منبع پایان نامه ارشد درباره تخت جمشید، نقش برجسته، تأثیرپذیری، سازمان اداری

دانلود پایان نامه ارشد

از سمت شمال با دو درگاه به تنها ایوان کاخ گشوده میشود که به محوطه ی روبازی راه پیدا میکند ورود به کاخ از پلکانی که در دو سوی همین محوطه قرار دارد، انجام میشود. در سوی شرقی علاوه بر پلکان، بقایای دروازهای همچون دروازه همه ملتها و دروازه نیمه تمام شناخته شده است که امروزه چیزی از آن باقی نمانده است. کاخ هدیش علاوه بر پلکان های شرقی و غربی از سمت جنوب نیز دو راه پله دیگر داشته است که امروزه تنها یکی از آنها که در سمت غربی قرار دارد، باقی مانده است. این راه پلهها کاخ را به ساختمان مهمانخانه که سطح آن 9 متر پایین تر از سطح کاخ است، میرساند. در ضلع جنوبی کاخ هدیش همچنین یک در و شش پنجره وجود دارد که از میان آنها دشت مرودشت تا دوردست ها قابل تماشاست51.

2-5-3-6-کاخ سه دری
کاخ سهدری را کاخ شورا و کاخ مرکزی نیز میگویند. این کاخ در مرکز تخت جمشید ساخته شده است و علیرغم این که کوچک است سنگنگارههای زیبایی را دارد. این کاخ که در جنوب شرقی آپادانا واقع است با راهها و راهپلههای متعدد با بسیاری از کاخها مرتبط است:از شمال غربی با آپادانا، از غرب با کاخ ج، از جنوبغربی با کاخ هدیش، از جنوب شرقی با کاخ مهمانخانه و از شمال شرقی با کاخ صد ستون. تالار مرکزی سهدری قریب 250متر مربع وسعت دارد، یعنی مربعی متشکل از چهار ضلع 16متری که سقف آنجا چهارستون نگاه میداشته است. در سمت شرق و غرب کاخ سهدری اتاقها و دالانهای متعدد و تودرتویی وجود دارند که پرسش برانگیز و ناشناختهاند. از دیگر شگفتیهای کاخ سهدری تخته سنگی است به طول و عرض قریب 70 سانتی متر که درست در وسط تالار قرار گرفته است.در میانه این تخته سنگ حلقه کوچکی تراشیده شده است که قطری نزدیک به هفت سانتیمتر دارد. بعضی دانشمندان این سنگ و به تبع آن کاخ سهدری را ابزار ومحلی محاسباتی و یا جایگاهی برای تصحیح و استخراج تقویم و نگهداری زمان و روز و ماه دانستهاند. در کاخ سهدری هیچگونه نبشتهای وجود ندارد و عملیات ساختمانی کاخ سهدری در زمان خشایارشا آغاز و به پایان رسیده است. اما پلکان شمالی و سنگنگارههای آن در زمان اردشیر یکم ساخته شدهاند52.
2-5-3-7-کاخ های هـ ج د
از کاخهایی که به موجب نامگذاری اشمیت، حفار پیشین تخت جمشید نامهای: ه ج د (H,G,D) برخود دارند، چیزی باقی نمانده است. کاخ ه در غرب هدیش، کاخ د در شرق هدیش و کاخ ج در شمال هدیش واقع بودهاند. از کاخهای باقیمانده و طرح بعضی از دیوارها و ستونهای بهجا مانده است و تنها اثر قابل توجه آن سنگ نگاره و نبشتههای جناح شمالی آن میباشد که محل واقعی آن مورد تردید است و بعضی پژوهندگان اعتقاد دارند که این نقوش در واقع در ضلع جنوبی کاخ ج واقع بودهاند و در جای فعلی آنها پلکان و نگارههای زیبای دیگری وجود داشته است. در سمت جنوب غربی کاخ هجد که به دشت مرودشت مشرف است، کنگرههای خاصی هست که در جای دیگری از تخت جمشید دیده نمیشود53. از کاخ هجد امروزه جز تلی از خاک وجود ندارد.
2-5-3-8-کاخ خزانه یا اداری
در جنوب شرقی تخت جمشید مجموعه ای از بناها قرار دارد که با دیوارهای قطور و دو خیابان، کاملاً از بخشهای دیگر تخت جمشید تفکیک شدهاند. این قسمت نزدیک به 80 متر عرض، 130 متر طول و بیش از 10000 متر مساحت دارد. کاخ خزانه در دوره داریوش بزرگ ساخته شده اما در زمان خشایارشا و اردشیر یکم در ساختمان آن تغییراتی صورت گرفته است. این کاخ از 6 تالار ستوندار کوچک و بزرگ تشکیل شده است. پایه این ستونها از سنگ و بدنه آنها از چوب بوده است که تمام بخشهای چوبی آن در آتش سوزی از بین رفته است. این کاخ همچنین از دو محوطه چهار ایوانی برخوردار است که در نوع خود بی نظیر است. در این کاخ همچنین سنگ نگارهای وجود دارد که بعضی عقیده دارند که این نگاره از جای دیگری و احتمالاً از جناح شرقی کاخ آپادانا به این محل تغییر مکان یافته است. (مجلس شاهانه) با توجه به محتویات لوحههای گلی و اشیای مختلفی که از این کاخ بدست آمده است (لوحه های گلی)، به نظر میرسد که این ساختمان محل انجام امور اداری و خزانه داری و حسابداری و انبار داری تخت جمشید بوده است54.
2-5-3-9-ستون های تخت جمشید
ستونهایی که عنصر مهم ابنیه دوران هخامنشی را تشکیل میدهند. به خاطر سر ستونهایشان میباشد که از قسمت قدامی حیوانات واقعی و موجودات افسانهای تشکیل یافتهاند که از مجموعه ترکیبی عناصر دیگر ساختمانهای تخت جمشید به دور نیستند. نمای کلی این ستونها، روی هم رفته، شبیه نمای ستونهای شوش بوده و پایه آنها مربع و یا به شگل گلدان برگشته هستند که بعضی مواقع، روی پاستونِ مربع شکل، ته ستونی با شیارهای افقی دایره شکل (شال ستون) قرار میگیرد که به احتمال، اقتباس از الگوی ایوانی (یونانی) میباشد، با این اختلاف که ظرافت و زیبایی پا ستون شیوه ایونیک یونانی، که هنرمندان حجار ایوانی از مخترعین آن بودند، در نمونههای هخامنشی، چندان مشاهده نمیشود. علاوه بر این در قسمت زیرین پاستونهای ایونیک، پایههای مربع شکل سنگی بکار میرود که در بیشتر مواقع برخلاف نمونههای هخامنشی در پاسارگاد و تخت جمشید، که چهار طرفشان ساده رها میشود، در اینجا پر از نقش برجستههایی است که پیرامون اساطیر یونان، نمایش داده میشوند55. اطراف بعضی از پاستونهای هخامنشی در تخت جمشید که به شکل زنگوله است، به الهام و تأثیرپذیری از ستونهای مصر، با برگهای درخت خرما و گل نیلوفر آبی به صورت نقش برجستههای بسیار ظریف، به شیوهای تزیین یافته است که تناسب و جلوه خاصی به عنوان یک شاهکار، جلال و جمال ویژهای به معماری هخامنشی بخشیده است. چنین شیوه هنری با سرستونهای ترکیبی، تاکنون در معماری یونان مشاهده نشده است. سوای این، برخلاف سرستونهای یونانی که به شکل لوحههای تاکرده و یا قرقره (در نظام ایونیک) و به شکل مربع (در نام دوریک) تظاهر میکنند، در بعضی از سرستونهای هخامنشی، عنصری صلیبی شکل، فاصله میان سطح مدور و سطح مستطیل را که در بالا قرار گرفته، پرکرده، که این عنصر تزیینی صلیبی، مرکب از چهار حلزون دو کلو می باشد که پشت بر طرفین، مکعبی را بوجود آوردهاند و این قسمت، درست در مرکز سرستون قرار دارد و احتمال می رود که این حلزونها ادامه عناصر تزیینی معینی باشند که در زمان «مادها» نیز معمول بوده است. به عنوان مثال می توان از سرستونهای گوردخمه قیزقاپان و داود دختر نام برد. در این نوع ستون، در قسمت فوقانی سرستون، قسمت پیش آمده ای قرار دارد که از دو مجسمه گاو، ترکیب یافته که آنها با شیوه خاصی پشت بر هم نمایش داده شدهاند. در روی کمر دو گاو به هم پشت کرده که کاملاً مسطح میباشد، حمالهای از ستونهای سقف جای میگرفت. احتمال میرود که فکر ساختن این نوع سرستونها در عصر هخامنشی، از خانههای چوبی منطقه شمال ایران الهام گفته است زیرا در شمال جهت پوشش خانهها، تیرهای چوبی بام، در میان دو شاخهای که در بخش بالای سرستون بود قرار میگرفت. معماران عصر هخامنشی برای این که به این دو شاخه جنبه تزیینی بدهند به احتمال از موضوع های افسانهای که هزاران سال پیش در ایران شناخته شده بود الهام گرفته و به این ترتیب، سرستونهایی را شناختهاند که تا کنون نظیرش شناخته نشده است56. در عصر هخامنشی به احتمال زیاد، ستونهایی که سرستون کامل داشتند در بخش داخلی تالارها و ساختمانها بکار برده شده ولی در ایوانهای ستون دار که در سه طرف تالارها قرار داشتند عموماً نیم تنه گاوها و سایر موجودات افسانهای مستقیماً روی ستون قرار میگرفتند. با شباهتهایی که بین ساختمانهای شوش و تخت جمشید بویژه از نظر ستون و سرستون وجود دارد، میتوان چنین تصور نمود که بعد از این که کار معماران و هنرمندان حجار در شوش پایان یافته برای ادامه کار ساختمانی به تخت جمشید رفتهاند. باوجود این که در کتیبه داریوش تصریح شده است که ستونها کار سنگتراشان یونانی و لیدی بوده است ولی ستونها و سرستونهای هخامنشی همان طوری که ظاهر آنها نشان میدهد، یونانی شناخته نشده است، علاوه بر این اکثر پاستونهای گلدانی شکل هخامنشی دارای شیارهای عمودی بوده، در حالیکه پاستونهای یونانی بویژه در نظام معماری ایونیک، عموماً دارای برجستگیهای افقی دایره شکل و تو رفتگیهای قاشقی هستند. غیر از اختلاف سلیقه در تزیین پاستونها، اگر به ارتفاع ستونها در معماری هر دو کشور توجه شود ارتفاع هیچیک از ستونهای یونانی به ارتفاع ستونهای هخامنشی نمیرسد از طرفی، هرگز سرستون یونانی شکل ترکیبی نداشته در صورتی که سرستونهای هخامنشی بطور پیش آمده از دو گاو و یا دو حیوان افسانهای پشت بهم کرده تشکیل یافته و از این نظر چه در یونان و چه در کشورهای شرق باستان همانند نداشته است. هرچند که هنرمندان یونانی در ساختمانهای شوش و تخت جمشید شرکت فعال داشتهاند ولی نقشه و جزئیات کار را با اوامر پادشاهان، معماران ایرانی تهیه نموده و به این ترتیب کار انجام شده کاملاً شیوه ایرانی به خود گرفته است. معماران دربار هخامنشی برای ستون های کاخهای تخت جمشید چهار نوع سرستون انتخاب کردهاند57:
1-به شکل گاو
2-به شکل شیر
3- به شکل گریفون
4-به شکل لاماسو
معماران هخامنشی در ایجاد سرستونهای تخت جمشید که در دنیا تاکنون نظیر آنها شناخته نشده است از یک طرف تحت تأثیر لاماسوهای بین النهرین قرار گرفته و از سوی دیگر با تأثیرپذیری از حیوانات افسانهای متداول در هنر اورارتو، موفق به ساختن آنها شدهاند و یا اینکه شاید حجاران هخامنشی با الهام از طبیعت، یعنی با مشاهده یک گاو نر خوابیه و یا یک شیر غرّان و غیره کوشش بر این داشتهاند تا مشابه آن را با تغییراتی به صورت یک حیوان واقعی و یا تخیلی که حیرت را در تماشاگر بر میانگیزد، به صورت سرستون به معرض نمایش قرار دهند.
2-6-هنر و معماری ساسانی
برخلاف حکومت ملوک الطوایف پارتها، ساسانیان توانستند یکی نیروی مرکزی پر قدرت را بنیان بگذارند و به این وسیله حکومت اشرافی سرکش را کنترل کنند و با تنظیم یک برنامه و سازمان اداری کار آمد در امر آبیاری و شهرسازی و معماری و صنعتی کردن کشور در یک مقیاس بی سابقه توجه دنیای متمدن غرب را به سوی خود جلب نمایند و با شکست امپراطوران روم اهمیت سیاسی امپراطوری خود را در شرق و غرب گسترش دهند. آثار و بقایای ویرانههای عظیم شهرهای این زمان و وسعت و پراکندگی نقوش برجسته در سینه کوهها و حجاریهای زیادی که از آنها باقی مانده نمودار توجه در بسط احداث شهرها و معابر به ویژه ارتباط جادهها و پل و سایر صنایع و رابطه با کشورهای همسایه دور و نزدیک و قدرت طلبی آنها است58. ساختن ظروف زرین و سیمین و بشقابهای زراندود و بافت پارچههای ابریشمی و تزئین کاخها با طرحهای مختلف گچبری و نقاشی و به کار بردن کفپوشهای موزاییک و حکاکی روی مهرها ذوق تلطیف یافته ساسانیان را نشان میدهد.فرهنگ و هنر ساسانیان دنبالهرو هنر هخامنشی و پارتی است. ولی پس از پنج قرن و نیم فترت هرگز به پایه هنر هخامنشی نرسید ولی کاملا در آن راه گام برمیداشت. در هنر معماری و حجاری و گچبری و مخصوصا ساختن طاقهای گنبدی و تالارهای وسیع بدون ستون کاملا برتری خود را نسبت به دورههای قبل نشان دادهاند. بنیانگزار امپراطوری ساسانی اردشیر پیش از به قدرت رسیدن سرکرده نظامی شهر دارابگرد فارس بود که بنا به سنت معماری دوره پارتی دارای طرح دایرهای شکل بود و در همان ایام شهر گور یا فیروزآباد را بر طبق طرح شهرسازی پارتی به صورت بنیان دایرهای گزارد و پس از به قدرت رسیدن ساخت شهرهای بسیاری را به آن نسبت میدهند که از آن جمله در کنار پایتخت پارتیان در تیسفون شهر وه اردشیر را گذاشت که سلوکیه جدید نام دارد. مجموعه سه شهر را یعنی، سلوکیه، تیسفون و به اردشیر را شهرستان میگفتند. 59

2-7-ویژگی های معماری ساسانی
2-7-1-ایوان
ایوان یکی از عناصر شاخص معماری ساسانی است که در طول این دوره به همراه گنبدخانه، تقریبا در تمامی بناهای این دوره ظاهر شده و عناصر دیگر را تحتالشعاع قرار میدهد. ایوان با پوشش طاقی را از ابداعات

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره تخت جمشید، هخامنشیان، دیوارنگاره، نقش برجسته Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره دوره رضاشاه، اجتماعی و فرهنگی، نهضت مشروطه، سلسله قاجار