منبع پایان نامه ارشد درباره بودجه ریزی، بودجه ریزی عملیاتی، ایالات متحده

دانلود پایان نامه ارشد

کارگیری بودجه ریزی برنامه ای و عملیاتی به عنوان ابزاری برای برنامه ریزی توسعه افزایش یافت. در دهه 1960 ، قریب 50 کشور ، انواع گوناگون بودجه ریزی برنامه ای و عملیاتی ر امستقر ساختند اما نه به گستردگی ایالات متحده امریکا ، پس از مدتی ، این روند به کشورهای در حال توسعه رسید و تا پایان دهه 1960 تقریبا تمامی کشورهای آمریکای لاتین چندین کشور آسیایی و برخی کشورهای آفریقایی ویرایش های مختلف از این نظام های بودجه ریزی را به اجرا گذاردند(حسن آبادی و نجار 1387).
بودجه ریزی خروجی محور و بودجه ریزی عملیاتی نوین:
در ایالات متحده ، پس از نظام طرح ریزی ، برنامه ریزی و بودجه ریزی ، اقدامات دیگری از قبیل مدیریت بر مبنای هدف و بودجه ریزی بر مبنای صفر ظهور کردند ، اما این اقدامات به دلیل فشارهای دولت و عدم مشارکت جدی مجلس ، اثرگذاری چندانی نداشتند. با این وجود بین سال های 1990 و 1996 ، سیل وسیعی از قوانین جدید توسط مجلس به تصویب رسید که زمینه ساز مدیریت بر مبنای عملکرد در سطح دولت بود. عبارت «بودجه ریزی عملیاتی نوین» توسط مایکسل در ایالات متحده برای دسته بندی اصلاحات ذیل در دهه 1990 استفاده شد(حسن آبادی و نجار 1387):
• قانون مدیران ارشد مالی مصوب سال 1990
• قانون عملکرد و نتایج دولت مصوب سال 1993
• قانون ساماندهی خرید خدمات در دولت مصوب سال 1994
• قانون کلینگر کوهن مصوب سال 1996
کلیه این قوانین تلاشی برای تغییر فرایند بودجه دولت به یک فرایند نتیجه حور با تاکید بر استفاده از اطلاعات عملکردی در فرایند بودجه ریزی بودند. با این وجود ، این قوانین نوظهور ، تنها ابزاری برای ایالات متحده به منظور حرکت همگام با پیشرفت های جهانی در اصلاحات مدیریت هزینه ای عمومی بود(حسن آبادی و نجار 1387).
با انتشار راهنمای عمل بودجه ریزی برنامه ای و عملیاتی توسط سازمان ملل متحد در سال 1965 ، بکارگیری بودجه ریزی برنامه ای و عملیاتی بعنوان ابزاری برای برنامه ریزی توسعه افزایش یافت. در دهه 1960 قریب 50 کشور انواع گوناگون بودجه ریزی برنامه ای و عملیاتی را مستقر ساختند اما نه به گستردگی ایالات متحده امریکا ، پس از مدتی این روند به کشورهای در حال توسعه رسید و تا پایان دهه 1960 تقریبا تمامی کشورهای آمریکای لاتین ، چندین کشور آسیایی و برخی کشورهای آفریقایی ، ویرایش های مختلف از این نظام های بودجه ریزی را به اجرا در آوردند(حسن آبادی و نجار 1387).
یکی از این تحقیقات سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه نشان می دهد که 70 درصد کشورهای عضو از اطلاعات عملکردی در فرایند بودجه ریزی خود استفاده می کنند. در حالی که دیگر کشورهای عضو از این گونه اطلاعات برای تعداد محدودی از برنامه های خود استفاده می کنند. بعلاوه ، 40 درصد از این کشورها ادعا کردند که شاخص های عملکرد آنان ، بین خروجی ها و پیامدها تمایز قائل می شوند ، 20 کشور گزارشات عملکردی سالانه خود را بر اساس خروجی ها و 15 کشور بر اساس پیامدها (اهداف پیامدی) ارائه می کردند (حسن آبادی و نجار 1387).
2-4-5 تجربه برخی از کشورها در اجرای بودجه عملیاتی :
در حدود نیم قرن پیش برخی از کشورها شروع به بودجه عملیاتی نموده اند. این کشورها از زمان شروع تا سال های اخیر تلاش هایی در جهت اجرای این نظام با موانعی بر سر راه مواجه شدند که نتیجتا به درس ها و تجربیاتی دست یافته اند. حال برخی تلاش ها ، موانع و تجربیات برخی کشورهای منتخب به ترتیب کاناد (1960) ، اسپانیا (1980) ، کلمبیا و تانزانیا (1990) ، اوگاندا(1995) ، انگلیس (1997) ، هلند (1999) ، مصر (2001) و مکزیک (2002) شروع به اجرای بودجه عملیاتی نموده اند(آقایی و سیف اللهی 1386).
تلاش های به عمل آمده در زمینه فرهنگ سازی بودجه ریزی عملیاتی:
کانادا:
از سال 1998 نظام تشویق و تنبیه برقرار شده و مدیرانی که به نتایج مورد انتظار رسیده اند مورد تشویق قرار گرفته اند.خزانه داری در چارچوب مدیریتی خاص برای مدیران مالی تعیین و ابلاغ کرده است.مدرسه خدمات عمومی کانادا دوره های متعددی برای آموزش این نظام برگزار کرده است.از سال 2003 چارچوب خاصی تحت عنوان پاسخگویی مدیران تهیه و ارائه شده است.دولت تاکید زیادی بر مرتبط ساختن مخارج با نتایج در امر برنامه ریزی ، گزارش دهی داخلی و گزارش به مجلس داد(آقایی و سیف اللهی 1386).
تانزانیا :
اصلاح خدمات عمومی به منظور تمرکز بر نتایج و مدیریت مبتنی بر نتایج، تدوین برنامه اصلاحات در جهت کاهش فقر و ریشه کنی آن، انجام اصلاحات در مدیریت مالیه عمومی، برنامه اصلاحات در بخش های اقتصادی ، حقوقی ، کشاورزی ، بهداشت ، آموزش و راه اجرا نموده است(آقایی و سیف اللهی 1386).
آمریکا :
برنامه ریزی استراتژیک در جهت تعیین وظایف و ماموریت های بلند مدت دستگاه های اجرایی، اندازه گیری عملکرد و ارسال به دفتر مدیریت و بودجه و سپس ارسال پس از بررسی دفتر به کنگره تلفیق بودجه و عملکرد که یکی از 5 نوآوری دولت می باشد که مورد تاکید بوده است(آقایی و سیف اللهی 1386).
اوگاندا :
اصلاح بخش عمومی بر اساس مدیریت بر مبنای نتایج و بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد و تلاش برای آموزش مدیران، بخش های اقتصادی سیاست ها و طرح های سرمایه گذاری خود را با شخص های عملکرد شفاف به اجرا درآورده اند، دولت و بخش خصوصی در اجرای پروژه های مشترک سیاست های تامین منابع خود را برای دستیابی به نتایج مورد نظر ساماندهی کرده اند، بودجه محدود دولت در پی ارتقای کارایی و اثربخشی بوده است، اعتبارات مناطق افزایش مستمری داشته و سهم این مناطق در کل اعتبارات بودجه دولت به 40% رسیده است(آقایی و سیف اللهی 1386).
انگلیس :
اجرای برنامه مخارج موجب پاسخگویی بهتر دولت و مجلس شده است. کیفیت و کمیت گزارش های عملکرد ارتقا یافته و در چارچوب برنامه میان مدت مخارج تخصیص منابع با اثربخشی مهم تری صورت گرفته است، هیچ گونه تنبیهی برای مدیرانی که اهداف مورد نظر را محقق نکرده اند وجود ندارد، عملکرد برنامه دولت دو بار در سال انجام می گیرد و روسای دستگاه های اجرایی در مقابل وظایف خود پاسخگو بوده اند، عملکرد دوره گذشته دستگاه های اجرای ملاک تخصیص اعتبارات قرار گرفته است(آقایی و سیف اللهی 1386).
هلند :
قانونگذاری شفاف تر و کاربردی تر برای استفاده کنندگان، برگزاری دوره های مختلف از طریق دانشکده دولتی مالیه عمومی و بودجه ریزی، برگزاری همایش ها و کارگاه های آموزشی متعدد و انتشار مقالات مختلف، استقرار نظام تشویقی برای پیشگامان نظام جدید، دادن اولویت بیشتر به نظام ارزشیابی بودجه دولت(آقایی و سیف اللهی 1386).
مصر :
از زمان شروع اجرای نظام ماهانه دو جلسه در وزارت دارایی با شرکت کارشناسان ذیربط برگزار شده است. مدیران میانی دستگاه های اجرایی نیز مشارکت فعالی در این زمینه داشته اند. نتایج اجرایی بودجه ریزی بر مبنای عملکرد در وزارت خانه های نمونه یاد شده مورد ارزشیابی قرار گرفته است. (آقایی و سیف اللهی 1386).
2-5 نظام بودجه ریزی عملیاتی در ایران:
2-5-1 فلسفه و اهمیت بودجه ریزی عملیاتی در ایران:
روش تهیه بودجه سنواتی دولت در ایران ، عقب افتاده و ناقص است و نیاز به اصلاحات اساسی دارد. ساختار بودجه ، اکنون به گونه ای است که به راحتی هزینه ساز است. در شیوه بودجه ریزی رایج در دستگاه های دولتی در ایران ، فعلا حفظ سقف هزینه ها مطرح است. یعنی این که ، هر دستگاه بودجه سال جاری خود را معیار قرار میدهد و سپس ، بدون انجام هرگونه ارزیابی از عملکرد خود و این که هزینه واقعی هر واحد از تولید کالا یا خدمات آن عملا چقدر تمام می شود ، با در نظر گرفتن نرخ تورم در کشور و سایر متغیرهای احتمالی در هزینه ها ، درصدی را به درآمدها و هزینه های سال جاری اضافه می کنند و به عنوان پیش بینی بودجه سال آینده خود به دولت ارائه می دهد. زیان ناشی از روش متداول در این است که اگر دستگاهی در گذشته بودجه زیادتری نسبت به نیازهای واقعی خود از بودجه کل کشور می گرفت ، سال آینده نیز زیادتر خواهد گرفت و به همین اندازه مردم را از برخوردار شدن از کالا و خدمات دستگاه های دیگر با بودجه کمتر ، محروم خواهد ساخت(کرباسیان 1378).
در بودجه دستگاه های دولتی ایران ، استمرار حیات دستگاه ها مطرح است نه ضرورت های واقعی جامعه ، لذا بررسی موضوعاتی از قبیل هدف یا اهداف و فلسفه وجودی و توجیهات قانونی ناظر بر تهیه بودجه و عملیاتی برای دستگاه های دولتی مورد توجه و بازنگری قرار نمی گیرد و به این موضوع پرداخته نمی شود که آیا با توجه به عملکرد دستگاه های دولتی ، که در بودجه مزبور با شفافیت و وضوح کامل تجلی می یابد ، ادامه حیات دستگاه دولتی خاصی به صورت فعلی می تواند نیازهای اجتماعی اعلام شده در اهداف آن را برآورده کند. به عبارت دیگر هرگز به این امر توجه نمی شود که باید واحد کار دستگاه تعریف شود و بر حسب آن عملکرد دستگاه به عدد و رقم تبدیل گردد و هزینه های واقعی ناشی از هر واحد کار آن دستگاه مورد محاسبه قرار گیرد(کرباسیان 1378).
با توجه به اینکه در سنوات قبل بودجه در ایران از نظام برنامه های تبعیت می کرده و تهیه بودجه برنامه ای مقدمه بودجه عملیاتی محسوب می شود. همچنین در مقام مقایسه بودجه عملیاتی با بودجه برنامه ای نیز می توان بیان داشت که بودجه برنامه ای فقط به منظور راهنمایی مدیران سازمان های دولتی در اداره امور عمومی و اخذ تصمیم ، مفید واقع می شود. در حالی که بودجه عملیاتی علاوه بر راهنمایی ، عملکرد کلیه واحدهای سازمانی و کارکنا موسسات و ادارات دولتی را نیز کنترل می کند(احمدی 1387).
بودجه ریزی عملیاتی ، دولت را قادر به پاسخگویی بهتر به مردم می سازد. دولت می تواند درباره برنامه های خود به مردم توضیح دهد که مثلا کدام پول را صرف ایجاد چه اهدافی و با کدام کیفیت هایی نموده است و نتایج به دست آمده کدا مند(احمدی 1387).
همین طور دستگاه های دولتی می توانند اعمال مدیریت بهتری در انجام برنامه ها بنمایند و کیفیت کالاها و خدمات را بالاتر ببرند. در شرایط مطلوب ، هدف آن است که دستگاه های دولتی بتوانند از هر یک ریال هزینه انجام شده حداکثر استفاده را به نفع مردم کسب کنند. می توان به جرات اذعان داشت که بودجه ریزی عملیاتی این نیاز را بهتر برآورده می سازد (احمدی 1387).
2-5-2 سیر تحولات نظام بودجه ریزی در ایران :
تاریخ بودجه ریزی در ایران به حدود 100 سال قبل بر می گردد. اولین بودجه ریزی در ایران در سال 1289 هجری شمسی و بر اساس قانون اساسی سال 1285 به طور سنتی تهیه و اجرا شد . سپس تا سال 1339 هیچگونه تغییر مهم و اساسی در ساختار بودجه سنتی و متداول به وجود نیامد. در این سال دفتر نخست وزیری سابق ، مطالعاتی را در زمینه بودجه ریزی برنامه ای شروع کرد (قدیری اصل 1366).
با تصویب سومین قانون محاسبات عمومی در سال 1349 و اولین قانون برنامه و بودجه مصوب اسفند ماه 1351 تهیه و تنظیم بودجه به عهده سازمان تازه تاسیس برنامه و بودجه محول و کلیه پرداخت ها از محل اعتبارات جاری ، عمرانی و اختصاصی به وزارت امور اقتصادی و دارایی منتقل شد. با شروع برنامه پنج ساله از ابتدای سال 1351 شیوه و راهکار تهیه بودجه کل کشور به صورت برنامه ای انجام شد ، اما به دلیل عدم شفافیت های لازم و نارسایی در اجرا و نظارت همواره در مصارف بین برنامه ها تداخل وجود داشت و هیچ وقت بودجه به صورت برنامه ای موثر تهیه ، تنظیم و اجرا نشد (فرزیب 1376).
مبنای تنظیم بودجه کل کشور از سال 1381 ، ویرایش ژوئیه سال 2001 میلادی دستورالعمل تدوین آمارهای مالی دولت GFS22 بوده است. که توسط صندوق بین المللی پول تدوین شده اس. در حال حاضر بیشتر کشورهای جهان بودجه خود را بر اساس این دستورالعمل تهیه می کنند(خلعتبری 1380).
شایان ذکر است که صندوق بین المللی پول نخستین بار این دستورالعمل را در سال 1986 انتشار داد و ویرایش جدید با در نظر گرفتن وضعیت جهان نسبت به گزارش اولیه تعدیل شده است (خلعتبری 1380).
نظام بودجه ریزی در ایران در دوران های مختلف بر اساس اهداف و انتظاراتی که مطرح بوده ، مسیرتحول را

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره بودجه ریزی، بودجه ریزی عملیاتی، ایالات متحده Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره بودجه ریزی، قیمت تمام شده، بودجه ریزی عملیاتی