منبع پایان نامه ارشد درباره ایدئولوژی، اجتماعی و سیاسی، آیت الله جوادی آملی، رفتار سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

اسکینر بر هر کدام از رویکردهای قرائت متنی و زمینه‬ای و اثبات عدم کفایت این رویکردها برای شناخت و فهم اندیشه‬ها‬ی سیاسی را مورد بررسی قرار می‬دهیم، سپس رویکرد پیشنهادی وی را که براساس آن برای فهم اندیشه‬ی سیاسی علاوه‬بر مطالعه‬ی متون آن‬ها و شناخت زمینه‬ها‬ی اجتماعی و سیاسی آن دوره، باید نیات و مقاصد آن‬ها را دریافت، بررسی می‬کنیم.
 
نقد روش‬شناسی قرائت متنی
روش‬شناسی قرائت متنی بر خود متن به عنوان یک ابژه‬ی خودکفای تحقیق و فهم تأکید دارد و مبتنی بر این مفروض بنیادین است که متون کلاسیک دارای «عناصر فرازمانی»29 به شکل «ایده‬ها‬ی عام»30و یا دارای «حکمت فراتاریخی»31 با کاربرد عام هستند؛(Skinner, 2002, p. 57) بنابراین هدف کلی این روش‬شناسی، ارزیابی مجدد متون کلاسیک، جدا از زمینه‬ها‬ی اجتماعی و تاریخی آن‬ها بر حسب کشف ایده‬ها‬ی عام یا پرسش‬ها‬ و پاسخ‬ها‬ی فرازمانی مطرح شده در آن‬هاست. از این منظر، مطرح کردن شناخت زمینه‬ی اجتماعی به عنوان شرطی ضروری برای فهم متون کلاسیک معادل انکار این ادعاست که آن‬ها متضمن عناصر فرازمانی و علایق همیشگی هستند.(Skinner: 2002 p. 30) براین اساس یک پژوهشگر متن‬گرا باید به زمینه‬ی اجتماعی و شرایط تاریخی توجهی نکند، بلکه فقط بر آن‬چه که نویسنده‬ی کلاسیک درباره‬ی پرسش‬ها‬ و پاسخ‬ها‬ی فرازمانی گفته است، تمرکز کند.
روش‬شناسی قرائت متنی دارای دو وجه اصلی است که این دو وجهه مکمل هم‬دیگر هستند. یکی وجه مثبت است که در تلاش برای تفسیر متن و اثبات معنای آن تنها باید برخود متن متمرکز شد و فرض بر این است که هر متنی که به اندازه‬ی کافی مورد تأمل واقع شود، معنا و پیام خود را ارائه می‬دهد. دیگری وجه منفی است که بر مبنای آن نباید به موضوعات بیوگرافی و نیات و انگیزه‬ها‬ی مؤلف و یا به زمینه‬ی اجتماعی و تاریخی متن پرداخت و یا هرگز از متن فاصله گرفت و جدای از آن حرکت کرد.(Skinner, 1988, p. 69)
کوئنتین اسکینر این پیش‬فرض قرائت متنی را که اطلاعات خود متن برای فهم آن کافی بوده و متن توضیح دهنده‬ی خود است را اساساً فرضی اشتباه می‬داند و هم‬چنین کل روش‬شناسی قرائت متنی را نادرست و ناکافی می‬داند.
اسکینر بحثی را تحت عنوان «تصور تقدم پارادایم‬ها‬» یا «تصور پارادایم‬ها‬ی متقدم»32 مطرح می‬کند و همین بحث را نقطه‬ی عزیمت خویش در نقد روش‬شناسی قرائت متنی قرار می‬دهد.(مرتضوی، 1386، ص 163) او بیان می‬دارد صرف مطالعه‬ی متنی که نویسنده‬ی کلاسیک گفته است ممکن است دچار ابهاماتی شود. این ابهام‬ها و اشکال‬ها از همین بحث تصور پارادایم‬ها‬ی متقدم نشأت گرفته است و اسکینر آن‬ها را تحت عنوان «اسطوره‬ها‬» یا «اسطوره‬شناسی‬ها‬»33 مطرح کرده است. این ابهامات خطراتی هستند که ممکن است متوجه هر پژوهش علمی بشوند.
1. اسطوره‬ی دکترین34: این اسطوره زمانی شکل می‬گیرد که مورخ اندیشه‬ها‬ تلاش می‬کند مؤلف متون کلاسیک را واجد یک «دکترین» قلمداد نماید. هدف چنین پژوهشگری ترسیم «ریخت‬شناسی لغوی»35 یک دکترین در همه‬ی ابعاد تاریخی ظهور آن نیست؛ بلکه تمایل به اعمال پارادایم‬ها‬ی قبلی خود نسبت به آرا و افکار یک متفکر است که آن‬ها را به‬طور غیرواقعی به شکل دکترین ترسیم می‬کند و به همین دلیل اسکینر سخن از اسطوره یا اسطوره‬شناسی دکترین به میان آورده است. چنین پژوهشگری آمال و آرزوهای خود را در متن جستجو می‬کند و در این راستا موضوعاتی را مهم و برجسته می‬بیند که خواسته‬ی وی را برآورده سازد.(مرتضوی، 1388: 291)
در اسطوره‬ی دکترین اظهارات پراکنده یا کاملاً تصادفی یک متفکر درباره‬ی یک موضوع به عنوان «دکترین» او در آن‬باره تلقی می‬گردند.(Skinner, 2002, p. 64).
طبق این اسطوره به یک تفکر دیدگاه‬ها‬ و دکترین‬ها‬یی نسبت داده می‬شود که به احتمال زیاد وی نمی‬توانست چنین دیدگاهی داشته باشد و این معانی و مفاهیم در زمان حیات آن متفکر در دسترس نبوده و هرگز چنین قصدی را نداشته است.
2. اسطوره‬ی تقدم سازی (فرض قبلی)36: این اسطوره شباهت زیادی به اسطوره‬ی دکترین دارد. منظور از این اسطوره این است که خواننده‬ی امروزی بین معنا و فهم نویسنده‬ی یک اثر و معنا و فهمی که خودش از آن متن برداشت می‬کند، تلفیق ایجاد می‬کند. براساس این اسطوره خواننده یا مفسر درباره‬ی فلان نویسنده پیش‬فرض‬ها‬یی دارد که براساس همین پیش‬فرض‬ها‬ ویژگی‬ها‬یی به آن متفکر یا نویسنده می‬دهد.
3. اسطوره‬ی انسجام37: به نظر اسکینر اسطوره‬ی انسجام وقتی به‬وجود می‬آید که مطالب یک نویسنده یا متفکر در یک متن به‬طور کلی و یامطالب او در متن‬ها‬ی متعدد دارای انسجام و به هم پیوستگی نیستند و نمی‬تواند یک تحلیل منظمی از آرای خود را ارائه دهد؛ ولی خواننده یا مفسری با چندین بار خواندن آن آثار بخواهد چنین انسجام و یکپارچگی ایجاد کند.
4. اسطوره‬ی کوته بینی (محدودیت فکری): این اسطوره هنگامی است که پژوهشگر صرفاً با ملاحظه‬ی شباهت استدلال متن یک نویسنده با استدلال متن نویسنده‬ی دیگری تصور کند که نویسنده‬ی متأخر تحت‬تأثیر نویسنده‬ی پیشین قرار داشته است؛ حال آن‬که معلوم و مسجل نشده باشد که نویسنده متأخر، متن نویسنده‬ی قبل از خود را خوانده باشد و مشخص نباشد که این استدلال را از نویسنده پیش از خود گرفته یا نویسندگان دیگر و یا تراوشات فکری خود اوست.(مرتضوی، 1388: 304)
بر‬این اساس از دیدگاه اسکینر مطالعه یک متن جدا از انگیزه‬ها‬ و نیات مؤلف و جدای از زمینه‬ها‬ی اجتماعی و تاریخی شکل‬گیری آن متن و هم‬چنین جدای از زمینه‬ی کلی زبانی و فکری حاکم بر آن دوران، کار سودمند و مفیدی نیست و این روش مناسبی برای فهم اندیشه‬ها‬ نمی‬باشد.
نقد روش‬شناسی قرائت زمینه‬ای
یکی از روش‬ها‬ی چگونگی فهم یک متن یا یک تفکر و یا یک اندیشه، روش قرائت زمینه‬ای است. در رویکرد قرائت زمینه‬ای چارچوب38 یا زمینه39 تعیین‬کننده‬ی معنای متن هستند و فهم معنای هر متن مبتنی است بر فهم زمینه‬‬ها‬ی فکری، دینی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آن متن. براساس این روش برای فهم معنای متن باید زمینه‬ی کلی یا چارچوب نهایی را که متن در آن نهفته است، بازسازی کرد.(مرتضوی، 1385: 163)
این رویکرد در مقابل رویکرد قرائت متنی قرار دارد و هر دو مفروض بنیادی رویکرد قرائت متنی را به چالش می‬کشد. مفروض اول قرائت متنی این است که متون کلاسیک دارای عناصر فرازمانی40 در قالب ایده‬ها‬ی عام41 یا دارای حکمت فراتاریخی42 با کاربرد عام43 هستند؛( مرتضوی، 1385: 163) و مفروض دوم قرائت متنی این است که اطلاعات نهفته در درون خود متن برای فهم آن کافی است؛ به همین دلیل به مطالعه موضوعاتی چون زمینه‬ی اجتماعی و تاریخی متن نیازی نیست.( مرتضوی، 1385: 164)
براساس رویکرد قرائت زمینه‬ای هر دو پیش‬فرض رویکرد قرائت متنی درست نیست و هیچ متنی را نمی‬توان جدا از زمینه‬ی اجتماعی- تاریخی- سیاسی، فهمید و به معنا و پیام آن متن دست پیدا کرد. نظریه‬ی اسکینر علی‬رغم این‬که متفاوت از دو رویکرد متعارف قرائت متنی و زمینه‬ای است، به رویکرد زمینه‬ای نزدیک تر است. به نظر اسکینر حداقل قریت متدولوژی قرائت زمینه‬ای این است که کمک قابل ملاحظه‬ای به پرهیز از خطاها و خطرها و ابهام‬ها‬یی که از قرائت متنی سرچشمه گرفته است، می‬کند. خطاها و ابهاماتی که اسکینر از آن‬ها به صورت «اسطوره‬ها‬» یاد کرده است.( مرتضوی، 1385: 164)
ولی با این وجود اسکینر اشکالاتی را بر رویکرد قرائت زمینه‬ای وارد می‬کند. یکی از مهم‬ترین این انتقادات آن است که این روش‬شناسی را مبتنی بر اشتباهی اساسی درباره‬ی ماهیت رابطه‬ی بین متن و شرایط محیطی آن تلقی می‬کند؛ یعنی به‬رغم این‬که مطالعه‬ی زمینه‬ی اجتماعی را برای فهم یک متن مفید می‬داند، اما فرض پایه‬ای روش‬شناسی قرائت زمینه‬ای را مبنی بر این‬که فهم متن باید برحسب زمینه‬ی اجتماعی آن صورت گیرد، مفروض نادرست و اشتباهی دانسته و در نتیجه روش‬شناسی مبتنی بر این مفروض را نیز برای فهم کافی نمی‬داند.(مرتضوی، 1386: 173)
یکی دیگر از ایرادهایی که اسکینر به قرائت زمینه‬ای می‬گیرد این است که در این رویکرد بین معنایی که متن دارد و آن فهمی که ما از آن متن برداشت می‬کنیم یک ارتباط تلازمی برقرار است و فهم و معنا به هم وابسته هستند؛ ولی اسکینر بین معنا و فهم تمایز قائل می‬شود. به نظر اسکینر اگرچه ممکن است زمینه‬ی اجتماعی و اوضاع تاریخی برای رسیدن به معنای متن مفید باشد ولی برای فهمیدن نیت و قصد نویسنده فایده‬ی چندانی ندارد.
به عبارت دیگر اگر با استفاده از زمینه‬ی تاریخی و اجتماعی تا حدودی به معنای متن نزدیک شویم ولی نخواهیم توانست که مقصود نویسنده را درک کنیم و نمی‬توانیم فهم واقعی از متن داشته باشیم؛ در حالی‬که اسکینر معتقد است برای فهم اندیشه‬ها‬ و فهم متن درک آن معنای واقعی و مقصود نویسنده ضرورت دارد و این درک معنای واقعی و مورد قصد نویسنده نه از مطالعه‬ی صرف متن آن‬طور که متن‬گراها می‬گفتند به دست می‬آید و نه از مطالعه‬ی زمینه‬ی اجتماعی و محیط تاریخی که زمینه‬گرایان ادعا می‬کنند. به همین دلیل اسکینر این دو رویکرد را ناکافی می‬داند و تلاش می‬کند که یک رویکرد جدیدی اتخاذ کند تا بتواند متن را تفسیر و به معنای واقعی آن دست پیدا کند.
رویکرد پیشنهادی اسکینر برای فهم اندیشه‬ی سیاسی
همان‬طور که قبلاً گفته شد آن‬چه برای اسکینر مسأله است، این است که چگونه می‬توان به فهم اندیشه‬ی گذشته نائل شد؟ فرضیه‬ای‬ که اسکینر به دنبال اثبات آن است، این است که برای فهم یک اندیشه باید آن را در بستر تاریخی‬اش قرار داد تا بتوان فهمید که آن متفکر در هنگام نگارش آن اثر با چه معضلاتی روبه‬رو بود و هنگام بیان دیدگاه‬‬ها‬یش مشغول انجام دادن چه کاری بوده است. از نظر اسکینر هر نویسنده‬ای‬ در نوشتن هر متنی می‬خواسته است کاری انجام دهد.(Skinner, 2002, p. 82) بنابراین، فهم44 هر متنی نه تنها مستلزم توضیح معنا45ی آن است، بلکه مستلزم قصد46 نویسنده در نگارش متن است.(Skinner, 20O2, p. 79) فهم متن یعنی فهم و درکی که مورد نظر مؤلف بوده و قصد بر این بوده که آن مقصود فهمیده شود؛(Skinner, 2002 , p. 86) البته فهم قصد متمایز از انگیزه47 است.(Skinner, 2002 , p. 97 – 98)
پنج مرحله تشکیل دهنده‬ی فرایند تحلیل اسکینر را می‬توان پاسخ به پنج سؤال زیر دانست:
1. نویسنده در نوشتن متن نسبت به دیگر متون موجود که زمینه‬ی ایدئولوژیک را شکل می‬دهند، چه کاری انجام می‬دهد یا انجام می‬داده است؟ 2. نویسنده در نوشتن یک متن نسبت به کنش سیاسی موجود و مورد بحث که زمینه‬ی علمی را شکل می‬دهد، چه کاری انجام می‬دهد یا انجام داده است؟ 3. ایدئولوژی‬ها‬ چگونه باید شناسایی شده و تکون، نقد و تحول آن‬ها چگونه باید بررسی و تبیین شود؟ 4. ارتباط ایدئولوژی سیاسی و کنش سیاسی که اشاعه‬ی ایدئولوژی‬ها‬ی خاصی را به خوبی توضیح می‬دهد، چیست و این امر چه تأثیری بر رفتار سیاسی دارد؟ 5. کدام اندیشه‬ها‬ و کنش‬ها‬ی سیاسی در ترویج هنجار مرسوم ساختن48 تحول ایدئولوژیک نقش دارند؟ (حقیقت، 1385: 356) اسکینر فرایند تحلیل خود را براساس پاسخ به‬این پنج پرسش در پنج مرحله پی‬گیری می‬کند؛ البته در این پژوهش به دلیل گستردگی موضوع مورد بحث و هم‬چنین دشواری کار، پژوهش خود را براساس سه مرحله‬ی اول که در پاسخ به سه پرسش اول هستند، انجام می‬دهیم. با توجه به این که روش پیشنهادی اسکینر به نوعی تلفیقی از دو رش زمینه‬گرایی و متن‬گرایی است، در این پژوهش هم سعی می‬شود نظریه‬های مورگنتا و والتز را به عنوان دونماینده‬ی اصلی واقع‬گرایی در روابط بین‬الملل و رابرت کئوهن و جوزف نای به عنوان تأثیرگذارترین نظریه‬پردازان لیبرالیسم در روابط بین‬الملل و آیت الله جوادی آملی به عنوان یک نظریه‬پرداز اسلامی که اعتقاد دارد اسلام برای تمامی حوزه‬های فردی، اجتماعی و بین‬المللی برنامه دارد، بر اساس روش اسکینر مورد بررسی قرار گیرد.

مرحله‬ی اول

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره جوادی آملی، لیبرالیسم، رویکرد تاریخی، علوم سیاسی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره ایدئولوژی، کنش گفتار، کنش گفتاری، ویتگنشتاین