منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کتابخانه ملی ایران، آرشیو ملی، مبانی معرفت شناختی

دانلود پایان نامه ارشد

فرهنگي، ايدئولوژيكي و تاريخي. هدف از اين تحليل، درك و توصيف شباهت‌ها و تفاوت‌ها براي استنتاج تعميم‌ها و اصول معتبر است» (دانتون،1973، ص.52) .
در پژوهش حاضر با استفاده از مدارك موجود و در دسترس، پيدايش و سير تحول اين كتابخانه‌ها بررسي شده وضع گذشته، حال و برنامه‌هاي آينده آن‌ها تشريح و در نهایت مقايسه مي‌شوند.
1-9. ابزار گردآوری اطلاعات
بعضی متخصصان استفاده از سياهه‌هاي وارسي برای انتخاب اطلاعات، جمع‌آوري و سازمان‌دهي آن‌ها را در مطالعات تطبیقی در کتابداری پيشنهاد مي‌دهد. البته از آنجا که سیاهه‌ها کار را انعطاف‌ناپذیر کرده و برداشتی خطی به دست می‌دهند بیشتر متخصصان محدود شدن به آن‌ها را توصیه نکرده‌اند (سيمسوا و مك كي، 1361). به نظر فاسكت اولين گام در مطالعه تطبيقي ايجاد چارچوبي است كه بتوان در داخل آن اطلاعات را جمع‌آوري و منظم كرد. اين كار در وهله اول چندان دقيق نبوده و در حقيقت فقط چيزي بيش از تصور عمومي از مسئله‌اي كه مي‌خواهيم مطالعه كنيم نخواهد بود. در طول مطالعه هر چه اطلاعات بيشتري جمع‌آوري مي‌كنيم كار ما بیشتر شکل می‌گیرد و در داخل چارچوب بيشتر جا مي‌افتد (سيمسوا، 1371).
در مطالعه حاضر، از قسمت‌هايي از سياهه وارسي دستنامه كتابداري تطبيقي سيمسوا (این سیاهه در پیوست شماره 1 ارائه می‌شود.) كه با محدوده مطالعه مرتبط است به عنوان چارچوب كلي استفاده شد. در نهایت نیز تلاش شد با ایجاد ارتباط بین اطلاعات خام جمع‌آوری شده با سیاهه‌ها، و تفسیر آن‌ها به نتیجه رسید و پیشنهاداتی را برای بهبود شرایط کتابخانه ملی ایران ارائه داد.
اطلاعات مورد نیاز با استفاده از مدارك موجود (منابع دست اول نظير گزارش‌هاي سالانه، قوانين كتابخانه‌ها، آمار كتابخانه‌ها، گزارش‌ها و… منابع دسته دوم شامل مونوگراف‌ها، كتاب‌ها، مقالات مجلات، مطالعات موردي قبلي و …)، در بعضی موارد با مصاحبه (در داخل كشور) يا با ايميل اطلاعات كلي در مورد اين كتابخانه‌ها جمع‌آوري شده است.
1-10. گروه هدف:
گروه هدف شامل کل جامعه مورد مطالعه است که عبارتند از: کتابخانه ملی ایران، کتابخانه ملی کانادا و کتابخانه ملی استرالیا. هرچند این سه کتابخانه در شرایط کاملا متفاوتی شکل گرفته و فعالیت می‌کنند اما شباهت‌هایی نیز دارند که آن‌ها را به نمونه‌های مناسبی برای مقایسه تبدیل می‌کند. به عنوان مثال تنوع قومی، پراکندگی جغرافیایی، جنبش‌های ملی و قیام‌های استقلال طلبانه در طی تاریخ معاصر از شباهت‌های کلی سه کشور استرالیا، کانادا و ایران است. علاوه بر این موارد کتابخانه‌های ملی استرالیا و كانادا از لحاظ تاریخ تأسیس و اندازه تا حد زیادی مشابه ایران هستند؛ همچنين از آنجا که از امتيازاتي چون بهره بردن از ارتباط با پيشگامان كتابداري (امريكا و انگليس) برخوردارند، به عنوان نمونه‌هاي مناسبي براي مقايسه انتخاب شده‌اند. علاوه بر موارد ذکر شده دلیل اصلی انتخاب کشور کانادا ادغام دو سازمان آرشیو ملی و کتابخانه ملی در سال‌های اخیر، نظیر ایران، است. بررسی‌های بعدی نشان داد ساختار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تا حد زیادی با سازمان مشابه در کانادا متفاوت است و در عمل کتابخانه ملی ایران به صورت مستقل از سازمان اسناد فعالیت می‌کند، بنابراین تصمیم گرفته شد کتابخانه ملی استرالیا نیز که به صورت مستقل از آرشیو فعالیت می‌کند به عنوان نمونه دیگری برای استنتاج راهبردهای عملی برای بهبود شرایط، مورد بررسی قرار گیرد.
1-11. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :
سیاهه وارسی آورده شده در کتاب دستنامه کتابداری تطبیقی سیمسوا به عنوان مبنای جمع‌آوری اطلاعات انتخاب شد و اطلاعات مورد نظر از گزارش‌های سالانه، مقالات، کتاب‌ها و … جمع‌آوری شد. سپس داده‌های مربوط به ساختار، خدمات و فعالیت‌ها در چند زمینه کلی و اصلی با هم مقایسه شدند با تفسیر آن‌ها پیشنهاداتی برای برنامه‌ریزی‌های آینده سازمان اسناد و کتابخانه ملی ارائه شده است.
1-12. تعاریف عملیاتی
– کتابخانه ملی ایران: منظور از کتابخانه ملی ایران، معاونت کتابخانه ملی پس از تأسیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و سازمان کتابخانه ملی قبل از آن است.
– رهبری: منظور از نحوه رهبری (در سوال دوم) نحوه نصب مدير، هيئت امنا و دامنه عمل آن‌ها است.
1-13. محدودیت‌های پژوهش
سازمان‌ها ارگان‌های پویایی هستند که در زمینه اجتماع خود شکل می‌گیرند بنابراین بررسی و ارزیابی آن‌ها بدون توجه به این زمینه واجد معنای اندکی است. به همین دلیل است که جکسون از صاحبنظران مطالعات تطبیقی در کتابداری به توجه به مسائل زمينه‌اي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي به خصوص هنگام مقايسه كتابخانه‌ها در كشورهاي صنعتي و غيرصنعتي، تأکید دارد. همان‌طور که او یادآور شده يكي از مشكلات در هنگام مطالعات تطبيقي عدم آشنايي محقق با كشورهاي مورد مطالعه است، و توجه نكردن او به مسائل زمينه‌اي گاه باعث يك‌سو نگري مي‌شود (جکسون4، 1980). در پژوهش حاضر نیز عدم آشنایی کامل محقق با کانادا و استرالیا و کتابخانه‌های ملی آن‌ها و عدم امکان حضور در کشورها و مشاهده این سازمان‌ها، مهمترین محدودیت پژوهش است که از اعتبار نتایج می‌کاهد. بهترین راه برای کاهش یک‌سو نگری حاصل از عدم آگاهی حضور پژوهشگر در جوامع مورد مطالعه یا تشکیل تیم تحقیقاتی از کشورهای مورد بررسی است که در پژوهش حاضر امکان آن نبود. در این پژوهش سعی شد با توجه به مسائل زمینه‌ای و پرهیز از قطعی‌نگری از سوگیری در نتیجه‌گیری‌ها جلوگیری کرد.
محدودیت دیگر از دامنه پژوهش ریشه می‌گیرد. در این پژوهش به دلیل عدم آشنایی محقق با مسائل آرشیوی، گستردگی دامنه پژوهش و نبود زمان کافی، تنها به کتابخانه ملی پرداخته شده است و این مانع بزرگی بر سر راه مقایسه همه جانبه ساختار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با کتابخانه و آرشیو کاناداست. در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، معاونت کتابخانه ملی تقریبا مستقل از سازمان اسناد فعالیت می‌کند، بنابراین می‌توان گفت، تنها پرداختن به کتابخانه ملی مشکل زا نبود. اما در مورد کتابخانه و آرشیو کانادا، از آنجا که در آن بخشی مستقل به عنوان کتابخانه ملی ندارد و با آرشیو ملی کاملا در هم آمیخته است، جداسازی جنبه‌های آرشیوی کار دشواری بود و باعث کنار گذاشتن مسائل مهمی شد که نیاز به پژوهش‌های بیشتری پیرامون آن هست.
محدودیت دیگر نبود گزارش‌های جامع و مدون از عملکرد سال گذشته و برنامه‌های سال آینده در کتابخانه ملی ایران بود5. منبع اصلی داده‌های دو سازمان دیگر، گزارش‌ها و برنامه‌های سالانه بودند، اما در مورد ایران از کنار هم گذاشتن پاره‌های جداگانه اطلاعات از طریق مشاهدات، مقالات و یا گفته‌های افراد، گریزی نبود. این مسئله هم از اعتبار داده‌ها، و هم از مقایسه‌پذیری آن با داده‌های دو سازمان دیگر می‌کاهد. از طرف دیگر به دلیل گستردگی سازمان، امکان گردآوری اطلاعات راجع به تمام جنبه‌های عملکرد سازمان طی چند سال اخیر را نداشتم.
.

فصل دوم:

مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1. مقدمه
در این فصل کلیاتی راجع به کتابخانه‌های ملی شامل تعریف، دامنه وظایف و کارکرد آن‌ها ارائه می‌شود. در ادامه به مبانی معرفت شناختی مقایسه به عنوان ابزاری برای ارزیابی به ویژه در حوزه کتابداری پرداخته شده و به نمونه‌هایی مشابه پژوهش حاضر اشاره می‌شود.
2-2. کتابخانه‌های ملی
کتابخانه‌ها نهادهای فرهنگی هستند که در طول تاریخ در جوامع مختلف با اهداف متفاوت شکل گرفتند، گاه نمادی از قدرت سلطنتی با شکوه بودند و گاه در خدمت ارتقاء فرهنگ جامعه. این مراکز صرف نظر از اهداف اصلی تأسیس، اغلب دربردارنده بخش قابل توجهی از دستاوردهای فرهنگی و علمی جوامع هستند و از این رو عموماً مورد توجه بوده‌اند. با پیشرفت جوامع کتابخانه‌ها نیز روند تکامل را در اهداف، خدمات و وظایف طی کردند و انواع مختلفی از آن‌ها نظیر کتابخانه‌های دانشگاهی، عمومی، آموزشگاهی و… برای گروه‌های مختلف مردم شکل گرفتند.
کتابخانه‌های ملی نسبت به سایر انواع کتابخانه‌ها پدیده‌ای جدیدتر هستند. اولين كتابخانه‌هاي ملي (كتابخانه‌هاي ملي فرانسه، اتريش، بريتانيا، اسپانيا، پرتقال و…). بر مبناي مجموعه‌هاي كتابخانه‌هاي سلطنت پیشین شکل گرفتند که یا غنائم جنگی بودند یا با اعمال قدرت مرکزی از مراکز زیرنظر تهیه شده‌ بودند (وین‌رایت6، 1995، ص. 26).
در قرن 19 و 20 به دنبال جنبش‌هاي استقلال‌طلبانه از حكومت‌هاي استعمارگر و اهميت يافتن هويت ملي، موج بعدي توسعه كتابخانه‌هاي ملي در آسیا و افریقا رخ داد (وین‌رایت، 1995، ص. 26). هر دو مرحله پیدایش فوق حاکی از آن است که تاریخ کتابخانه‌های ملی ملازم با پیدایش مفهوم ملیت و تاسیس دولت‌های ملی بوده اند.
2-2-1. تعريف کتابخانه ملی
همان‌طور که اشاره شد اکثر کتابخانه‌های ملی در نتیجه تلاش ملت‌ها برای استقلال و حفظ هویت ملی شکل‌گرفته‌اند بنابراین دور انتظار نیست که تنوع اهداف و وظایف آن‌ها به گستردگی تنوع علائق ملت‌های ایجاد کننده آنها باشد. از این رو ارائه تعريف واحدی از كتابخانه ملي اندکی دشوار است. مرادي در مقاله‌اي با عنوان «كتابخانه ملي چيست و چه مي‌كند؟» تعريف يونسكو از كتابخانه‌هاي ملي در 1970 را اين‌گونه نقل مي‌كند:
كتابخانه‌هاي ملي فارغ از اينكه به چه نامي خوانده شوند مسئول فراهم آوري، حفظ و نگهداری نسخه‌هايي از انتشاراتي هستند كه در كشور متبوع آن‌ها منتشر مي‌شوند و در حكم يك كتابخانه «واسپاري» عمل مي‌كنند، خواه به استناد قانون و خواه به هر دليل ديگر. كتابخانه‌هاي ملي عمدتاً چند وظيفه را بر عهده دارند: توليد كتابشناسي ملي؛ تهيه و روزآمد كردن مجموعه‌اي بزرگ و چشمگير از متون خارجي، از جمله كتاب‌هايي كه دربارة كشور متبوع آن‌ها منتشر شد، انجام وظيفه به عنوان مركز اطلاعات كتابشناختي ملي، تهيه فهرستگان ملي و انتشار كتابشناسي ملي گذشته‌نگر. اگر كتابخانه اي ملي خوانده شود، ليكن آنچه مي كند با وظايفي كه برشمرده شد مطابقت نداشته باشد، در زمره كتابخانه‌هاي ملي قرار نمي‌گيرد (مرادي، 1387: 26).
تعریف بالا بیشتر بر فعالیت‌های رایج کتابخانه‌های ملی تأکید دارد. تعريف ارائه شده در كنفرانس بين‌المللي مديران كتابخانه‌هاي ملي در بانكوك (1999) با اشاره به اهداف و وظایف اصلی، تعريف روزآمدتری از کتابخانه ملی به نظر مي‌رسد:
سازماني كه بخش اصلي بودجه آن (به صورت مستقيم يا غير مستقيم) توسط دولت تأمين مي‌شود و مسئول جمع‌آوري، ثبت كتابشناختي، حفاظت و دسترس‌پذير ساختن ميراث مستند شامل منابع منتشر شده در كشور و راجع به كشور (در هر شكلي) است. كتابخانه ملي ممكن است از طريق فعاليت‌هايي نظير مديريت مجموعه‌هاي ملي مهم، تأمین زيرساخت، هماهنگ كردن فعاليت‌هاي كتابخانه‌اي و سيستم اطلاعاتي كشور، برقراري روابط بين‌المللي و نقش رهبري، مسئول تسهيل عملكرد موثر و كارآمد ساير كتابخانه‌هاي كشور باشد. معمولاً اين مسئوليت‌ها صريحاً در قانون ذكر مي‌شوند (لر7،2003، ص. 445).
از تعاریف چنین برمی آید که وجه اشتراک کتابخانه‌های ملی گردآوري، سازماندهي، حفاظت و نگهداري انتشارات كشور توافق دارند. برخی متخصصان پیش‌بینی می‌کنند در سال‌های آینده کتابخانه‌های ملی کمتر به گردآوری مجموعه و بیشتر به خدمات به سایر کتابخانه‌ها و هماهنگی آن‌ها بپردازند در چنین وضعیتی، اگرچه کتابخانه‌های ملی، دیگر صاحب بزرگترین مجموعه منابع در کشور نیستند، اما تأثیر عمیقی روی تحول و توسعه کتابخانه‌ها و خدمات کتابداری و اطلاع‌رسانی خواهند داشت (لاین،1385، ص: 1531).
2-2-2 وظايف و کارکردها
پيتر لُر كتابخانه‌هاي ملي را از نظر رويكردهاي كلي و برنامه‌هايشان به سه دسته تقسيم مي‌كند. هرچند نمي‌توان با اطمينان كتابخانه‌هاي ملي را به طور کامل در يكي از اين سه دسته جاي داد، اما اين دسته‌بندي تا حد قابل قبولی اهداف كلي كتابخانه‌هاي ملي را با توجه به شرايط به تصوير مي‌كشد:
1) توجه به ميراث ملی8: كتابخانه‌ها

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کتابخانه ملی ایران، آرشیو ملی، وضعیت اقتصادی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کشورهای توسعه یافته، کشورهای در حال توسعه، کشورهای درحال توسعه