منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کتابخانه ملی ایران، ساختار سازمانی، آرشیو ملی

دانلود پایان نامه ارشد

استرالیا مقایسه شد. برای این کار، با استفاده از سیاهه وارسی کتابداری تطبیقی (ارائه شده در پیوست شماره 1)، داده‌های مربوط به سه کتابخانه از منابع موجود (شامل گزارش‌های سالانه، مقالات، کتاب‌ها و…) گردآوری شد. با کنار هم چیدن این داده‌ها، تصویری کلی از نحوه پیدایش، روند توسعه و وضعیت کنونی آن‌ها ارائه و به سوالات پژوهش پاسخ داده شد.
تحلیل یافته‌های پژوهش و مقایسه سه کتابخانه، نشان می‌دهد همه آن‌ها توانسته‌اند در توسعه خدمات کتابخانه‌ها و حراست از میراث ملی، مثمر ثمر باشند. در بین آن‌ها کتابخانه و آرشیو کانادا با داشتن ویژگی‌هایی نظیر برنامه‌ریزی، گستره حمایت از خدمات کتابخانه‌ها و رهبری آن‌ها، نحوه حراست از میراث ملی، هماهنگی خدمات آرشیو ملی و کتابخانه ملی و نیز تلاش برای تشویق مردم در استفاده از اطلاعات برای توسعه ملی از دو سازمان دیگر موفق‌تر نشان می‌دهد. از آنجا که سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران مانند سازمان همتایش در کانادا، با در برگرفتن آرشیو ملی و کتابخانه ملی، شانس استفاده همزمان از امکانات دو سازمان قدیمی و پرهیز از دوباره کاری را دارد؛ می‌تواند مانند کتابخانه و آرشیو کانادا با تجدید نظر در قوانین و تعریف دوباره وظایف از این موقعیت بهترین استفاده را جهت توسعه خدمات آرشیوی و کتابخانه‌ای ببرد.
5-3. پیشنهادات
بر پایه اطلاعات گردآمده از سه سازمان و مقایسه آن‌ها موارد زیر برای بهبود شرایط کتابخانه ملی پیشنهاد می‌شود:
1) بازبینی اساسنامه: با بررسی اساسنامه کتابخانه ملی ایران و مقایسه آن با قوانین سازمان‌های همتایش در کانادا و استرالیا می‌توان به ضعف‌هایی چون ابهام، پرداختن به موضوعات نامرتبط (به عنوان مثال جمع‌آوری آثار سایر کشورها)، مشخص نبودن دقیق دامنه وظایف و… پی برد. علاوه براین از آنجا که از سال 1381 کتابخانه ملی و اسناد ملی دیگر یک سازمان مستقل نیستند بلکه هر دو جزئی از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران هستند بدیهتا نمی‌توانند طبق اساسنامه‌های مجزا عمل کنند. تدوین اساسنامه‌ای مشترک برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با در برگرفتن جنبه‌های کتابخانه‌ای و آرشیوی کمک شایانی به تعیین حدود وظایف خواهد کرد و از اتلاف وقت، هزینه و نیروی انسانی خواهد کاست.
2) بازنگری مدیریت سازمان: تجربیات سال‌های پیشین کتابخانه ملی ایران و مقایسه آن با نحوه عملکرد کتابخانه و آرشیو کانادا و کتابخانه ملی استرالیا ما را به این نتیجه می‌رساند که ارتقاء جایگاه و فعالیت زیر نظر مستقیم رئیس جمهور، مشکلاتی به‌دنبال داشته است. مشغله سیاسی و اجرایی رئیس جمهور می‌تواند منجر به عدم نظارت صحیح بر سازمان باشد. فعالیت زیر نظر یک وزارتخانه، هرچند ممکن است محدودیت‌هایی به دنبال داشته باشد اما پشتوانه و نظارت قوی را به ارمغان می‌آورد.
مسئله دیگر این است که تشکیل هیئت امنا از افرادی با سمت سیاسی و وظایف سنگین، مشارکت آن‌ها در اداره سازمان را دشوار می‌کند. تشکیل هیئت امنا از افرادی با مشغله سیاسی و اجرایی کمتر (مانند استرالیا) و یا استفاده از متخصصان در این هیئت و اختصاص نقش مشاوره‌ای به آن‌ها (نظیر کانادا) می‌تواند کارآیی هیئت امنا را افزایش دهد.
3) بازنگری ساختار سازمانی: در کتابخانه ملی ایران تنظیم ساختار سازمانی بر مبنای نوع منبع انجام شده و نه نوع عملکرد. به عنوان مثال معاونت آرشیوی کاملا از معاونت کتابخانه ملی جداست و یا دسته‌بندی زیر مجموعه‌های فراهم‌آوری، اطلاع‌رسانی و پردازش بر مبنای شکل منابع (پیایند، غیر کتابی و…) صورت گرفته است. به نظر می‌رسد این‌گونه تقسیم بندی موجب عدم هماهنگی بخش‌های مرتبط در گروه‌های جداگانه شود و گاه منجر به دوباره کاری شود. در ساختار سازمانی کتابخانه و آرشیو کانادا، تقسیم‌بندی بر مبنای نوع وظایف صورت گرفته و نه نوع منابع. چنانکه تنها در معاونت مجموعه‌سازی بخش‌های جداگانه به منابع آرشیوی و غیر آرشیوی اختصاص داده شده است و در بخش‌های دیگر دسته‌بندی وظایف متناسب با نوع عملکرد صورت گرفته است (مراجعه شود به ساختار سازمانی کتابخانه و آرشیو کانادا درپیوست‌2).
4) برنامه‌ریزی و تأمین مقدمات برنامه‌ها: به طور کلی می‌توان گفت در تاریخچه و برنامه‌های کتابخانه ملی ایران فقدان عنصر برنامه‌ریزی به چشم می‌خورد. این مشکل از زمان تأسیس کتابخانه ملی که بدون برنامه‌ریزی در مورد دامنه وظایف آن انجام شد و تا زمان ادغام با سازمان اسناد ملی که بدون سنجش دامنه‌های این ادغام صورت گرفت ادامه یافته است. این مسئله در پروژه‌های جدید کتابخانه نیز به چشم‌ می‌خورد.205
برخلاف کتابخانه ملی ایران، دو کتابخانه ملی دیگر، به ویژه کتابخانه کانادا از بدو تأسیس (که با تعیین دامنه وظایف و ضرورت تأسیس صورت گرفت) تا امروز برنامه‌ریزی را از اولویت‌های خود به شمار آورده اند. همان‌طور که در بخش مربوط به کتابخانه ملی کانادا (قسمت 4-2) به تفصیل توضیح داده شده است هرگونه تغییر ساختار مدیریتی (به ویژه ادغام)، تدوین استراتژی‌های مختلف، اجرای پروژه‌های منابع الکترونیک و… ضرورتاً بعد از اجرای پروژه‌های پایلوت، نظرسنجی و تأمین زیرساخت اجرایی شده‌اند. هرچند، گاه بعضی تغییرات (مانند ادغام) از بیرون سازمان تحمیل می‌شوند و شاید از اختیار مسئولان خارج باشد. اما کمترین کاری که می‌توان برای هدر رفتن هزینه‌ها اجرا کرد انجام پروژه‌های پایلوت و نیازسنجی و مشاوره با متخصصان قبل از تغییرات سازمانی و اجرای پروژه‌های داخلی است.
5) اجرایی کردن قانون واسپاری در مورد منابع اطلاعاتی الکترونیکی: با توجه به گسترش محمل‌های جدید اطلاعاتی نظیر منابع الکترونیکی و اینترنتی، در صورت عدم اتخاذ سیاستی مناسب جهت مدیریت و حفظ آن‌ها، بخش عظیمی از محتوای اطلاعاتی کشور از بین خواهد رفت. در اساسنامه کتابخانه ملی ایران می‌توان عبارت «آثار غیرمکتوب» را به هرگونه اثر غیر چاپی اعم از منابع الکترونیکی و اینترنتی تفسیر کرد. علاوه بر این قانون واسپاری غیر کتابی (مصوب جلسه 341 شوراي عالي انقلاب فرهنگي) نیز این‌گونه آثار را در برمی‌گیرد (نقل در صمیعی، 1387، ص. 39). بنابراین از آن‌جا که تفسیر قوانین دربرگرفتن اشکال جدید اطلاعاتی را شامل می‌شود وظیفه کتابخانه ملی پی‌گیری واسپاری این‌گونه منابع و تأمین شرایط برای اجرای آن است.
6) مدیریت محتوای الکترونیک کشور: در عصر حاضر بخش عظیمی از اطلاعات به صورت الکترونیک منتشر و استفاده می‌شوند. کتابخانه ملی ایران با تهیه نسخه دیجیتالی از منابع و ارائه آن (حرم) تا حد زیادی توانسته با تغییرات عصر حاضر همگام شود. همکاری با سایر سازمان‌های نگه‌دارنده منابع اطلاعاتی نظیر سازمان اسناد ملی، دانشگاه‌ها، موسسه مدارک علمی و… و ارائه سرویس‌های کاملی از منابع می‌تواند راه مناسبی برای تکمیل فعالیت‌ها در این راستا باشد.206
هر چند تهیه نسخه دیجیتالی از منابع رویکرد مناسبی برای حفاظت از منابع و دسترس‌پذیر کردن آن‌هاست، اما مسئله مهم‌تر حفاظت از منابعی است که از ابتدا دیجیتالی تولید می‌شوند. با توجه به وظیفه کتابخانه ملی در حفاظت و حراست از منابع کشور، در نظر نگرفتن این منابع ناپایدار، که بخش قابل توجهی از انتشارات را به خود اختصاص می‌دهند، امکان‌پذیر نیست.
اجرای برنامه‌هایی برای جمع‌اوری و مدیریت این گونه منابع (نظیر آرشیو وب استرالیا)، انتشار راهنماهایی برای نشر صحیح این منابع و نیز تأمین زیر ساخت برای جمع‌آوری و ارائه این گونه منابع (نظیر آنچه در کانادا اجرا می‌شود)، بعضی از راهکارهای مدیریت این منابع است.207
5-3. جمع بندی
راهکارهای ارائه شده با استفاده از دامنه اطلاعات پژوهشگر ارائه شده است و مسلما به دلیل عدم تجربه و آگاهی کافی، بسیاری از موارد از دید وی پنهان مانده است.
نتایج این تحقیق نسخه دقیقی برای تحولات آینده کتابخانه ملی ایران نیست بلکه سعی دارد از طریق برجسته کردن تفاوت‌ها با دو سازمان مشابه، توجه مسئولان را به کاستی‌های کتابخانه ملی جلب کند. مسلما هرگونه تغییر در روند عملکرد کتابخانه ملی نیازمند پژوهش‌های بیشتر، مشورت با متخصصان و استفاده از تجربیات سایر نمونه‌های موفق است. امید است نتایج این پژوهش با پرده برداشتن از مسائل و رویکردهای فراموش شده به گسترده کردن دید مدیران و مسئولان جهت ارتقا و توسعه سازمان کمک کند.
5-4. پیشنهاداتی برای پژوهش‌های آتی
1) پژوهش راجع به سازمان اسناد ملی ایران و آرشیو ملی کانادا، روند توسعه آن‌ها و تأثیر ادغام بر آن‌ها
2) پژوهش راجع به جنبه‌های هم‌پوشانی معاونت اسناد ملی و کتابخانه ملی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
3) پژوهش پیرامون جزئیات برنامه‌های اجرا شده در کتابخانه ملی استرالیا و کتابخانه و آرشیو کانادا، نظیر چگونگی تدوین استراتژی اطلاعات دیجیتال در کانادا و یا چگونگی راه‌اندازی آرشیو وب استرالیا. به طور کلی با توجه به دامنه گسترده هر یک از برنامه‌ها و فعالیت‌ها در این سازمان‌های عظیم، امکان اجرای پژوهش تطبیقی به صورت تخصصی در مورد هر بخش و هر برنامه نیز وجود دارد.

منابع فارسی
آبراهامیان، یراوند (1378). ای‍ران‌ بی‍ن‌ دو ان‍ق‍لاب‌: از م‍ش‍روطه‌ ت‍ا ان‍ق‍لاب‌ اس‍لامی‌. (ک‍اظم‌ فی‍روزم‍ن‍د، ح‍س‍ن‌ شمس‌آوری‌ و م‍ح‍س‍ن‌ م‍دی‍رش‍ان‍ه‌چ‍ی‌، مترجمان). ‮ت‍ه‍ران‌‮‬‏‫: نشر م‍رک‍ز‮‬‏‫.
آسايش، شهين (1356). مقايسه كتابخانه‌هاي دبيرستاني ايران (تهران) و بريتانيا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران، تهران.
اسماعیلی، زهرا (1380). بررسی مقایسه‌ای کتابخانه‌های عمومی تحت نظارت شهرداری و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی شهر اصفهان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شمال، تهران.
افشار زنجانی، ابراهيم (1387). كتابخانه ملي ايران: ساختمان نو و آينده نو. (ترجمه سودابه نوذري). فصلنامه كتاب. 75، 261-272.
بابازاده، شهلا (1387). کتابخانه کودکان و نوجوانان، خدمات ویژه در کتابخانه ملی ایران. کتاب ماه (کلیات):133،78-81.
بیگدلی، زاهد (1376). کتابخانه ملی استرالیا. فصلنامه کتاب، 8 (31). ص 17-10
پیایندها (نشریات ادورای). (بی‌تا). سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. بازیابی 5 اسفند 1389 از: http://nlai.ir/Default.aspx?tabid=217
تاریخچه آرشیو ملی (بی‌تا). سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، درباره سازمان. بازیابی 2 شهریور 1389 از: http://nlai.ir/Default.aspx?tabid=97
تاجور، علي (1382). خدمات تحويل مدرك درايران: بررسي تطبيقي خدمات تحويل مدرك در كتابخانه منطقه‌اي علوم و تكنولوژي شيراز، مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران و دانشگاه تربيت مدرس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شيراز، شیراز.
جنبش مشروطه، (بی‌تا) تاریخ ایران. بازیابی 10 شهریور 1390 از : http://ahouraei.mihanblog.com
چشم اندازها و اهداف راهبردی 4 ساله 1393-1389(1389). سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. بازیابی 10 مرداد 1390 از اینترانت داخلی سازمان.
حبیبی آزاد، ناهید. رؤسای کتابخانه ملی از آغاز تا امروز. کتاب ماه (کلیات)133، 70-77.
خاکپور، علی (1387). گزارش دومین کارگاه آموزشی برنامه حافظه جهانی. پیام بهارستان. 2 (1-2)، 699-701.
داوودي، فاطمه ( 1385). نمایه ملی ایران (نما). دايرة المعارف كتابداري و اطلاع رساني، ج 2. زير نظر فريبرز خسروي، سر ويراستار ابراهيم افشار زنجاني. تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران.ص1853-1852.
خسروی، فریبرز (1390). «اصلاح جایگاه سازمانی یا ادغام!». پایگاه تحلیلی خبری لیزنا. سخن هفته شماره 23. بازیابی 1 تیر 1390 از: http://www.lisna.ir/index.php?option=com_content & view=article & id=4716:1390-01-28-16-58-41 &

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کتابخانه ملی ایران، اطلاعات دیجیتالی، دسترسی به اطلاعات Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع of، and، from:، Retrieved