منبع پایان نامه ارشد درباره تخت جمشید، مجمع عمومی، داریوش بزرگ، شاهنشاهی هخامنشی

دانلود پایان نامه ارشد

کاخ مهمانخانه آغاز و به انجام رسید42. اما احداث کاخ صد ستون که به احتمال قوی در زمان خشایارشا آغاز شده بود، در زمان پادشاهی اردشیر یکم ادامه پیدا کرد و به پایان رسید، در دوره‌ اردشیر یکم همچنین کاخ هـ و ج ساخته شدند. تخت جمشید بنای نمادین ملی ایرانیان و نشانه‌ی اقتدار و شکوه آنان و نماد توانایی‌های علمی و فنی و هنری نیاکان ما بوده است. تخت جمشید مظهر همبستگی ملی و سرزندگی و بالندگی روح ایرانی است. همان‌گونه که امروزه نیز چنین بناهایی در کشورهای مختلف وجود دارند که مظهر و سمبل ملی آن محسوب می‌شوند. اما با این حال تخت جمشید صرفاً به خاطر خاصیت ظاهری و تماشایی درست نشده بود و هنر ایرانی همیشه هنری کاربردی بوده است، ایرانیان را اراده بر آن بود که اگر قرار است بنایی به عنوان نماد شکوه و عظمت ایران ساخته شود، چه بهتر که همچون اهرام مصر فقط حجمی بزرگ و بی‌مصرف نباشد، بلکه از آن به عنوان ساختمانی عام‌المنفعه توسط یکی از نهادهای ملی کشور بهره‌برداری شود و بهترین نهاد ملی کشور برای چنین امری چیزی نبود جز « انجمن همپرسگی ملی» یا « انجمن بهان» یعنی همان که امروزه آنجا مجلس شورا و پارلمان یا در گستره‌ای وسیع تر سازمان ملل می‌نامند. اینجا جایگاهی بوده است که فرستادگان ملت‌های مختلف برای اتخاذ تصمیم و وحدت رویه درباره مسائل و مصالح عمومی گرد می‌آمدند و نقوش 23 هیئت نمایندگی ملل که بر جبهه‌ی شرقی کاخ آپادانا موجود است، نمادی از حضور آنان است. وضعیت ظاهری آنان ثابت می‌کند که آنان مردمانی معمولی از میان خردمندان هستند و نه از اشراف و بزرگ‌زادگان43. چنین انجمنی بی‌تردید علاوه بر مجمع عمومی که در تالار آپادانا تشکیل می شده است، از بخش‌های متعدد پژوهشی و تحقیقاتی و آموزشی و اداری و خدماتی برخوردار بوده است. ورودی تخت جمشید پلکانی مجلل دوطرفه به عرض هفت متر است. هر کدام از این دو پلکان پس از 63 پله به پاگرد بزرگی می‌رسد که پس از چرخش، به سوی همدیگر نزدیک می‌شوند و پس از 48 پله دیگر به سطح وسیع 125000 متر مربعی سکوی تخت جمشید می‌رسد. مجموع پله‌ها در هرسو دقیقاً 111 پله است. راه ورودی و پلکان تخت جمشید به گونه‌ای است انگار دستان پر مهری هستند که به گرمی بازشده‌اند و انسان را به خود فرامی‌خوانند. هیچ در و یا دیواری هیچ مانع بازدارنده، هیچ نگهبانی و حفاظت و حراست، هیچ برج و بارو وجود ندارد. در اینجا همه طرح و نقشه و طرز بنای پلکان ورودی، دعوت عمومی و اعتماد و امنیت و حتی برابری است. چرا که راه ورودی برای افراد مختلف تفاوت نمی‌کند. پله‌ها 40 سانتی متر رویه و 10 سانتی کمتر بلندی دارند، پهنای هفت متری پلکان و ارتفاع کم آن باعث می‌شود تا انسان بدون خستگی و با آرامش و طمأنینه به سطح سکوی تخت جمشید برسد44. سکویی که مجموعه‌ ساختمان‌های تخت جمشید بر روی آن ساخته شده است، چهارضلعی است که میانگین عرض آن 300 متر و میانگین طول آن 420 متر است که مجموعاً بالغ بر 125000 متر مربع یا بیش از 12 هکتار مساحت دارد. این سکو از یک سو پشت به کوه رحمت دارد و از سوی دیگر رو به دشت فراخ مرودشت است. برای احداث این سکو سنگ‌های بخش‌های وسیعی از دامنه کوه را کنده‌اند و با آن آوار، بخش‌های فروتر سطح دشت را بالا آورده‌اند تا سطحی صاف و تراز برای احداث کاخ‌های رفیع فراهم شود. سطح خارجی این سکو از قطعه سنگ‌هایی تراش‌خورده و لبه‌هایی بسیار صاف تشکیل شده است که بدون هیچ‌گونه ملاتی بر روی هم و در کنار هم به دقت چیده شده‌اند و تا کنون نیز به استحکام باقی‌مانده‌اند. سطوح زیرین سکو را نیز از سنگ و شن‌های محکم و درشت پر کرده‌اند و کوبیده‌اند تا در زیر بار سنگینی که بر روی آن ساخته می‌شود، نشست نکند و فرو نرود. احتمالاً برای سفت کردن سکو که تمام آن حکم پی ساختمان تخت جمشید را نیز داراست، از روش‌های خاصی بهره‌برداری شده است که امروزه بر ما پوشیده است. در عمق کمی از سطح سکو در چند جا راه‌آب‌های متعددی برای هدایت آب باران به بیرون از محوطه تخت جمشید احداث شده است. جناح اصلی سکو و به تبع آن تمام ساختمان روی آن به سوی جنوب غربی متمایل هستند. این شیوه‌ تعیین سمت ساختمان که در اکثر قریب به اتفاق بناهای باستانی مشاهده می‌شود و هم اینکه هر چهار ضلع ساختمان و هر کدام در ساعتی از روز در معرض پرتو آفتاب قرار می‌گیرد و هیچ نقطه‌ای بی‌نصیب از آن نمی‌ماند. این پدیده همچنین نور مهتاب را نیز شامل می‌شود45.
2-5-3-1- دروازه ملل
نخستین بنایی که بلافاصله پس از ورود به تخت جمشید به چشم می‌خورد، «دروازه همه ملت ها» نام دارد. این بنا را با نام‌های: دروازه ملت‌ها، دروازه ملل، دروازه‌ کشورها، خشایارشا و کاخ دروازه نیز می‌شناسند. به دلیل اینکه ساختمان این دروازه در زمان خشایارشا به پایان رسیده است و سنگ‌نبشته‌هایی از این پادشاه بر دیوار دروازه وجود دارد، و از سوی دیگر سنگ‌نبشته خشایارشا از این بنا به عنوان دروازه همه ملت‌ها نام‌برده شده است. دروازه‌ همه ملت‌ها، کاخی چهارگوش است که طول هر ضلع آن نزدیک به 25 متر است و در مجموع بالغ بر 600 مترمربع مساحت دارد، این کاخ چهار ستون 17 متری داشته است. بر دو سوی درگاه ورودی این کاخ که قریب 12 متر بلندی دارد، نقش موجودی با هیبت و باعظمت تراشیده شده است که مستقیماً اشخاص واردشده به تخت جمشید را می‌نگرند. بدن این جان در در جناح غربی مانند گاو و در جناح شرقی تلفیقی است از سر انسان و بدن گاو و بال‌های عقاب. کاخ دروازه‌ همه ملت‌ها در واقع سالن ورودی یا اتاق انتظار یا به عبارتی هشتی تخت جمشید بوده است. کسانی که به تخت جمشید می‌آمدند، پیش از هر چیز به اینجا وارد می‌شدند و آنگاه از یکی از دو در جنوبی یا شرقی آن خارج می‌شدند. احتمالاً در داخل این کاخ رفت‌وآمد اشخاص ثبت می شده است و نمایندگان و اشخاصی که از کشورهای گوناگون می‌آمدند، در اینجا تشریفات لازم برای ورود را به عمل می آورده‌اند46.
2-5-3-2-کاخ آپادانا
کاخ آپادانا اصلی‌ترین و رفیع‌ترین بنای تخت جمشید است. این نخستین جایی بود که بلافاصله پس از فرمان داریوش بزرگ و پس از برآوردن سکو، ساخت آن آغاز شد و در سال‌های آغازین پادشاهی خشایارشا یعنی پس از قریب سی سال ساختمان آن به پایان رسید. آپادانا محل اصلی برگزاری گردهمایی‌ها و تالار مجمع عمومی هیئت‌های نمایندگی ملل بوده است. این کاخ از یک تالار مرکزی و سه ایوان تشکیل شده است، هر یک از ایوان‌ها 12 ستون و تالار مرکزی به تنهایی 36 ستون 20متری دارند که مجموعاً 72 ستون سنگی باشکوه، سقفی را بر سر دارند که از دوردست‌ها و از دشت مرودشت بدون هیچ‌گونه حائلی دیده می‌شوند. ایوان شرقی در بامداد، ایوان غربی در نیمروز، ایوان جنوبی در بیشتر ساعات روز و ایوان شمالی (در واقع شمال غربی) در آخرین ساعات روز از پرتوهای خورشید بهره‌مند می‌شوند. هر یک از اضلاع کاخ چهارگوش آپادانا قریب 110 متر است که مساحت آن به بیش از 12000 مترمربع بالغ می‌شود. ارتفاع این بنا از سطح دشت قریب 38 متر بوده است و ورود به آن از طریق پلکان‌های جناح‌های شمالی و شرقی صورت می پذیرفته است و در هر جناح دو پلکان دو سویه، جمعاً 8 ردیف پلکان موجود است که بر روی سطح خارجی آن‌ها یکی از عالی‌ترین و شگفت‌انگیزترین سنگ‌نگاره‌های جهان نقش بسته شده است. تالار اصلی کاخ آپادانا مربعی است که طول هر ضلع آن به بیش از 60متر بالغ می‌شود. در این محوطه 3600مترمربعی تعداد 36 ستون 20 متری برافراشته بودند که از بالای هر کدام از آن‌ها سر ستونی با هیبت و پر ابهت اشخاص حاضر در تالار را می‌نگریستند. در این تالار هیچ قسمتی وجود ندارد که نشان‌دهنده جایگاهی خاص برای پادشاه یا شخص برتر باشد. نقشه این تالار به نوعی طراحی شده است تا هیچ نقطه‌ی والاتر و فروتری در آن مفهوم نداشته باشد. آپادانا دارای دو دستگاه پلکان‌های بزرگ است که در سمت شمال و مشرق آن قرار دارد. این پلکان‌ها به سهم خود یکی از شاهکارهای هنری بی‌نظیر و گران‌بهای زمان هخامنشیان هست. در یک طرف پله‌ها (سمت راست) افسران مادی و پارسی با لباس‌های رسمی مخصوص به خود، یک‌درمیان، در دو ردیف و سپس نیزه داران و سربازان جاویدان برای شرکت در مراسم جشن و عرض تهنیت به پیشگاه شاهنشاه می روند. در مجلس ردیف بالا قوای ارابه سوار حجاری گردیده است. بر بدنه دیگر (سمت چپ) در سه ردیف، 23 مجلس نمایندگان کشورها و استان‌های مختلف شاهنشاهی هخامنشی به راهنمایی یک نفر مادی یا پارسی، درحالی‌که پیشکشی و مالیات و فرآورده‌های کشور خود را در دست دارند به چشم می‌خورد47.

2-5-3-3-کاخ صد ستون
کاخ صد ستون که به نام کاخ تخت گاه نیز معروف است، دومین بنای بزرگ تخت جمشید پس از کاخ آپادانا هست. ساخت آن در زمان پادشاهی خشایارشا آغاز شد و در زمان اردشیر یکم به پایان رسید48. تالار کاخ صد ستون مربعی است که طول هر ضلع داخلی آن نزدیک به 70 متر است که در مجموع مساحتی نزدیک به 4700 متر را در بر می‌گیرد، در این وسعت تعداد یک صد ستون سنگی 14 متری در ده ردیف ده‌تایی قد برافراشته بودند و پیکره‌های زیبایی از گاو سنگی بر بالای هر یک از آن‌ها نهاده شده بود. دورتادور تالار صد ستون را دالانی باریک و طولانی فراگرفته است که بجز به درون تالار به جای دیگری راه ندارد. ما بین تالار اصلی و این دالان ها در هر سو دو درگاه سنگی با نگاره هایی جالب توجه وجود دارد که مجموعاً 16تابلوی سنگی را شامل می شود. برخلاف کاخ آپادانا، کاخ صد ستون تنها از یک ایوان بهره مند است که در ضلع شمالی و رودرروی دروازه نیمه تمام واقع شده است. این ایوان دو ردیف هشت ستونی دارد که با احتساب ستون های تالار جمعاً شاهد 116 ستون در کاخ صد ستون هستیم49.
2-5-3-4-کاخ تچر
تچر نامی است که داریوش بزرگ در سنگ نبشتهاش در درگاه جنوبی کاخ آن را به این نام خوانده است و اکنون آن را کاخ داریوش نیز مینامند. کاخ تچر در سمت غربی ضلع جنوبی کاخ آپادانا قرار گرفته است و همچون آپادانا مشرف به دشت مرودشت است. این کاخ مربعی مستطیلی است با 12 ستون و با عرض و طول تقریبی 30متر و 40 متر که مجموعاً وسعتی 1200متری را در بر میگیرد. در ساخت این کاخ بیش از هربنای دیگری از سنگ استفاده شده است، بطوری که تمام درگاه ها و تاقچه ها از تخته سنگهایی یکپارچه تراشیده شدهاند. ورود به کاخ از طریق پلکانهایی که در سمت غرب و جنوب بنا قرار دارد، صورت میپذیرد. این راهها به تالاری مرکزی و مربع شکل ختم میشوند که قریب 250متر مساحت دارد و از سه سو به چهار اتاق و این چهار اتاق به نه اتاق دیگر ختم میشود. هیچیک از این اتاقها جز به تالار مرکزی راه دیگری به بیرون ندارند. ضلع جنوبی این تالار به ایوانی گشوده میشود که از هشت ستون سنگی تشکیل شده است و در دیوارههای داخلی این ایوان سنگ نبشتهای از خشایارشا وجود دارد که نشان میدهد این ایوان و پلکان های روبروی آن در زمان این شاه ساخته شدهاند. پلکانها و سنگ نگاره های جناح غربی کاخ تچر در زمان پادشاهی اردشیر سوم ساخته شدهاند و از آخرین ساختههای مجموعه تخت جمشید میباشد50.
2-5-3-5-کاخ هدیش
هدیش نامی است که خشایارشا در سنگ نبشتهاش بر این کاخ آنجا به این نام خوانده است. خشایارشا نه تنها این کاخ بلکه کاخ تچر را نیز به نام هدیش نامیده است. امروزه این بنا را کاخ خشایارشا نیز میشناسند. این ساختمان درسمت جنوب شرقی تچر واقع است و از بناهایی است که ساخت آن در زمان پادشاهی خشایارشا آغاز و در زمان همین پادشاه به پایان رسیده است. کاخ هدیش مستطیلی است با عرض و طول تقریبی 40 مترو 55 متر که تمام سطح زیر بنای آن قریب 2200متر مربع میباشد. تالار مرکزی این کاخ با وسعت نزدیک به 700 متر مربع از 36 ستون تشکیل شده است. مجموع ستونهای کاخ هدیش وستون های اتاقها و ایوان و دروازه جمعا به 60 عدد میرسید که امروزه حتی یکی از آنها بر پا نیستند. تالار هدیش از جانب شرقی و غربی به 13 اتاق تو در تو راه دارد که هیچیک از این اتاقها به درون تالار راه به جای دیگر ندارند. تعداد این اتاقها با اتاقهای کاخ تچر برابر است. تالار هدیش

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره تخت جمشید، هخامنشیان، دیوارنگاره، نقش برجسته Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره دوره ساسانی، هخامنشیان، دوره اشکانی، دوره اسلامی