منبع پایان نامه ارشد درباره ایدئولوژی، کنش گفتار، کنش گفتاری، ویتگنشتاین

دانلود پایان نامه ارشد

اسکینر با آغاز کار خود با مکتب تاریخی یا تفهمی، توانست با بهره‬گیری از علاقه فلسفی تجدید یافته به تفسیر در دهه‬ها‬ی 1960 و 1970 بر ناکارآمدی‬ها‬یی که او در فرایندهای تحلیلی جاری در مطالعه‬ی تاریخ سیاست می‬دید، فائق آید.(تولی، 1383: 59) افق گرایش کلی کار اسکینر با پیروی از رهیافتی که ویتگنشتاین در آثار خود در «پژوهش‬ها‬ی فلسفی» و «در باب یقین» مطرح کرده بود شکل گرفت. این نظریه‬ی خاص کنش زبانی بسط یافته توسط آستین، سرل و گریس در چارچوب کلی کاربردشناسی زبان‬شناختی49 ویتگنشتاین بود که در آغاز منابع مفهومی مناسب را در اختیار اسکینر برای رسیدن به اهداف تحلیلی وی قرار داد.(تولی، 1383: 59)
آستین50، سرل51 و گریس52 استدلال نمودند که اگر سخن گفتن و نوشتن از منظر کاربردی به عنوان فعالیت‬ها‬ی زبان‬شناختی که توسط نویسندگان و گویندگان صورت می‬پذیرد، نگریسته شوند، در آن صورت می‬توانند حداقل متشکل از دو کنش تلقی شوند. نخست آن که نویسنده یا گوینده در هنگام بیان مطلبی و بیان کلمات و جملات و استدلال‬ها‬ و نظریه‬ها‬ و اموری مانند آن، آن‬ها را با معنای «گفتاری» یا «گزاره‬ای‬» خاصی53 (یعنی با معنا و دلالت خاصی) مطرح می‬سازد. کنش دوم که برای اسکینر از اهمیت بیشتری برخوردار بود، آن است که نویسنده در سخن گفتن یا نوشتن کلمات، جملات، استدلال‬ها‬ و امثال آن، در حال انجام کاری است. او آن کار را با منظور یا با بار54 قصده شده‬ای‬ انجام خواهد داد. آستین این امر را «بار غیرگفتاری»55 کنش زبان‬شناختی خواند که با معنای گفتاری هم پایه است. او اظهار نمود شرط لازم برای فهم یک گوینده یا نویسنده «تضمین توجه»56 به بار غیرگفتاری بیان می‬باشد.(حقیقت،1385: 357)

مرحله‬ی دوم
دومین پرسش آن است که مؤلف هنگام تصرف در هنجارهای ایدئولوژیک چه‬کاری انجام می‬دهد؟ سؤال اول از خصیصه‬ی متن به عنوان عمل ایدئولوژیک بود و سؤال دوم از خصیصه‬ی عمل ایدئولوژیک به عنوان یک عمل سیاسی پرسش می‬کند. مسیر مرحله‬ی دوم قرار دادن متن در زمینه‬ی عمل آن است؛ یعنی فعالیت سیاسی مسأله‬انگیز یا خصیصه‬ها‬ی جامعه‬ای‬ که مؤلف آن‬را خطاب قرار می‬دهد و متن پاسخی به آن است. اسکینر معتقد است در ارائه‬ی پاسخ به مسائل مربوط به مباحثه‬ی ایدئولوژیک، نظریه‬پرداز سیاسی به معضلات سیاسی زمانه واکنش نشان می‬دهد.(حقیقت،1385: 359) او به خوبی بیان می‬دارد که من معتقدم زندگی سیاسی خود معضلات عمده‬ای‬ را پیش روی نظریه‬پرداز سیاسی قرار داده و سبب می‬شود طیف خاصی از مسائل مسأله‬انگیز گردیده و طیف مرتبطی از سؤالات به موضوعات مهم مناظره تبدیل شوند. از این‬رو، نظریه‬ی سیاسی همان‬گونه که ارسطو و مارکس گفتند، بخشی از سیاست بوده و مسائلی که در آن نظریه به آن‬ها پرداخته می‬شود، محصول کنش سیاسی هستند.(تولی، 1383: 62)

مرحله‬ی سوم
این مرحله پاسخی است به ‬این پرسش که ایدئولوژی‬ها‬ چگونه می‬بایست شناسایی شده و تکون، نقد و تحول آن‬ها چگونه می‬بایست بررسی و تبیین شود؟ هنگامی که مفهوم ایدئولوژی متشکل از هنجارها به عنوان ابزاری برای فهم نکته‬ی متن تشکیل دهنده‬ی آن مطرح می‬شد، اسکینر توجه خویش را به خود ایدئولوژی‬ها‬ معطوف داشت. متن‬ها‬ی کوچک یک دوره با دقت غبارروبی شده و مورد پژوهش قرار می‬گیرند تا هنجارهای سازنده و کنترل کننده‬ی ایدئولوژی‬ها‬ی حاکم و روابط درونی آن‬ها شناسایی شوند. تحول ایدئولوژیک متن‬ها‬ی بزرگ نیز چنین است؛ از این‬رو، با مرور مراحل اول و دوم از منظر ایدئولوژی بین‬الاذهانی، می‬توان مقطع تاریخی روشنی را تعیین نمود که تحول ایدئولوژیک یا تقویت آن مورد اهتمام قرار گرفته و احتمالاً به دست آمده و این‬که چرا از نظر سیاسی دست به ایجاد تحول زده شده است.( حقیقت،1385: 359) این مرحله‬ی سوم دقیقاً مقابل عمل کسانی است که با تبعیت از هگل، [متون] کلاسیک را تجلّی خودآگاهی یا ذهنیات یک عصر می‬دانند. تحقیق اسکینر پیوسته نشان می‬دهد که متون بزرگ تقریباً بدون استثنا، بدترین راهنما برای خرد متعارف یک دوره می‬باشند؛ آن‬ها اغلب کلاسیک هستند؛ زیرا پدیده‬ها‬ی رایج یک دوره را به چالش می‬کشند. در هر مورد تنها با پرداختن به چنین شیوه‬ی بردبارانه‬ای‬ از ارزیابی واقعیت‬ها‬ی زبان‬شناختی کوچک تر و اغلب فراموش شده در اطراف متون کلاسیک است که امکان کشف مورد درست فراهم می‬شود.(حقیقت،1385: 359)

مرحله‬ی چهارم
همان‬گونه که مرحله‬ی دوم برای روشن نمودن ارتباط بین اندیشه و کنش سیاسی در مورد یک متن خاص بود، مرحله‬ی نهایی نیز برای همین منظور در مورد یک ایدئولوژی است. مبنای بحث این ادعاست که هر واژگان سیاسی حاوی شماری از اصطلاحات خواهد بود که به صورت بین‬الاذهانی تجویزی57 هستند؛ کلماتی که نه تنها توصیف می‬کنند، بلکه در ضمن توصیف ارزش‬گذاری نیز می‬کنند.
این بعد ارزشی ظرفیت کنش کلامی یک کلمه خوانده می‬شود و ممکن است مثبت یا منفی، ستایش‬آمیز‬ یا نکوهش‬آمیز‬، مؤید یا منکر باشد. آن‬ها به‬این معنا بین‬الاذهانی هستند که نه تنها معیارهای کاربرد (مفهوم) و دلالت آن‬ها، بلکه بعد ارزش‬گذاری آن‬ها نیز ناشی از ویژگی کلمات در کاربرد رایج آن‬هاست؛ نه چیزی که یک کاربرد منفرد و متعارف به آن‬ها اعطا نموده باشد.(حقیقت،1385: 362)
اسکینر با تمسک به نظریه‬ی گرامشی اظهار می‬دارد اساساً هر جامعه‬ای‬ از طریق تصرف در این مجموعه واژگان است که به ایجاد یا تغییر هویت اخلاقی خود توفیق می‬یابد. کاربرد این اصلاحات به شیوه‬ی هنجارمند به مشروعیت‬بخشی به اعمال مرسوم کمک می‬کند.(حقیقت،1385: 362)

مرحله پنجم
این مرحله آخرین مرحله رهیافت اسکینر است. تبیین تحول ایدئولوژیک در شیوه‬ها‬ی عمل تنیده می‬شود؛ اما این‬که چگونه چنین تحولی به هنجار مرسوم تبدیل می‬شود، سؤال تاریخی است که رهیافت و مطالعات وی دو خط و مشی ارائه می‬دهد: خط و مشی ایدئولوژیک و خط و مشی عملی.(تولی، 1383: 68)
از لحاظ ایدئولوژیک گسترش و بسط یک نوآوری مفهومی تا حدودی محصول چگونگی تطبیق یافتن آن با دیگر مکاتب فکری موجود است. عامل دوم ایدئولوژیک توانایی ایدئولوگ‬ها‬ در کنترل ابزارهای ترویج افکار، همانند دانشگاه، کلیسا و در قرن شانزدهم مطبوعات چاپی بود.( تولی، 1383: 68) عامل مهم تحول کلان هم در اندیشه و هم در عمل، چینش ناپایدار روابط قدرت است که زمینه‬ی عملی را تشکیل می‬دهد و مناقشات ایدئولوژیک نمود آن می‬باشند. تحول ایدئولوژیک در صورتی درست‬آیین و معتبر می‬شود که برخورد نیروهای سیاسی منجر یا موفق به دفاع از یا ایجاد اعمالی می‬شود که تصرف ایدئولوژیک توصیف و مشروعیت‬بخشی به آن‬ها به‬کار گرفته می‬شود.(تولی، 1383: 69 ـ 68)
روش‬شناسی اسکینر از درون انتقادهایی که وی به روش قرائت متنی و زمینه‬ای‬ می‬کند به دست آمده است. اسکینر مفروضات این دو روش را اشتباه و نادرست دانسته و توجه صرف را به مطالعه متن یا مطالعه چهارچوب و زمینه‬ی اجتماعی را برای فهم معنای متن ناکافی می‬داند. اسکینر معتقد است باید از یک‬سونگری این دو روش دوری کنیم و مفاد این دو را با هم تلفیق کرده و از طریق قرار دادن متن در زمینه و چهارچوب اجتماعی و زبانی پیدایش آن به معنای مورد نظر مؤلف برسیم.
اسکینر با استفاده از شیوه‬ی کنش گفتاری آستین، مبنای روش‬شناسی خود را کنش گفتاری مقصود‬رسان قرار می‬دهد. مراد از این کنش گفتاری مقصودرسان این است که مؤلف هنگام نوشتن کاری را انجام می‬دهد و از انجام آن کار قصد خاصی دارد و هدف اصلی فهم معنای متن رسیدن به همان قصد است.
این‬ها پنج مرحله‬ی فرایند تحلیل اسکینر بودنند که به‬طور خلاصه بیان شدند اما همان‬طور که گفته شد چارچوب پژوهش حاضر براساس سه مرحله‬ی نخست که در پاسخ به سه سؤال مطرح شده‬ی زیر هستند شکل گرفته است.
1. نویسنده در نوشتن متن نسبت به دیگر متون موجود که زمینه‬ی ایدئولوژیک را شکل می‬دهند، چه کاری انجام می‬دهد یا انجام می‬داده است؟
2. نویسنده در نوشتن یک متن نسبت به کنش سیاسی موجود و مورد بحث که زمینه‬ی علمی را شکل می‬دهد، چه کاری انجام می‬دهد یا انجام داده است؟
3. ایدئولوژی‬ها‬ چگونه باید شناسایی شده و تکون، نقد و تحول آن‬ها چگونه باید بررسی و تبیین شود؟
با توجه به این که روش پیشنهادی اسکینر به نوعی تلفیقی از دو رش زمینه‬گرایی و متن‬گرایی است، در این پژوهش هم سعی می‬شود نظریه‬های مورگنتا و والتز به عنوان دونماینده‬ی اصلی واقع‬گرایی در روابط بین‬الملل و رابرت کئوهن و جوزف نای به عنوان تأثیرگذارترین نظریه‬پردازان لیبرالیسم در روابط بین‬الملل و آیت الله جوادی آملی به عنوان یک نظریه‬پرداز اسلامی که اعتقاد دارد اسلام برای تمامی حوزه‬های فردی، اجتماعی و بین‬المللی برنامه دارد، بر اساس روش اسکینر مورد بررسی قرار گیرد؛ به این صورت که در واقعگرایی زمینه های فکری و عملی مورگنتا و والتز را تحلیل می کنیم سپس خود ان نظریه ها که در آن زمینه ها شکل گرفتند را مورد بررسی قرار خواهیم داد. در مورد لیبرالیسم نیز زمینه‬های فکری و عملی رابرت کئوهن و جوزف نای که به طو مشترک یک نظریه ارائه دادند را بررسی می‬کنیم و سپس نظریه‬ی آنان که در آن زمینه‬ها ارائه گردید را مورد بجث قرار خواهیم داد و در نهایت دیدگاه آیت الله جوادی آملی عنوان یک اندیشمند اسلامی را در بسترهای فکری و عملی قرار خواهیم داد و به بررسی آن خواهیم پرداخت.

فصل سوم:
واقع‬گرایی (مورگنتا و والتز)

1. مورگنتا
هانس مورگنتا را که در سال 1980 در سن 76 سالگی چشم از جهان فرو بست، «مرشد اعظم» روابط بین‬الملل خوانده‬اند. مورگنتا دوشادوش ادوارد هالت کار و جورج کنان، بیشترین شهرت را برای آن کسب کرده بود که کوشیده است بر پایه‬های فلسفی اصول واقع‬گرایانه‬ی سرشت بشر، گوهر سیاست و توازن قدرت و نقش اخلاق در سیاست خارجی، نظریه‬ی جامعی درباره‬ی سیاست قدرت دراندازد. مورگنتا در سال 1904 در آلمان متولد شد و به عنوان یگانه فرزند پدری اقتدارگرا پسری خجول و درون‬گرا بود که باید با بالا گرفتن احساسات صد یهودی و تبعیص‬آمیز در مدرسه نیز دست و پنجه نرم می‬کرد؛(گریفیتس، 1388: 936) به همین دلیل او به دنبال این بود که در کتاب‬ها مایه‬ی آرامشی بیابد و از مطالعه‬ی تاریخ و فلسفه و ادبیات لذت ببرد.
او ابتدا تحت‬تأثیر نیچه قرار گرفت و سپس به اندیشه‬های ماکس وبر58، هانس کلسن59، کارل اشمیت60 و رنیولد نیبور61 علاقه‬مند شد.(مرشایمر، 1386: 592) مورگنتا در دهه‬ی 1920 در دانشگاه‬های فرانکفورت و مونیخ به تحصیل پرداخت و در حقوق و دیپلماسی تخصص گرفت. طی همین دوره بود که آثار ماکس وبر را که هم الگوی شخصی او شد و هم نقش یک روشنفکر را برای او ترسیم کرد، با ولع تمام به مطالعه‬ی آن‬ها پرداخت. وی در اوایل دهه‬ی 1930 به تدریس حقوق عمومی در دانشگاه ژنو پرداخت.(گریفیتس، 1388: 936) در سال 1937 از دست رژیم نازی فرار کرد و روانه‬ی آمریکا شد. ابتدا در دانشگاه کانزاس و سپس در سال 1943 در شیکاگو به تدریس پرداخت و در همان شهر اثر معروف خود یعنی «سیاست میان ملت‬ها: تلاش برای قدرت و صلح» را نگاشت.(مرشایمر، 1386: 592)
برای فهم اندیشه‬ی مورگنتا و نوع نگرش او به انسان و تأثیر آن بر دیدگاه او از روابط بین‬الملل براساس روش فهم اسکینر می‬بایست ابتدا در مرحله‬ی اول اندیشه‬های مورگنتا را در درون فضای فکری یا اندیشه‬ای که نگرش مورگنتا در آن شکل گرفت، قرار داد و ضمن آن گفته شود که مورگنتا هنگام ارائه‬ی این اندیشه‬ها در حال انجام دادن چه کاری بوده است. به عبارتی دیگر آن «بار قصد شده» یا «غیرگفتاری» مورگنتا چه بوده است.
براساس روش فهم اسکینر باید «هنجارهای مرسوم» آن فضای گفتمانی- زبانی که اندیشه‬های مورگنتا در آن شکل گرفت، شناسایی شوند، سپس تصرف مورگنتا در آن هنجارهای مرسوم و این‬که آیا مورگنتا آن هنجارهای

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره ایدئولوژی، اجتماعی و سیاسی، آیت الله جوادی آملی، رفتار سیاسی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درباره جنگ جهانی اول، رفتارگرایی، قرن نوزدهم، سیاست خارجی