منبع پایان نامه ارشد با موضوع کمبود منابع آب، استان خوزستان، بقاع متبرکه

دانلود پایان نامه ارشد

ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي ، نوع خاصي از خانه هاي روستايي يعني خانه هايي با فضاهاي باز بيشتر شکل گرفته است . در سکونتگاههاي روستايي اين بخش تراکم خانه هاي روستايي کمتر است . اين روستاها در ارتفاع کمتر از 250متر از سطح دريا ساخته شده اند . داراي اقليم گرم هستند و منبع اصلي معيشت روستاييان کشاورزي است . در اين نواحي مساکن روستايي عمدتا از خشت وگِل ساخته شده اند . و بدليل توپوگرافي هموار روستاهاي اين ناحيه داراي بافت منظم تري هستند . علاوه بر عامل آب و خاک که در شکل گيري روستاهاي شهرستان دهلران موثر بوده اند مي توان به نقش جاده در شکل گيري روستاها اشاره کرد ، اين عامل سبب شده تا بعضي از روستاهاي جديد و نو بنياد در کنار جاده ها شکل گيرند و يا باعث تغيير مکان روستا از محل قبلي به محل جديد و در کنار جاده شود و يا باعث رونق گرفتن و گسترش روستاهايي که در مسير راههاي ارتباطي هستند ، بشوند . براي نمونه از مورد اول مي توان به روستاهاي ماز عبدلي بالا و ماز عبدلي پايين در بخش مرکزي يا روستاي جيغاب در بخش موسيان اشاره کرد . از نمونه هاي مورد دوم مي توان از روستاهاي حاضر ميل ، تم تمو وگلسيري در بخش مرکزي نام برد . و از نمونه مورد سوم مي توان روستاي دشت عباس را نام برد که با واقع شدن بر سر راه ارتباطي دهلران – انديمشک ، روز بروز بر اهميت و رونق آن افزوده مي گردد . در کنار نقش عامل جاده بر استقرار سکونتگاههاي منطقه مي توان به نقش جنگ و موقعيت مرزي منطقه بر سکونتگاههاي منطقه هم پرداخت . در طول جنگ 51 روستاي شهرستان دهلران بطور کامل از سکنه خالي شد و اهالي اين روستاها مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شدند . و روستاهاي جديدي را در مناطق ديگر پديد آوردند .
از نظر شکل ظاهري ، روستاها در شهرستان دهلران شکل مجتمع دارند . شرايط جغرافيايي از قبيل کمبود منابع آب و خاک منجر به شکل گيري روستاهاي متمرکز شده است . علاوه بر عوامل گفته شده مي توان به ضرورت دفاع و امنيت و همچنين قانون کمترين تلاش در تامين نيازمنديها (مراتع و آب) اشاره کرد . همچنين در برخي نواحي شهرستان روستاهاي طولي تحت تاثير شرايط محيطي شکل گرفته است . شکل ناهمواري يعني وجود دره ها و همچنين وجود رود ها و جاده منجر به شکل گيري روستاهاي طولي در استان شده است . لازم به ذکر است که وجود اماکن مذهبي (بقاع متبرکه) در پيدايش برخي روستاهاي منطقه تاثير داشته است که مي توان روستاي بردي در کنار امامزاده سيد ابراهيم يا روستاي زرآب در کنار امامزاده سيد فخرالدين و علي آباد در کنار امامزاده سيدناصرالدين را نام برد که ساکنين اين روستاها عمدتا از اعقاب امامزادگان نامبرده هستند .
3-3- 3- 1- عوامل موثر در شکل گيري و گسترش سکونتگاههاي روستايي
سکونتگاههاي روستايي در طول زمان به دلايل مختلف (عوامل طبيعي ، اجتماعي ، اقتصادي ، سياسي و…)شکل گرفته يا با تاثير يک يا چند عامل توسعه و گسترش پيدا مي کنند يا رو به نابودي و اضمحلال مي گذارند . به همين دليل لازم است که روند توسعه وگسترش سکونتگاههاي روستايي مورد توجه قرار گيرد و با برنامه ريزي صحيح و منطقي براي روستاها از بروز مشکلات و مسائلي که امروزه مطرح است جلوگيري کرد و يا آن را به حداقل رساند . در شکل گيري و تکوين سکونتگاههاي روستايي منطقه ، دو مرحله يا مقطع زماني را مي توان تشخيص داد ، که هر يک در زمان خود منشاء تحولات در روند روستانشيني مردم منطقه بوده اند .
اين دو مرحله عبارتنداز :

3-3- 3- 1-1- اسکان اجباري عشاير در اوايل قرن حاضر
در اين مقطع عشاير به اجبار يکجا نشين شده و مجبور به ترک کوچ نشيني شدند و تشکيل آباديهاي کوچک و پراکنده که عمدتا در نزديکي مراتع ييلاقي آنها قرار داشت دادند . در نتيجه بيشتر آباديهاي اين مرحله در نواحي پايکوهي يا در دره ها واقع شده بودند . املاک خالصه که تيول سابق واليان بود از آنان غصب گرديد و بين عشاير تقسيم گرديد (لازم به ذکر است که در دوره حاکميت واليان بر پشتکوه ، به جز شخص والي و خاندانش هيچ کس مالک زمين نبود) ملاک تقسيم واحد اجتماعي “مال “بود و به هر مال با احتساب افراد آن مقداري زمين که غالبا در کوهپايه هاي ييلاقي منطقه سردسير واقع بود واگذار گرديد . شرط واگذاري اين اراضي ايجاد خانه جهت سکونت در ظرف 6 ماه و شروع فعاليت زراعي و ادامه آن حداقل براي 10 سال بود . در غير اين صورت از نامبرده سلب مالکيت مي شد. اين امر موجب آغاز يکجا نشيني و شروع پديده ايجاد روستا و سکونتگاههاي روستايي در منطقه شد . در ظرف مدت 2سال از سال 1318 تا 1320 ، بسياري از عشاير مجبور به يکجانشيني شدند و در اطراف اراضي واگذار شده به ايجاد روستا پرداختند . اين روستاها عمدتا از افراد هم مال و هم طايفه تشکيل مي شدند و خانه ها گلي بود . اکثر اهالي از اين خانه ها به عنوان انبار استفاده مي کردند و همچنان در سياه چادرها به سر مي بردند . به عنوان مثال مي توان از روستاهاي چم کُنار، آب مکان ، چِلالي ، ويله ، هَوَر و تَلَن آب را نام برد که امروزه فقط آثار خرابه هاي آن دوره باقي مانده است اين مرحله تا شهريور 1320 ادامه داشت . بعد از شهريور 1320بيشتر خانه هاي ساخته شده ويران شد و روستاها خالي از سکنه شد و بار ديگر زندگي عشايري را در پيش گرفتند . (سازمان برنامه و بودجه ، 1372 :9) اما به مرور و با توجه به مالکيت اراضي مرتعي و به زير کشت رفتن بسياري از اراضي و نابودي دام عشاير اسکان يافته ، و مزاياي اقتصادي زندگي يکجا نشيني ، اين نحوه از زندگي (روستا نشيني ) پاي گرفت و به تدريج روستاها پديد آمدند . اصلاحات ارضي دهه 1340 و سياستهاي ملي کردن جنگل ها و مراتع و منابع طبيعي ، محرک عمده و اساسي در تشديد يکجانشيني بود . اقدام به اصلاحات ارضي با توزيع اراضي سلطنتي از سال 1335 آغاز شد و شرايط اقتصادي نامناسب ناشي از خشکساليها موجب استقبال مردم از اين امر و اقبال به يکجا نشيني شد .

3-3- 3- 1-2- جنگ تحميلي
دومين عامل موثر بر روند تکوين سکونتگاههاي منطقه ، وقوع جنگ است . در نتيجه وقوع جنگ بسياري از روستاها به ويژه در بخش مرکزي و بخش موسيان خالي از سکنه شد و ساکنين مجبور به ترک روستاهاي خود شدند . روستاييان بخش موسيان عمدتا به روستاهاي مجاور در استان خوزستان که نسبت به روستاهاي منطقه امنيت بيشتري داشت مهاجرت کردند . ساکنين بخش مرکزي نيز به روستاهاي بخش زرين آباد و آبدانان و شهرهاي ميمه ، پهله و آبدانان مهاجرت کردند . و در واقع نوعي برگشت به زادگاه انجام گرفت و روستاييان که در اواخر دهه 1350 به شهر دهلران مهاجرت کرده بودند به اجبار اين شهر را ترک کرده و بعضا در صورت وجود امنيت به روستاهاي سابق خود برگشتند و عده اي از مهاجرين در مکان جديد با کمک دولت اقدام به احداث سکونتگاه کردند که عمدتا عنوان شهرک داشتند از جمله شهرک شهيد بازدار در روستاي بيشه دراز يا شهرک انصار در پهله را مي توان نام برد . در اين دوره 51 روستاي منطقه در نتيجه جنگ به طور کامل از سکنه خالي شد . حرکت جمعيت در اين دوره ، حرکت از روستاهاي جلگه اي که امنيت کمتري داشتند به روستاهاي پايکوهي بود و از آنجايي که روستاهاي موجود از نظر خدمات و امکانات قادر به پذيرش اين جمعيت مهاجر نبود ، تعداد زيادي آبادي در اين دوره به وجود آمد يا بازسازي شد . در نتيجه تعدادروستاهاي شهرستان از 143 روستا در سال 1355به 215 روستا در سال 1365 افزايش يافت و در همان سال تعداد روستاهاي خالي از جمعيت 134روستا بوده است که تقريبا با تعداد روستاها در سال 1355 برابر است . اين دوره تا پايان جنگ ادامه داشت . با پايان يافتن جنگ ، مهاجرين به سکونتگاههاي خود مراجعه کردند و روستاهايي که ماَمن آنها در سالهاي سخت جنگ بود را ترک کردند و اين روستاها از جمعيت تخليه شدند . از جمله اين روستاها که در سالهاي جنگ به عنوان پناهگاه مهاجرين عمل مي کردند و پس از جنگ تخليه شدند مي توان به : چم زنگي ، قولک ، پاگه ، پشت آسياب ، داربلوط ، فارياب بالا و پايين ، قورچ احمد ، اشکم گاو ، چم فاضل و فرخ آباد اشاره کرد . که همگي آنها در نواحي پايکوهي بخش مرکزي و بخش زرين آباد قرار داشتند .
بطور خلاصه از مطالب فوق مي توان گفت :
در بررسي روند تحولات روستايي منطقه نمي توان از پيشينه عشايري منطقه غافل شد زيرا که در ادوار گذشته يگانه شيوه زندگي در استان ايلام و منطقه دهلران ، زندگي کوچ نشيني بوده است . همانطور که قبلا هم گفته شد تا اوايل قرن حاضر ، ساکنين منطقه همگي کوچ نشين بوده اند و روستاها و شهرهاي منطقه در نتيجه اسکان اجباري يا اختياري عشاير دردهه هاي اخير قرن حاضر شکل گرفته اند . الگوي روستا نشيني در محدوده روستايي همچنان تحت تاثير پيوندها و روابط بازمانده از زندگي عشايري قرار دارد . و روستاها در حقيقت محل اسکان افراد هم طايفه و وابسته به يک طايفه يا تيره مي باشد . با ادامه روند اسکان عشاير در سکونتگاههايي که قبلا بخشي از افراد وابسته به طايفه در آن اسکان يافته اند ، نوآباد هايي در قلمرو مراتع ايلي و متعلق به همان طايفه شکل گرفته است . اين روستاها نه بر اساس الزامات زندگي روستايي بلکه عمدتا منبعث از زندگي کوچ نشيني هستند در نتيجه فاقد توانمنديها و استعداد لازم در جهت همسويي با روند تحولات جديد هستند اين امر باعث شده که اين گونه روستاها به همان سرعتي که شکل مي گيرند با همان سرعت هم از بين بروند . اين امر در کنار موقعيت مرزي منطقه و وقوع جنگ 8ساله باعث شده که تعداد سکونتگاههاي روستايي مرتبا در حال تغيير باشد . جدول 3 – 19 و نمودار3 – 10 روند تحولات تعداد سکونتگاههاي روستايي شهرستان از سال 1365تا سال 1390 را نشان مي دهد .
جدول 3 – 19- روند تحولات تعداد سکونتگاههاي روستايي شهرستان دهلران1390-1365
سال
1365
درصد
1375
درصد
1385
درصد
1390
درصد
روستاهاي داراي سکنه
81
37
128
42
106
75
112
64
روستاهاي خالي از سکنه
134
63
171
58
34
25
61
36
تعدادکل روستاها
215
100
299
100
140
100
173
100
منبع : مرکز آمار ايران ، تهيه و ترسيم از نگارنده

شکل 3- 9 – نمودار درصد روستاهاي داراي سکنه وخالي از سکنه شهرستان دهلران در سالهاي1390 ،1365،1375،1385

منبع : مرکز آمار ايران ، تهيه و ترسيم از نگارنده
با توجه به داده هاي جدول3 – 19 و نمودار 3 – 10 مي توان ديد که تعداد آبادي هاي منطقه در سرشماريهاي مختلف ، متفاوت است در اين مورد بايد به دو مسئله اشاره کرد :
اول آنکه بسياري از مکانهايي که در اين سرشماريها بعنوان روستا نام برده شده اند در واقع مکان يا مزرعه تابع و مستقل بوده اند . که در برخي دوره ها مسکون بوده اند . نکته دوم و مهم نقش جنگ در بر پايي و نابودي آباديهاي منطقه است ، به اين معني که تعداد زيادي از روستاييان که مجبور به ترک خانه هاي خود شده بودند در مکانهاي ديگر اقدام به احداث بنا و تشکيل روستا کرده بودند که باعث شده تعداد آباديهاي شهرستان در اين دوره افزايش يابد . اين افراد پس از اتمام جنگ يا به آباديهاي خود بازگشتند يا به شهر ها مهاجرت کردند در نتيجه در سال 75 بيش از 58 درصد آباديهاي شهرستان خالي از سکنه بوده است . بطور مثال مي توان به روستاهاي چماچم ، قورچ احمد ، چم زنگي ، اشکم گاو ، تله نو و… اشاره کرد که در سالهاي جنگ داراي سکنه بودند ولي با اتمام جنگ بطور کامل خالي از سکنه شدند . اين روند باعث شد که تعداد کل آباديهاي شهرستان در دوره بعد (85) کاهش يابد . در دوره بعد با آرامش نسبي حاکم شده بر منطقه و رواج کشاورزي در دشتهاي مستعد منطقه تعداد آباديهاي شهرستان مجددا افزايش مي يابد ؛ اين آباديها معمولا مزارع چند خانواري پراکنده در بخش موسيان هستند . در سال 90 تعداد روستاهاي خالي از سکنه نسبت به سال85 افزايش مي يابد و مهمترين علت آن مهاجرت ساکنين به شهر يا روستاهاي بزرگتر است .

3-3- 3- 2- طبقه بندي سکونتگاههاي روستايي از نظر جمعيت
براي پي بردن به اين نکته که بيشترين روستاهاي

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع روابط شهر و روستا، مقطع متوسطه، اقتصاد کشور Next Entries منابع پایان نامه درمورد دندانپزشک، دندانپزشکی، اقتصاد خرد