. تقسيم شهر تهران در سال 1345، به 10 ناحيه و در سال 1355 به 12 منطقه.
2. تغيير بردارهاي اقتصادي كشور و تغيير در ساخت اجتماعي- فرهنگي و اقتصادي شهرها
3. تحرك اقتصادي در شهرها و مهاجرت برخي خانواده ها از محله هاي قديمي و سكونت درمناطق نوساز شهر
4. از بين رفتن اعتبار محلات قديمي و سنتي و تبديل شدن آنها براي محل سكونت افراد مهاجر يا طبقات كم درآمد شهر
5. عدم وجود محله براي جايگاه سکونت، اشتغال، تفريح
6. احداث مجتمع هاي مسكوني مرتفع
7. ايجاد محله هاي غير رسمي و غير قانوني در حاشيه شهرهاي بزرگ بويژه تهران
1. شاخص ادراي، سياسي و کالبدي
تقسيم بندي محلات بر مبناي راه ها، بزرگراه ها، ساخت و سازهاي جديد و فعاليتهاي عمراني بويژه احداث شبکه هاي جديد ارتباطي.
2. شاخص اقتصادي
نظام شکل گيري محلات فقير و غني (مهاجرت افراد غني از محله هاي فقير و متوسط) و به نوعي ايجاد شکاف طبقاتي، مجموعه هاي آپارتماني فاقد هويت.
دوره جمهوري اسلامي
1. تقسيم شهر تهران در سال 1365، به 20 منطقه و در سال 1375 به بعد 22 منطقه.
2. ساخت محله هاي شهري در قالب شهرك هاي مختلف نوبنياد
3. اجراي عمليات آپارتمان سازي برروي عرصه هاي ساختمانهاي قديمي و فرسوده دربافت محله هاي شهري، توسط بخش خصوصي
4. تحول محله ها از طريق تغييركاربري اراضي براي ارائه خدمات، بويژه خدمات فروش عمومي.
5. ايجاد نواحي تازه تاسيس شهرها با عناويني چون کوي، شهر کوچک و محل زندگي طبقه داراي درآمد متوسطي
6. فراموشي انسان در طرح ها و ناديده گرفتن روابط اجتماعي کهن در شهرهاي ايران
7. شکل گيري محلات بي هويت امروز در شهرهايي چون تهران
8. عدم کار ايي طرح هاي جامع و ادامه دهنده ي طرح هاي دهه هاي 40 و 50 شمسي
1. شاخص ادراي، سياسي و کالبدي
تقسيم بندي محلات بر مبناي راه ها، بزرگراه ها، تصميمات اداري، ساخت و سازهاي جديد و فعاليتهاي عمراني بويژه احداث شبکه هاي جديد ارتباطي.
2. شاخص اقتصادي
نظام شکل گيري محلات فقير و غني و به نوعي ايجاد شکاف طبقاتي (ايجاد طبقات مرفه، کم بر خوردار و غير برخوردار _ محله فرمانيه و زعفرانيه در مقابل محله هاي فرودست)، مجموعه هاي آپارتماني، کويهاي کارمندي و شهرکهاي صنعتي فاقد هويت.
منابع: ( سبحاني، 1385: 27 _ 28 و تکميل همايون، 1382: 76 و صمدي، 1372: 117 _135 و حبيبي، 1364: 50 و حبيبي، 1375: 96 و سلطانزاده ، 1376 و اشرف،1313 :39 و صمدي، 1372: 87 و سلطانزاده، 1376 و عبدالهي مهر، 1390: 1 و حبيبي، 1364، ص 50 و خيرآبادي، 1376، ص 106 و صمدي، 1372، ص 42 و نجم الدوله، 1353، ص 34 و گودرزي، 1377 و صمدي، 1372، ص 64 و هادي پور، 1388، صص 99 _ 101 و مهندسين مشاور شاران، 1388: 15 و مهندسين مشاور شاران، 1389: 14).

با توجه به ويژگي هاي دوره هاي مورد بررسي و شاخصهاي تقسيمات محله اي، معيارها تغيير يافته و در هر دوره بر تعدادي از شاخصها تاکيد شده است.
با مقايسه دو دوره گذشته و حال مي توان نتيجه گرفت که عواملي در از بين رفتن مرزهاي محله هاي قديم تاثير گذار بوده اند. مهمترين اين عوامل به شرح ذيل است:
? تحولات سطح شهر و تمايل به سرمايه گذاري ساختماني
? دسترسي هاي جديد و شبکه هاي جديد ارتباطي که موجب بهم خوردن تعادل شده است
? تاسيسات و تجهيزات جديد
? کثرت احتياجات فضايي و تنوع
? مهاجريت و تنوع روابط اجتماعي
? تغيير کاربري ها
? ازدياد روابط بازرگاني و اجتماعي که باعث تراکم زياد در بخش محله هاي قديم شده است
? فشردگي روابط بين ساکنان
? تمرکز واحدهاي قديمي خدمات در محله هاي سابق
? شکل گيري مجموعه هاي مسکوني
? تراکم ساختماني و مسکوني
? تغيير نوع احتياجات و مصرف در فضاهاي شهري
2-3 ضرورت بررسي شاخصهاي تقسيمات محله اي:
اولين و مهمترين گام در هر نوع برنامه ريزي محيطي تعيين محدوده ي برنامه ريزي و تشخيص واحدهاي تشكيل دهنده ي آن است. در واقع اساس توزيع و تخصيص كاربريها و

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره ساختار بازار، توسعه درونزا، صاحب نظران، دوره قاجار Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره مشارکت مردم، حل اختلاف، سلسله مراتب، برنامه چهارم توسعه