منبع پایان نامه ارشد درباره امامت در قرآن، قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد

واحدى نیز ندارند. به همین دلیل مى بینیم یک دانشمند سنى امامت را چنین تعریف مى کند:
«اَلاِمامَة رِئاسَة عامَّة فى اُمُورِ الدِّینِ و الدُّنْیا، خَلافَة عَنِ النَّبى»: «امامت ریاست و سرپرستى عمومى در امور دین و دنیا به عنوان جانشینى از پیامبر اسلاماست».142
مطابق این تعریف، «امامت» یک مسؤولیت ظاهرى در حد ریاست حکومت است، منتها حکومتى که شکل دینى دارد، و عنوان جانشینى پیامبر (جانشینى و نیابت در امر حکومت) را به خود گرفته است و طبعاً چنین امامى مى تواند ازسوى مردم برگزیده شود. بعضى نیز «امامت» را به معنى جانشینى یک شخص از پیامبر در برپا داشتن احکام شرع و پاسدارى از حوزه دین بطورى که اطاعت او بر همه امت واجب باشد دانسته اند.143 این تعریف تفاوت چندانى با تعریف اول ندارد، و همان مفهوم و محتوا، و همان آثار را، در بر دارد.
ابن خلدون در مقدمه معروفش بر تاریخ، نیز همین معنى را دنبال کرده است144 شیخ مفید در «اوائل المقالات» در بحث عصمت چنین مى گوید: «اِنَّ الاَئِمَّة الْقائِمینَ مَقام الاَنْبیاء فى تنْفیذِ الاَحْکامِ وَ اِقامَةِ الْحُدود وَ حِفْظ الشَّرایع وَ تَأدیب الاَنام مَعْصُومُون کعِصْمَة الاَنبیاء»: «امامانى که جانشینان پیامبران در اجراى احکام و اقامه حدود و حفظ شریعت و تربیت مردم هستند معصوم (از گناه و خطا) هستند، همچون معصوم بودن انبیا».145 مطابق این تعریف که با اعتقاد پیروان مکتب اهلبیت هماهنگ است امامت چیزى فراتر از ریاست و حکومت بر مردم مى باشد، بلکه تمام وظایف انبیاء (بجز دریافت وحى و آنچه شبیه آن است) براى امامان ثابت است و به همین دلیل شرط عصمت که در انبیاء مى باشد در امام نیز هست. (دقت کنید).
از این رو در شرح احقاق الحق، امامت در نزد شیعه چنین تعریف شده «هِىَ مَنْصَب اِلهى حائِز لِجَمیعِ الشُّؤون الْکریمَة و الْفَضائِل اِلاّ النُّبُوَّة وَ ما یلازِم تِلْک الْمَرْتَبَةِ السّامِیة»: «امامت یک منصف الهى و خداداى است که تمام شئون والا و فضایل را در بر دارد جز نبوت و آنچه لازمه آن است».146 مطابق این تعریف، امام از سوى خداوند و به وسیله پیامبر تعیین مى شود، و همان فضایل و امتیازات پیامبر را (جز مقام نبوت) دارد، و کار او منحصر به حکومت دینى نیست. به همین دلیل اعتقاد به امامت جزئى از اصول دین محسوب مى شود، نه یکى از فروع دین و وظایف عملى.
7-4-واژه «امام» در لغت و قرآن
«امام» همان گونه که ارباب لغت گفته اند بر وزن «کتاب» اسم مصدر است سپس به هر چیز که انسان به آن توجه کند و مقصود او واقع شود اطلاق مى شود؛ و این واژه با اختلاف موارد، و جهات و ملاحظات گوناگون، متفاوت مى گردد. گاه گفته مى شود: امام جمعه، امام جماعت، امام هدایت و گاه گفته مى شود امام ظلالت.147 این واژه در اصل از ماده «اَمّ» به معنى قصد کردن آمده است، مقاییس اللغة مى گوید: «اُمّ» به معنى اصل و مرجع و جماعت و دین است، و امام به معنى هر کسى است که اقتدا به او مى شود و در کارها پیشوا است. امام به معنى جلو نیز آمده است.
در لسان العرب براى واژه امام معانى زیادى ذکر شده، از جمله پیشوا، معلم، ریسمانى که بناها به هنگام بناى ساختمان از آن براى نظم کار استفاده مى کنند، و جاده و قسمت پیش رو و مانند آن. ولى به نظر مى رسد همان گونه که نویسنده «التحقیق» پذیرفته است، ریشه تمام این معانى، همان قصد کردن توأم با توجه خاص است و حتى اگر مادر را اُمّ مى گویند، یا بر اصل و اساس هر چیزى واژه «اُمّ» اطلاق مى شود، به خاطر آن است که مقصود انسان، و مورد توجه او است، همچنین امام به معنى مقتدا به کسى گفته مى شود که مردم با قصد و توجه خاص به سراغ او مى روند.
این نکته لازم به یاد آورى است که این واژه و جمع آن «ائمّه» درست دوازده بار در قرآن مجید آمده است! (هفت بار به صورت مفرد و پنج بار به صورت جمع).
در یک مورد، به معنى لوح محفوظ است (وَ کلُّ شَىْء اَحْصَیناهُ فى إمام مُبین)148 «و همه چیز را در کتاب اعمال انسانها است و همه از آن الهام مى گیرند؛ و یکبار نیز به معنى راه و جاده به کار رفته (وَ إنَّهُما لَبِإمام مُبین)149 «این دو(قوم لوط و شعیب) بر سر راه آشکار است. آشکار کننده اى بر شمرده ایم به خاطر اینکه در قیامت رهبر و پیشواى فرشتگان، براى سنجش ارزش زیرا انسان براى رسیدن به مقصود راه‌ها را مورد توجه قرار مى دهد، و دوبار بر تورات اطلاق شده که پیشواى قوم یهود بود، مى فرماید: (وَ مِنْ قَبْلِهِ کتابُ مُوسى إماماً وَ رَحْمَةً)150 «و پیش از آن، کتاب موسى که پیشوا و رحمت بود(نشانه هاى آنرا بیان کرد)». و در پنج مورد به پیشوایان صالح و الهى اطلاق گردیده مانند: (قالَ إنّى جاعِلُک لِلنّاسِ اِماماً)151 «خداوند به ابراهیم فرمود: من تو را امام و پیشواى مردم قرار دادم» و در جاى دیگر درباره گروهى از پیامبران مى فرماید: (وَ جَعَلْناهُمْ اَئِمَّةً یهْدوُنَ بِاَمْرِنا)152 «و آنان را پیشوایانى قرار دادیم که به فرمان ما، (مردم را) هدایت مى کردند».
همین مفهوم کلى و جامع در آیات 74 سوره «فرقان، » و 5 سوره «قصص، » و 24 سوره «سجده» نیز آمده است.
در یک مورد نیز به معنى پیشوایان کفر و ضلالت ذکر شده: (فَقاتِلْوا اَئِمَّةَ الْکفْرِ)153 «با پیشوایان کفر پیکار کنید».
و در یک مورد بر مفهوم جامعى که امامان هدایت و ضلالت را هر دو شامل مى شود، نیز اطلاق گردیده است (یوْمَ نَدْعو کلُّ اُناس بِاِمامِهِمْ)154 «روزى که هر گروهى را با پیشوایشان فرا مى خوانیم»
به هر حال موارد مختلف استعمال این واژه در قرآن کریم دوازده مورد است.
8-4-تاریخ شروع بحث امامت
بعد از پیامبر اسلام، بر سر جانشینى آن حضرت گفتگو در گرفت، گروهى معتقد بودند پیامبر براى خود جانشینى تعیین نکرد؛ و این امر رابر عهده امت گذاشت که آن‌ها نبشینند و در میان خود، رهبرى برگزینند؛ رهبرى که امر حکومت را به دست گیرد، و به عنوان نمانیده مردم بر مردم حکومت کند؛ هر چند این نمایندگى هرگز صورت نگرفت بلکه در یک مرحله تنها گروه کوچکى از صحابه خلیفه را برگزیدند؛ و درمرحله دیگر گزینش خلیفه شکل انتصابى داشت، و در مرحله سوم این گزینش تنها بر عهده یک شوراى شش نفرى که همگى انتصابى بودند گذارده شد؛ طرفداران این طرز فکر را اهل سنت مى نامند.
گروه دیگرى معتقد بودند امام و جانشین پیامبر باید از سوى خدا تعیین گردد، چرا که او باید همچون خود پیامبر معصوم از گناه و خطا، و داراى علم فوق العاده اى باشد تا بتواند رهبرى معنوى و مادى امت را برعهده گیرد. اساس اسلام را حفظ کند، و مشکلات احکام را تبیین نماید و دقایق قرآن را شرح دهد و اسلام را تداوم بخشد. این گروه را امامیه یا شیعه مى نامند، و این واژه از احادیث معروف پیامبرگرفته شده است.
در تفسیر «الدر المنثور» که از منابع معروف اهل سنت است در ذیل آیه شریفه «اَوْلئِک هُمْ خَیرُ الْبَریة» از جابربن عبدالله انصارى چنین نقل شده است که مى گوید: «کنّا عِنْدَ النَّبىّ فَاَقْبَلَ عَلىٌّ فَقال النَّبِىُّ: وَ الَّذى نَفْسى بِیدِهِ إِنَّ هذا وَ شیعَتَهُ لَهُمْ الْفائِزونَ یومُ القِیامَةِ وَ نَزَلَتْ إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ أولئِک هُمْ خَیرُ الْبَرِیةِ.155 فَکانِ أَصْحابُ النَّبِىّ إذا اَقْبَلَ عَلىٌّ، قالُوا جاء خَیرُ الْبَریةْ»: «ما نزد پیامبر بودیم که على به سوى ما آمد، پیامبر فرمود: این و شیعیانش در روز قیامت رستگارانند، و در این هنگام آیه شریفه «إِنَّ الَّذینَ آَمَنُوا وَ عَمِلُو الصّالِحاتِ أولئِک هُمْ خَیرُ الْبَرِیةِ». کسانى که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند بهترین خلق مخلوقات خدا هستند) نازل گردید».156
حاکم نیشابورى که او نیز از دانشمندان معروف اهل سنت در قرن پنجم هجرى است این مضمون را در کتاب معروفش «شواهد التنزیل» از طرق مختلف از پیغمبر اکرم نقل مى کند و تعداد روایاتش از بیست روایت تجاوز مى کند. از جمله از ابن عباس نقل مى کند هنگامى که آیه «إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ أولئِک هُمْ خَیرُ الْبَرِیةِ» نازل شد، پیامبر اکرم به على فرمود: «هُو اَنْتَ وَ شِیعَتُک…»: «منظور از این آیه تو و شیعیانت هستید»!157
در حدیث دیگرى از ابو برزه آمده است هنگامى که پیامبر اکرم این آیه را تلاوت کرد، فرمود: «هُمْ اَنْتَ وشیعَتک یا عَلِىّ»: «آنها، تو و شیعیان تو هستند».158
بسیارى دیگر از علماى اسلام و دانشمندان اهل سنت مانند ابن حجر در کتاب صواعق و محمد شبلنجى در نور الابصار، این حدیث را ذکر کرده اند.159
بنابراین به شهادت این روایات نام و عنوان شیعه را پیامبر اسلام براى پیروان راه على و طرفداران او برگزیده است، آیا با این حال جاى تعجب نیست که چرا بعضى از این اسم و عنوان ناراحت مى شوند و آن را شوم و بد مى شمرند و حرف «شین» را که در اول آن قرار گرفته تداعى کننده شر و شوم و کلمات زشت دیگرى که در آغاز آن کلمه «شین» است مى دانند؟!
راستى این تعبیرها براى یک محقق که مایل است همیشه در سایه دلایل منطقى حرکت کند، شگفت آور است، در حالى که براى هر حرف از حروف تهجى بدون استثناء مى توان، کلمات بد یا خوبى انتخاب کرد.
به هر حال تاریخچه پیدایش شیعه نه بعد از رحلت پیامبر اسلام بلکه به یک معنى در حیات خود آن حضرتبوده است، و این واژه را به یاران و پیروان على اطلاق فرموده، و تمام کسانى که پیامبر اسلام را به عنوان رسول خدا مى شناسند، مى دانند که او سخنى از روى هوى و هوس نمى گفت، «وَ ما ینْطِقُ عَنِ الْهوى ـ اِنْ هُوَ إلاّ وَحْئ یوحى» «و هرگز از روى هواى نفس سخن نمى گوید. آنچه مى گوید چیزى جز وحى (الهى) که بر او القا شده نیست.»160 و اگر فرموده است تو و پیروانت فائزان و رستگاران در قیامت هستید. یک واقعیت است.
9-4-عظمت مقام امامت در قرآن مجید
مسأله امامت و رهبرى تنها یک مسأله دینى و تشریعى

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره زبان عربی، صاحب نظران، علامه طباطبایى، تفسیر قرآن Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع فضايي، آزمايش، بارهاي، اعضاي