منبع پایان نامه ارشد درباره اغراض شعری، روشنفکران، ظلم و ستم

دانلود پایان نامه ارشد

ا او داشت.
جواهري در سال 1958 به عنوان رئيس اتحاديه‌هاي ادبا و روزنامه‌نگاران عراق انتخاب شد و با همين عنوان درکنفرانس‌هاي مختلف شرکت مي‌جست. عبدالکريم قاسم، در ابتدا بسيار متواضع و براي اصلاح وضع به هم ريختة عراق شب و روز تلاش مي‌کرد و گرايش‌هاي چپي داشت، پس از سوءقصد نافرجام صدام عليه او، روية خشني در پيش گرفت و به سختگيري متوسل شد. جواهري با شرايط جديد ديکتاتوري مخالفت کرد. روزنامه‌اش تعطيل شد و او تحت مراقبت و آزار شديد قرار گرفت و همين که فرصتي پيش آمد، به بهانة شرکت در جشني در لبنان، از عراق خارج شد و از آنجا به پراگ 26رفت. هفت سال در پراگ ماند و ديوان چهارم شعرش را به نام «بريدالغربه»(پست غربت) منتشر کرد. عبدالکريم قاسم هم با يک کودتاي خونين از بين رفت و کودتاچيان بعدي با نام‌هاي قومي و بعثي، همديگر را مرتب از صحنه خارج مي‌کردند و اين وضع تا سال 1968 ادامه داشت که کودتاي ديگري ولي اين بار با عمري نسبتاً طولاني‌تر بر سرکار آمد. مجدداً از جواهري دعوت شد تا به وطنش که آن همه به آن دلبستگي داشت برگرددواين بار با استقبالي با شکوه‌تر از استقبال ده سال قبل مواجه شد.27
جواهري تا ده سال بعد، گرچه سفر‌هاي زيادي به مناسبت‌هاي مختلف به خارج از عراق داشت، ولي فعاليت‌هاي سياسي و ادبي‌اش درعراق با مشکل چنداني مواجه نمي‌شد. ملي شدن صنعت که آرزوي ديرين ملت عراق بود، در همين دوره صورت گرفت و مقاومت دولت در برابر خواسته‌هاي استعمارگران جديد گرچه تا حدي در آرامش عراق تاثير داشت اما مطالبات ملي و مذهبي و قومي و روشنفکران، مانند آتش زير خاکستر بود. جواهري در اين ده سال در عراق يا در کشورهاي ديگر چند ديوان شعر منتشر کرد و بعضي از ديوان‌هاي منتشر شده‌اش را براي چندمين بار تجديد چاپ نمود.28‏
جواهري با شروع مجدد دور جديد سانسور و اختناق، از عراق به چکسلواکي کمونيست رفت و فعاليت‌هاي سياسي و ادبي‌اش را از آنجا دنبال کرد و مرکزيتي به کارهاي خود و روشنفکران آنجا داد. جواهري تا سال 1980 هفت ديوان شعر منتشر كرد. او در دورة اقامت در پراگ، اشعاري و حتي داستان‌هاي کوتاهي از نويسندگان بزرگ اروپايي را به عربي ترجمه و منتشر کرد. جواهري پس از چند سال اقامت در پراگ، از اختلاف پيش آمده بين دو شاخة حزب بعث حاکم در سوريه و عراق استفاده کرد، در دمشق مستقر شد و مورد احترام فراوان ادبا و سياسيون سوري و مخالفان عراقي مستقر در دمشق قرارگرفت.29
او در سال 1989 اشعاري از عمروبن ربيعه، شاعر معروف عرب را تجزيه و تحليل و منتشر کرد و همچنين در1991 منتخبي از اشعار عرب قبل از اسلام و بعد از ظهور اسلام را بررسي و درباره آنها اظهار نظر نمود. او در سال 1992 براي آخرين بار و براي مدت کوتاهي به ايران آمد و در شب شعري که در تهران برايش ترتيب داده شد، قصيده معروف «آمنت بالحسين» (به حسين ــ عليه السلام ــ ايمان آوردم) را خواند که مورد استقبال حاضران واقع شد. 30
او اين قصيده را که مي‌گويند مهمترين قصيده در چند صد سال اخير در وصف آن امام همام است، در سال 1947 براي جمع کثيري از جوانان کربلا خواند. اين قصيده نه تنها بين شيعيان بلکه بين آزاديخواهان و مبارزان ساير ملت‌هاي عرب نيز انعکاس فراواني داشت و جاودانه ماند. جواهري، شهادت امام(ع) را به صاعقه‌اي تشبيه مي‌کند اين صاعقه براي مبارزه انسان‌ها در برابر ظلم و ستم لازم بود و غم و اندوه شهادت او را انگيزه‌اي براي گام برداشتن در اين راه مي‌داند.‏
جواهري بقيه عمر پرفراز و نشيبش را با سربلندي و افتخار در سوريه ماند تا به دجله و فرات و نخلستان‌ها و کوهستان‌هاي عراق که الهام بخش شعر او بودند نزديک باشد. جواهري با شعر، متعالي شد و شعر را به اوج رسانيد. ادباي عرب، او را خداوند شعر، نابغه شعر و…. خواندند و «محمود درويش» شاعر نامدار فلسطين، او را رودخانه سوم عراق خواند. جواهري در مدت اقامت در سوريه، خاطراتش را در سه جلد و نزديک به هزار صفحه منتشر کرد که مروري بر زندگي او و نزديک به يک قرن تحولات سياسي و اجتماعي و مبارزات ملت عراق بود.31
مناسبت‌هاي متعددي در نقاط مختلف در بزرگداشت درگذشت او برپا شد و مراکز فرهنگي زيادي به نام او ناميده شد و اخيراً تنديس‌هايش در عراق و سوريه نصب شده است. خيال الجواهري، نويسنده و دختر جواهري، يک کتاب 400 صفحه‌اي را که حاوي مهمترين بررسي‌هاي نويسندگان بزرگ عرب درباره جواهري است، منتشر کرده و در اين كتاب مي‌نويسد كه پدرم يک شاعر انقلابي، و مبارزي بود که با وجود حکومت‌هاي سرکوبگر در جست و جوی آزادي بود.32
صفيه السهيل، يکي از نمايندگان مجلس عراق، در گراميداشت انتشار کتاب «رودخانة سوم» گفت: جواهري يک شاعر نابغه، سياستمداري آزاد و يک مرد انقلابي است و چيزي که خيلي در مورد آن صحبت نشده است اين است که او يکي از قوي‌ترين مدافعان حقوق زنان بود و هر چيزي را که مقام، منزلت و بزرگي آنان را کوچک مي‌شمرد، مردود مي‌دانست. همچنين ساميه عزيز، رئيس کميتة اخراج‌شدگان و تبعيديان و مهاجران مجلس عراق نيز گفت: جواهري سمبل تمام کساني است که با زور از ميهن‌شان اخراج شدند و رنج و مصائب را همراه خود به غربت بردند.
محمد مهدي الجواهري، سال 1997 در 89 سالگي از دنيا رفت. وي يکي از بزرگترين شاعران عراق است که توانست جوايز، لقب‌ها و نشان‌هاي متعدد بين‌المللي را در زمينه‌هاي مختلف ادبي و فرهنگي به خود اختصاص دهد.33 او در آرامگاهِ متناسب با مقام و منزلتش به خاك سپرده شد. بر سنگِ قبش چنين نوشته شده: «آرميده است او، دور از دجله براي ابد».
1ـ2ـ شعر جواهری
شعر جواهری‌ از حیث‌ شكل‌ و ساختار همان‌ شعر سنّتی‌ عرب‌ است‌، اما زبان‌ شعري‌اش بسیار قوی‌ و غنی‌ است‌. واژگان‌ شعري‌اش با دقت‌ و وسواس‌ انتخاب‌ شده‌اند، لحن‌ اشعار سیاسی‌ وی‌ غالباً خطابی‌ است‌ و در اشعاری‌ مانند ” أَطبقْ دُجی‌’ ” از شگردهای‌ خطابه‌ و سخنرانی‌ به‌خوبی‌ استفاده‌ كرده‌است‌. به‌ نظر جبرا ابراهیم‌ جبرا لحن‌ خطابی‌ اشعار سیاسی‌ جواهری‌ در تاریخ‌ادبیات‌ عرب‌ نادر و كم‌نظیر است‌.
در اشعار برجسته‌ و معروف‌ او تصاویر متراكم‌ و فشرده‌، همراه‌ با وزنی‌ مناسب‌ و استوار و لحنی‌ دلنشین‌ و سرشار از هیجان‌ باعث‌ می‌شود كه‌ شعرش‌ به‌ لحاظ‌ سبكی‌ و از نظر تأثیرگذاری‌ و برانگیختن‌ عواطف‌ خواننده‌ منحصر به‌فرد باشد، به‌ عنوان‌ نمونه‌ شعر ” أطبق‌ دُجی‌’ “، با اینكه‌ از نظر شكل‌ و زبان‌، شبیه‌ اشعار قُدماست‌، اما ویژگیهای‌ مذكور باعث‌ شده‌ است‌ شعرش‌ نادر و منحصر به‌فرد باشد، و اينكه نگرش‌ سیاسی‌ جواهری‌ منحصر به‌ عراق‌ معاصر نیست‌؛ جواهري در برخورد با مسئله فلسطین‌، تا قبل‌ از 1327 ش‌/1948 برجسته‌ترین‌ شخصیتی‌ بود كه‌ به‌ ضعف‌ بنیانهای‌ سیاسی‌ اعراب‌ توجه‌ كرد و با لحنی‌ دردناك‌ از آن‌ انتقاد نمود.
او در نخستین‌ شعرش‌ در باره فلسطین‌ (به‌ نام‌” فلسطین ‌الدامیه “، 1929)، از یك‌ سو اعراب‌ را به‌ مبارزه عملی‌ و نظامی‌ با صهیونیستها ترغیب‌ می‌كند و از سویی‌ دیگر، سستی‌ رهبران‌ عرب‌ و اعتماد بیش‌ از حد عربها به‌ بریتانیا را عامل‌ اصلی بدبختی‌ آنها می‌داند. ). او در اشعار ” ذكر وعد بالفور “، و ” الیأسُ المَنشود ” بی‌پروا به‌ انتقاد از رهبران‌ كشورهای‌ عرب‌ می‌پردازد و آنها را ابزاری‌ بی‌اراده‌ در دست‌ غرب‌ معرفی‌ می‌كند.34
در مضامین‌ غنایی‌، نظیرِ وصف‌ معشوق‌ و طبیعت‌، اشعار او غالباً خشك‌، تصنعی‌، عامه‌پسند و خالی‌ از هر نوع‌ نوآوری‌ است‌. تنها شعر غنایی‌ وی‌، كه‌ از این‌ قاعده‌ مستثناست‌، ” آفرودیت‌ ” است‌ كه‌ شعری‌ ساده‌ و صمیمی‌ است.‌
شعر ” اللاجئه فی‌ العید “، كه‌ در 1330 ش‌/1951م سروده‌ شده‌، گزارشی‌ است‌ ترحم‌انگیز از زن‌ فلسطینی‌ جوانی‌ كه‌ خانواده‌اش‌ را صهیونیستها كشته‌اند و او برای‌ تأمین‌ زندگی‌ برادر كوچكش‌ به‌ خود فروشی‌ كشیده‌ می‌شود. جواهری‌ در این‌ شعر، با تأثیر آشكار از امیل‌زولا، كوشیده‌ كاربرد روایت‌ را در شعر سیاسی‌ تجربه‌ كند.
جواهری‌ در موضوعاتی‌ نظیر مدح‌، وصف‌ و مرثیه‌ برای‌ بزرگانی‌ نظیر حافظ‌ ابراهیم‌ *، شوقی‌ *، رُصافی‌، اشعار بسیاری‌ دارد، اما در نظر ناقدان‌، شعر وی‌، نقطه‌ اوج‌ شعر سیاسی‌ در عراق‌ است‌. جواهری‌ با استادی‌ تمام‌ توانسته‌ است‌ به‌ شعرهای‌ سیاسی‌، عاطفه‌ و دیدگاهی‌ انسانی‌ ببخشد و همین‌ امر، بیشترین‌ تأثیر را بر بدر شاكر السیاب‌، یكی‌ از بنیان‌گذاران‌ شعر آزاد عرب‌، و نسل‌ پس‌ از او داشته‌ است‌، به‌ شكلی‌ كه‌ تندروترین‌ و نوگراترین‌ شاعران‌ معاصر عرب‌ او را به‌ عنوان‌ شاعری‌ بی‌همتا و یگانه‌ بازمانده موفق‌ اسلوب‌ كلاسیك‌ و سنّتی‌ شعر عرب‌ پذیرفته‌اند.
از سال 1301 ش‌/1922م، كه‌ جواهری‌ اولین‌ دفتر شعر خود را در بغداد منتشر كرد، چاپهای‌ متعددی‌ از دفاتر شعری‌ و دیوان‌ وی‌ به‌ جهان‌ عرب‌ معرفی‌ شده‌ است‌. اما كامل‌ترین‌ آنها را وزارت‌ فرهنگ‌ عراق‌ در هفت‌ جلد، از 1973 تا 1980، منتشر كرده‌ است‌. در 1989 برگزیده‌ای‌ از اشعار عمربن‌ ابی‌ربیعه‌ ، شاعر مشهور عرب‌، و در 1991 منتخبی‌ از اشعار عرب‌ از دوره جاهلی‌ تا دوره اموی‌ را در دو جلد با عنوانِ الجمهره‌ در دمشق‌ منتشر كرد.
در سال 1378 ش‌/1999، دو جلد خاطرات‌ وی‌، با عنوان‌ مُذكَّراتی‌، در بیروت‌ به‌ چاپ‌ رسید. این‌ كتاب‌ علاوه‌ بر اینكه‌ بهترین‌ مأخذ برای‌ شناخت‌ جواهری‌ است‌، مروری‌ است‌ بر حوادث‌ و تحولات‌ سیاسی‌ ـ اجتماعی‌ حدود یك‌ قرن‌ عراق‌ و جهان‌ عرب‌.
1ـ3ـ اغراض شعری جواهری:
1ـ3ـ1ـ مدح:
مدح از مهمترین و مشهورترین اغراض شعری در تاریخ ادب عربی به شمار می‌رود. وقتی دیوان شعرا را ورق می‌زنیم، مشاهده می‌کنیم که مدح جایگاه بزرگی را به خود اختصاص داده است.مدح در شعر عربی از قدیم تا به امروز در دیوان شاعران عرب ادامه داشته است.
مدح دو گونه است: یا مدح تکسبی است یا غیر تکسبی. هدف جواهری از مدح در دیوانش، مطامع مادی یا موقعیت‌های اجتماعی نبوده، بلکه به آنسوی آفاق ممدوح نفوذ کرده و از او یک تمثال عالی ساخته است، یعنی مدح او حقیقی است به طوری که تمامی ظواهر حقیقت را در شخصیت ممدوحش نهفته است. ممدوح نزد جواهری فرقی نمی‌کند عرب باشد یا غیر عرب، کافی است که شخصیت ممدوح با ارزشهای اخلاقی برابری کند، بنابراین مدح او، مدحیست صادق و شفاف به دور از تکلف و ریا.
جواهری مدتی را در خدمت ملک فیصل اول گذرانید و بعضی از قصائد خود را به مدح او اختصاص داده:
للهِ درُّکَ مِنْ خبیرٍ بارعٍ
 
یَزِنُ الأمورَ بحکمةٍ وصوابِ
  
یُعنَی بما تَلِدُ اللَّیالیَ حِیطَةً
 
و یعدُّ للأیامِ ألفَ حسابِ
  
مُتمکنٌ مما یریدُ یَنَالهُ
 
موفورُ جأشٍ هادى‏ءُ الأعصابِ
  
و اذا الشُّعوبُ تفاخَرَتْ بِدهاتِها
 
فی فضِّ مشکلةٍ وحَلِّ صِعابِ
  
جاءَ العراق مباهیاً بسمیدعٍ
 
بادی المهابةِ رائع جذابِ35
  
1ـ3ـ2ـ رثاء:
رثاء در شعر عربی با مدح درآمیخته است. یعنی رثاء در حقیقت همان مدح است، با این تفاوت که مدح در رثاء مرده است. جواهری در رثاء دوستانش و کسانی که نمونه‌های تاریخی به شمار می‌روند، نیکو شعر گفته است.
از ویژگی‌های رثاءی جواهری این است که او در رثاءهای خود، یک تهکم سیاسی خاص و یا انتقادی از شرایط سیاسی و اجتماعی دارد. رثاء نزد جواهری یا رثاءی خاص است که آن مخصوص نزدیکان، دوستان و آشنایان می‌باشد، یا رثاءی عام است که آن را برای رموز و شخصیات سیاسی، اجتماعی و ادبی سروده است.
بنابراین اغلب اشعار رثائی او، جنبه سیاسی و کمدی همراه با انتقاد از موقعیت‌های خاص دارد.او در این زمینه خالق ابداع و نوآوریست.رثاءی او، رثاءی عاطفیست که در آن شاعر، احساس‌های صادقانه اش را در غم دوری و هجران دوستانش به تصویر میکشد.36
جواهری در قصیدۀ «حافظ ابراهیم» شاعر عرب حافظ ابراهیم را رثاء کرده، در واقع این رثاء، رثائی است، که جواهری خود و دیگران را که چاره ای در برابر مرگ ندارند مورد خطاب قرار داده است.

نفوا إلى الشِّعْر حُراً کان یَرْعَاه
 
ومن یشق على الأحرار

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درباره نماز جماعت، روشنفکران Next Entries تحقیق با موضوع منحنی سنجه رسوب، رسوب معلق، هیدرولوژی