منبع پایان نامه ارشد درباره بودجه ریزی، بودجه ریزی عملیاتی، بودجه بندی

دانلود پایان نامه ارشد

با جزء دیگر نقشی دارد (صرافی زاده 1386).

نمودار 2-1 : ارتباط سیستماتیک اجزای PPBS

5- بودجه بندی بر مبنای صفر (ZBB) 5
این بودجه بندی نخستین بار در سال 1973 در امریکا به کار گرفته شد و پس از آن در سازمان های بخش دولتی و خصوصی و بسیاری از موسسات مورد استفاده قرار گرفت. در این روش هر سازمان برای بودجه بندی باید کلیه فعالیت های جدید خود را مورد ارزیابی و تجدیدنظر قرار دهد. بنابراین اساس این روش مبتنی بر نوسازی و تحول در سازمانهاست. فایده اصلی این روش در وضع نامطلوب آن است که شخص که بودجه بندی را انجام می دهد همه هزینه های مورد نظر و شناخته شده را در بودجه می گنجاند. در واقع بودجه بندی بر مبنای صفر تجزیه و تحلیل و ارزشیابی تمام برنامه ها و فعالیت های سازمان است و هر گاه در این ارزشیابی فعالیتی بی ثمر تشخیص داده شود مسلما کنار گذارده خواهد شد. در این روش نقطه شروع صفر است ولی این بدان معنی نیست که بودجه بندی بر مبنای صفر ، تمام فعالیت های گذشته را کنار نهاده و همه چیز را از ابتدا شروع می نماید. در اغلب موارد فعالیت های گذشته ادامه می یابند و تنها تغییرات و اصلاحات لازم در آنها به عمل می آید و در پاره ای از موارد بعضی فعالیت ها حذف می گردند (سعیدی و مزیدی 1385).
به طور کلی فرایند بودجه ریزی بر مبنای صفر شامل:
1- شناخت واحدهای فعالیت در سازمان
2- تقسیم فعالیت ها به فعالیت های فرعی تر
3- ارزیابی فعالیت ها بر اساس مزایای آنها و اولویت بندی فعالیت ها
4- تخصیص منابع بر اساس ترجیحات و اولویت برنامه ها( 31).

6-بودجه ریزی انعطاف پذیر یا سایه ای6
هر قدر محیط پیرامون بی ثبات ، متغیر و بحرانی تر باشد ضرورت بودجه ریزی انعطاف پذیر بیشتر است. بودجه در این روش ابزار و برنامه ای برای مواجهه با محیط متغیر است. برای این منظور باید رویدادهای آتی را بتوان با احتمالاتی پیش بینی کرد. شرایط بودجه ریزی متغیر شرایط ریسکی است یعنی تصمیم گیری و بودجه ریزی برای سناریوی های مختلف با توزیع احتمالات با توجه به امکانات و منابع محدود. در این روش باید بتوان رویدادهای آینده را با احتمال پیش بینی کرد و منابع مالی و امکانات دستگاه اجرایی را برای هر یک از سطوح حوادث احتمالی تجهیز و هدایت کرد. در سطح کلان و برای بودجه ریزی کل کشور می توان بودجه ریزی سایه ای7 داشت. یعنی بر حسب اوضاع اقتصادی و سیاسی متفاوت برای سال آینده اعبتارات هزینه ای و اعتبار طرح های تملک دارایی های سرمایه ای را با بودجه های متفاوتی پیش بینی کرد (عباسی 1387).
7-روش بودجه ریزی مدیریت بر مبنای هدف (MBO) 8
MBO سومین نظام بودجه ریزی بود که در سال 1973 نیکسون رئیس جمهوری آمریکا گرفت. این روش بودجه ریزی در پی آن بو د تا اهداف بیان شده از طریق دستگاه های اجرایی را به تقاضاهای اجرایی را به تقاضاهای بودجه ای آنها پیوند دهد. این نظام به گونه ای طراحی شده بود تا مسئولیت دستیابی به خروجی ها و نتایج مورد توافق را بر عهده مدیران آن دستگاه ها قرار دهد. در این نظام فرایندهایی طراحی می شود که جهت نیل به این خروجی ها مورد نیاز است. ارزیابی نتایج هزینه های دولت در این دوره آغاز شد که امروزه به آن ارزیابی نتایج(پیامدها)9 می گویند. در بودجه ریزی هدفمند یا بر مبنای هدف مشکل اصلی تعیین سهم هر یک از مدیریت ها در کمک به تولید اهداف است. این سهم را مدیریت بر مبنای هدف تعیین می کند. مسئله دیگر استفاده از شاخص های مناسب برای تسهیم هزینه ها بر مبنای هدف است. در سازمان ها و پروژه های بزرگ که خدمات و محصولات متفاوتی تولید می شود نمی توان از یک شاخص برای تسهیم هزینه ها استفاده کرد (عباسی 1387).
در بعضی از کشورها تحت عنوان «بودجه پاکتی»10 نامیده می شود. بودجه بندی بر مبنای هدف ، بودجه ریزی با فرایند جیره بندی از بالا به پایین است که در آن تعیین اولویت ها و محدودیت ها در بالا ، اساس انتخاب راه کارها در پایین است. این نوع بودجه بندی نه بر عقلایی بودن اقتصادی که بر عقلایی بودن سیاسی تکیه می کند (الماسی 1387).
8-روش بودجه ریزی عملیاتی : (Performance Budgeting)
بودجه ریزی عملیاتی برنامه سالانه ای است که در آن رابطه بین منابع مالی تخصیص یافته و نتایج حاصل از اجرای هر برنامه با شاخص های کمیت پذیر نشان داده می شود. از نظر فیلدینگ اسمیت ، بودجه عملیاتی منابع را بر مبنای نیل به نتایج مشخص و قابل سنجش تخصیص می دهد.در بودجه عملیاتی اعتبارات به برنامه ها ، فعالیتها ، طرحها تفکیک می شود. به علاوه حجم عملیات و هزینه ای اجرای هر یک از عملیات طبق روشهای علمی مانند حسابداری قیمت تمام شده11 ، روش اندازه گیری حجم کار 12 و هزینه یابی بر مبنای فعالیت اندازه گیری شده و این هزینه ها مبنایی برای انعقاد قرار داد با دستگاه اجرایی برای تصویب و تخصیص اعتبارات خواهد بود.در بودجه ریزی عملیاتی رابطه دولت با دستگاه اجرایی شبیه رابطه کارفرما با پیمانکار است. اعتبارات در قبال عملیات و نتایج کار مورد انتظار به دستگاههای اجرایی تخصیص می یابد و دستگاه اجرایی در قبال دریافت بودجه پاسخگو خواهد بود. بطور کلی می توان گفت که بودجه عملیاتی همان بودجه برنامه ای است که به نحو دقیقتر و روشن تری اجرای برنامه ها را از دیدگاه (هزینه – فایده) تجزیه و تحلیل می کند (عباسی 1387).
2-3 بودجه ریزی عملیاتی:
2-3-1 تعاریف بودجه ریزی عملیاتی:
بودجه ریزی عملیاتی فرایندی مستمر است که تمامی مدیران دولتی در همه سطوح در آن مشارکت دارند. این نوع مشارکت مستلزم وجود حلقه های باز خورد در درون سازمانهاست تا مدیران ارشد همواره از امکانات بیشتر و بهتری برای اخذ تصمیمات صحیح تر و اداره بهتر سازمان متبوع خود برخوردار باشند. بودجه ریزی عملیاتی نهایتا به تخصیص موثرتر منابع در درون وزارتخانه ها و سازمان ها منجر می شود و مدیران را قادر می سازد به نحو موثرتری از منابع اختصاص یافته به سازمان تحت امر خود برای رسیدن به اهداف و نتایجی که برنامه ریزان و سیاستگذاران مدنظر داشته اند بهره برداری کنند (ورمزیار 1385).
بودجه ریزی عملیاتی عبارت است از یک برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه که رابطه میان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه با نتایج به دست آمده از اجرای آن را نشان می دهد(پناهی 1385).
این نوع بودجه ریزی ، منابع را بر مبنای نیل به نتایج مشخص و قابل سنجش تخصیص می دهد. بودجه- ریزی عملیاتی ابزاری است که اهداف ونتایچ سرمایه گذاری های مورد نیاز اعم از دولتی و خصوصی ، هزینه برنامه های پیشنهاد شده برای حصول به اهداف و اطلاعات کمی را برای اندازه گیری عملکرد هر عملیات نشان می د هد.بودجه بندی عملیاتی بودجه ای است که بر اساس وظایف ، عملیات و پروژه هایی که سازمان تصدی آن را بر عهده دارد تنظیم می شود (سعیدی و مزیدی 1385).
بودجه ریزی عملیاتی روشی است برای تخصیص منابع به منظور دستیابی به اهداف برنامه ها و نتایج ارزیابی شده. در این روش منابع بودجه به اهداف مورد نظر در غالب برنامه به نحوی کارآ و اثربخش تخصیص می یابد و به عبارتی در این روش بودجه ریزی عوامل صرفه جویی و اثربخشی به ابعاد سنتی بودجه ریزی اضافه می گردد و باعث می شود تا هدف ها شفافتر بیان و ارزیابی بودجه سهل تر شود.13
2-3-2 ماهیت بودجه ریزی عملیاتی :
تدوین یک بودجه عملیاتی ، شامل دو فرایند یکی از بالا به پایین14 و دیگری از پایین به بالا 15که به طور همزمان به اجرای در می آیند. وظیفه برنامه ریزان ارشد و سیاستگذاران (در سطوح بالا) تعیین اهداف و مقاصد برنامه هاست. آنها باید به طور تقریبی میزان منابعی را که انتظار می رود برای پشتیبانی و کمک به تحقق این اهداف مورد نیاز است را تعیین کنند. علاوه بر این سیاستگذاران باید شاخص های نتیجه 16 را که مشخص کننده درجه تحقق اهداف با توجه به میزان منابع به مصرف رسیده است ، تعریف کنند. مدیران سطوح پایین تر باید اهداف مقاصد ، میزان منابع و شاخص های سنجش نتایج را تدوین کرده باشند. این مدیران و سازمان های تحت پوشش آنها در موقعیتی قرار دارند که می توانند برنامه سالانه ارائه شده از سوی برنامه ریزان و سیاستگذاران را تحقق بخشند ، آنان به خوبی ساز و کار اجرایی برنامه ها را می شناسد و می توانند فعالانه به سیاستگذاران در تعریف و بازنگری برنامه های سالانه سازمان های خود یاری رسانند.یک بودجه عملیاتی تمامی فعالیت های مستقیم و غیرمستقیم مورد نیاز در برنامه ها و نیز تخمین دقیقی از هزینه فعالیت ها را در بر می گیرد به عنوان مثال اگر شاخصی فعالیت (واحد حجم کار) «تحقیقات جنایی» در یک ارگان دولتی ، تعداد پرونده هایی باشد که به نتیجه رسیده است ، مراحل انجام کار و فعالیت های تشکیل دهنده آن ، حلقه رابطی است که منابع را به نتایج مرتبط می سازد. با ثبت و اندازه گیری منابع به مصرف رسیده در هر فعالیت و در هر مرحله ، هزینه کل و هزینه سرانه هر واحد از اطلاعات بدست آمده را می توان محاسبه کرد و آن را به نتایج نهایی مرتبط ساخت. در واقع بودجه ریزی عملیاتی به دنبال افزایش درک تصمیم گیران از پیوندهای منابع درخواستی و نتایج عملیات مورد نظر است. این مسئله برای فقط و نهادینه کردن اصلاح مدیریت عملیاتی نیز دارای اهمیت است. اگر نتیجه این عمل ، اطلاعات عملکرد بهتر قابل اتکاتر باشد ، می تواند فرایند بودجه ریزی را به عنوان مهم ترین فرایندهای مالی سالیانه دولت بهبود بخشید (پناهی 1384).
2-3-3 ویژگی های بودجه ریزی عملیاتی :
عدم توانایی روش های سنتی بودجه بندی در حل مسائل بودجه ای کشورهای پیشرفته و در حال توسعه منجر به ظهور روش جدیدی شد که به «ایدئولوژی مدیریت جدید» موسوم است. این ایدئولوژی تاکید بیشتری بر عملکرد ، عدم تمرکز ، کاربرد اصول بازار ، افزایش انضباط مالی و ایجاد و توسعه نظام های اطلاعاتی دارد. تاکید بر عملکرد در واقع حرکت از فرهنگ سنتی نظارت به روش هایی است که بر صرفه جویی و بهره برداری حداکثر از منابع و افزایش کارایی خدمات ارائه شده به جامعه تاکید دارد. ویژگی کلیدی نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد ، تلفیق اهداف نظام مدیریت بودجه با پاسخ گویی مناسب است. مهم ترین عامل نظام بودجه ریزی بر مبنای عملکرد «برنامه است. برنامه مجموعه ای از فعالیت ها یا پروژه ها ، طرح های تحت نظارت دستگاه یا واحد اجرای خاص است که با استفاده از منابع موجود به دستیابی روش ها و هدف ها کمک می کنند (شقاقی 1386).
سایر ویژگی های بودجه ریزی عملیاتی به طور مختصر به شرح ذیل می باشد:
چارچوب زمانی برای انجام بودجه ریزی عملیاتی باید واقع گرایانه باشد.
شکل بودجه عملیاتی باید ساده و قابل فهم باشد تا اجرای آن بهتر و ساده تر صورت گیرد.
قوه مجریه و مقننه نیازمند فهم هدف و روابط حاکم بر بودجه عملیاتی هستند به طوری که تعهدات اجرای بودجه عملیاتی نمایان شود (ورمزیار 1386).
بودجه ریزی عملیاتی هدف یا مجموعه ای از اهداف را تعریف می کند به پول آنها اختصاص می یابد. از این پس اهداف موضوعات و مقاصد خاصی مطرح شده و سپس هزینه ها جزء به جزء بین آنها تقسیم می شود.بودجه ریزی عملیاتی اطلاعات و داده های عملکرد گذشته را تهیه و بدین وسیله اجازه مقایسه بین پیشرفت واقعی بدست آمده و مورد انتظار را نشان می دهد.در مجموع توجه به این مسئله مهم است که اطلاعات و داده های عملیاتی استفاده شده در بودجه بندی ادارات دولتی ، مدیران را در مقابل کیفیت خدمات ، هزینه کارایی و اثربخشی برنامه ها حمایت می کند و تمرکز روی نتیجه است نه داده ها(Young 2003).
2-3-4 وظایف بودجه ریزی عملیاتی :
1. وظیفه برنامه ریزی
2. وظیفه مدیریتی
3. وظیفه کنترلی
در بودجه های سنتی فقط وظیفه کنترلی وجود داشت. در حالی که در بودجه عملیاتی وظیفه مدیریت و برنامه ریزی بدان اضافه شده و به عبارتی به ستانده نیز توجه شده است. در حقیقت بودجه عملیاتی بر دو موضوع تاکید دارد :
1. ستانده و ارتباط بین ستانده یا تولید
2. نتیجه یا رضایت مردم(سعیدی و مزیدی 1385)
هدف نمایی بودجه ریزی عملیاتی ، کمک به اتخاذ تصمیمات عقلایی درباره تخصیص و

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره بودجه ریزی، بودجه بندی، بهای تمام شده Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره بودجه ریزی، بودجه ریزی عملیاتی، تخصیص منابع