منبع پایان نامه ارشد با موضوع نقوش هندسی، هنر اسلامی، هنرمندان ایرانی

دانلود پایان نامه ارشد

نقش و نگار میداند. به عبارتی «کار مایه ویژه در ترکیببندی» را تعبیر نقشمایه دانسته است. نقشمایه یا «بننگار» را مجموعهی ریز نقشهایی معرفی میکنند که مایه و تشکیل دهندهی نقشاند.
رویین پاکباز در کتاب « دایرهالمعارف هنر» خاطر نشان شده است: «سرچشمهی بسیاری از نقشمایههای مورد استفاده توسط هنرمند عصر ساسانی (صور گیاهی، قوچهای رو در روی یک درخت، گاوان بالدار سر، نبرد شیر و گاو، شاهینهای حمله ور بر جانوران، وجز اینها) در هنر باستانی آسیای غربی بود، ولی طرحهایی چون پیچک تاک، صحنههای انگور چینی و پیکرهای بالدار پیروزی، به تازگی از منابع رومی اقتباس شده بودند. در اواخر عصر ساسانی، تاثیرات هند و آسیای میانه افزایش یافت.
در این پایاننامه به بررسی نقشمایههای هندسی در نشانههای انتزاعی ایران دهه 70 و 80 پرداخته میشود. گذشته ما به لحاظ فرهنگی و هنری بسیار طولانی و غنی است و میتوان با تکیه بر ارزشها و فرهنگ ملی و سنتی خود دست به خلق آثاری زد که چهره و هویت ایرانی داشته باشد. امروزه با توجه به مطالعات گسترده در این زمینه اهمیت پرداختن به این میراث کهن بر همگان آشکار است به این دلیل که وجود نقشمایهها در همه ی ادوار در تاریخ ایران وجود داشته و حتی امروزه نیز از این نقش مایهها در اکثر موارد استفاده میشود.
1-2 پرسشهای پژوهش
نقوش هندسی در نشانههای انتزاعی دهه 70 و 80 چه جایگاهی دارد؟
استفاده از کدام تک واحد نقشمایه هندسی در نشانههای انتزاعی دهه 70 و 80 ایران کاربرد بیشتر داشته است؟
کدام نقوش هندسی کاربرد بیشتری در نشانههای انتزاعی ایران داشتهاند؟

1-3 فرضیههای پژوهش
نقوش هندسی ایرانی در طراحی نشانههای انتزاعی دهه 70 و 80 کاربرد وسیعی داشته است.
استفاده از تک واحد نقشمایه مربع در نشانههای انتزاعی دهه 70 و 80 بیشتر بوده است.
کاربرد نقشمایههایی با الهام از یک واحد در نشانههای انتزاعی ایران در دهه 70 و 80 بیشتر بوده است.

1-4 اهداف و ارزش نظری پژوهش
هدف اصلی از انجام این پژوهش تجزیه و تحلیل نقشمایههای هندسی در نشانههای انتزاعی ایران در دهه 70 و 80 بوده است.
در این میان ارزشهای نظری این پژوهش به شرح ذیل می باشند:
شناسایی نقشمایههای ایرانی، بررسی نقشمایههای هندسی ایران، شناسایی نشانههای انتزاعی دهه 70 و 80 ، شناسایی بیشترین کاربرد نقشمایههای انتزاعی در نشانههای ایران.

1-5 سابقه، پیشینه و ادبیات نظری پژوهش
عصام السعید و عاشیه پارمان درکتاب « نقش هندسی در هنر اسلامی» که در سال 1377 توسط نشر سروش منتشر شد، این گونه نظری دارند، طرح ها و نقوش هندسی از امتیازات انحصاری هنر اسلامی نمی باشد بلکه هنر اسلامی است که گسترده شده و دارای ضابطهای مشخص و منطقی میگردند و به کمال میگرایند. آنچه در طرحهای هندسی به لحاظ زیباییشناسی مهم است همانا کیفیت است نه کمیت. در اینجا هنرمند (اسلامی) ذهن و نیروی تصور خود را با ابتکار و نوآوری به کار میگیرد و قواعد کاملی استخراج میکند و همچنین بهرهگیری از شیوههای هندسی هنرمند را توانا ساخت تا با فراخ دستی در میدان گستردهای با سهولت و روشی درست، بیبرخورد با محدودیتهای دستگاه اعداد به کار پردازد. تناسبات میان اجزاء و کل در ترکیب شکلها، بیتوجه به محدودیت الگو و سرمشق و شیوه، با اندازههای خاص جریان مییابد. از این رو به یک کلیت پهناور در جهان اسلام دسترسی یافته شد که با ایمان اسلامی بر پایه این که همهی آفرینش هماهنگ و همسان هستند، سازگار است.
فریده شهبازی و مسعود تذهیبی در کتاب « نقشمایههای ایرانی» که در سال 1382 توسط نشر سروش منتشر شد، کوشش کردهاند تا کتاب حاضر را با توجه به تاریخ ترسیم نقش و نگارها و رعایت تقدم و تاخر زمانی درسه بخش موضوعی کامل کنند: 1- نقشهای تزیینی با فرم بسته، 2- نقشهای ملهم از جاندارن، 3- نقشهای تزیینی گسترشپذیر.
ابراهیم حقیقی در کتاب « نشانهها » که در سال 1384 توسط نشر هفت رنگ منتشر شد، این گونه میگویند: با آن که به ظاهر شکلها به دو گونه هندسی و غیرهندسی هستند اما در واقع شکلهای غیرهندسی خود متشکل از مجموعهای از شکلهای کوچک هندسی هستند و با آن که شکلهای هندسی و غیرهندسی به ظاهر تناسبات و اندازههای متفاوتی دارند اما با اشراف بیشتر میتوان ملاحظه کرد که اصول و روش طراحی در هر دو گونه آنها یکسان است و در ادامه به قرارگیری آرمها ونشانه در شکل های هندسی پرداختهاند.
هایل برون در کتاب «آرم» که در سال 2001 منتشر شد به بررسی 1- انواع کارکردهای تصویر، با تمرکز بحث بر روی آرم، 2- گونههای کاربردی آرم پرداخته است. در کتاب در رابطه با کارکردها و نقش آرم، به موضوع «ثبت گونههای کاربردی آرم» نیز پرداخته است. این رویکرد به اسلوب و وجه کاربردی آرم نظریهی کاملا جدیدی در عرصهی ارتباط تصویری است که توجه و شناسایی آن میتواند در تبیین چگونگی تحقق فرآیند ارتباط موثر واقع شود و دریافت پیام را ممکن، عملی و ماندگار سازد.
فهیمه پهلوان در کتاب «درآمدی بر تحلیل عناصر تصویری در آرم» که در سال 1390 توسط نشر دانشگاه هنر منتشر شد، اشاره کرده است که تاکنون روشهای مختلفی برای دستهبندی آرمها و مشخص کردن گونههای متفاوت پیشنهاد شده است. از دیدگاه نشانهشناسی، این دستهبندی برحسب ترکیب عناصر زبانی و شمایلی انجام میگیرد. بر این اساس دستهای از آرمها فقط از عناصر زبانی استفاده میکنند (یک نام، یک یا چند حرف)؛ که آنها را «آرم نوشتاری» مینامیم. دسته دیگر با ترکیب عناصر شمایلی طراحی میشوند؛ که آنها را «آرم شمایلی» مینامیم. دسته سوم، از تلفیق عناصر شمایلی و نوشتاری ساخته شدهاند؛ که آنها را «آرم تلفیقی» مینامیم.
مهدی صادقی در کتاب «سومین کتاب سال گرافیک دانشجویی (نشانه)» که در سال 1385 توسط انتشارات رسم منتشر شد، خاطرنشان کرده است که همهی مواردی که کمک میکند تا نشانه در ذهن و چشم مخاطب، زیبا نامیده شود: زیبایی فرم، کمپوزسیون، رنگ، تناسبات و… از یک طرف و زیبایی معنا و ارتباط مفهومی با موضوع و فرم ها، رنگ و کمپوزسیون از سوی دیگر. بنابراین زیبایی صرفاً فرمی نیست، محتوا را هم پوشش میدهد. «آنجایی که طرح نشانه، زیبایی معنا را رعایت کرده باشد اصطلاحاً گفته میشود چه ایده خوبی داشته است».
سید حسین نصر در کتاب «هنر و معنویت اسلامی» که در سال 1375 توسط نشر مطالعات دینی منتشر شد، میگوید: پس هنرمند مسلمان سعی بر آن داشته تا با رعایت مبادی زیبای شناسی دست به خلق آثاری زند که به واسطهی آن بتواند «غایت تجلی خدای یگانه را از خلال زیبایی مسحور کننده اشکال و رنگ ها (جلوه گر سازد)» .
محمد حسین حلیمی در کتاب «گرافیک 1» که در سال 1375 توسط نشر انجمن هنرهای تجسمی منتشر شد، به این مطلب میپردازد که گرافیک معاصر ایران سابقهی طولانی ندارد. در واقع این هنر به معنی امروزیاش از زمان تاسیس دانشکدههای هنری در ایران مطرح شده است. تا قبل از آن به دلیل نبود هیچگونه سابقهی آموزشی و پژوهشی در زمینه گرافیک، آثار به صورت عینی از نمونههای غربی الهام گرفته و هنرمندان راهی جز تقلید نداشتهاند.
آرتور اپهام پوپ و فیلپس آکرمن درکتاب «معماری ایرانی پیروزی شکل و رنگ» که در سال 1366 توسط نشر یساولی منتشر شد، به این نتیجه رسیدهاند که؛ « در طی سدههای بسیار هنر ایران، با طرحهای بدیع و خیالانگیز رواج داشته است و پیچیدهترین ترکیبات هنری دوره اسلامی، براساس موضوعات مانوس سنتی از قبیل گیاه نمادین و اشکال طبیعی چون درخت مقدس که از روزگار پیش از تاریخ بیانگر باروری و فراوانی بود، در انواع و اشکال گوناگون، با طرحهای هندسی درهم بافته که از شش تا هشتاد ستاره تشکیل مییافت».
محمد مددپور در کتاب «تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی» که در سال 1374 توسط نشر امیرکبیر منتشر شد، این گونه میگوید: طرح هندسی که به نحو بارزی «وحدت و کثرت» و «کثرت در وحدت» را نمایش میدهد، همراه با نقوش اسلیمی که نقش ظاهری گیاه دارند، آن قدر از طبیعت دور می شوند که ثبات را در تغییر نشان میدهد و فضای معنوی خاصی را ابداع مینمایند که رجوع به عالم توحید دارد. در همین کتاب نیز میگوید که به طورکلی در نظر هنرمندان ایرانی عناصر تزئینی همچون نقوش گیاهی، نقوش هندسی و اسلیمی‌ها بیانگر قانونی است که به مستقیم‌ترین وجه، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت را نمودار می‌سازد و به اصل خویش که همانا معبود یگانه باشد، بر می‌گردد. «طرح‌های هندسی که به نحو بارزی وحدت در کثرت و کثرت در وحدت را نمایش می‌دهد، همراه با نقوش اسلیمی که نقش ظاهری گیاهی دارد، آن قدر از طبیعت دور می‌شوند که ثبات را در تغییر نشان می‌دهند و فضای معنوی خاصی را ابداع می‌نماید که رجوع به عالم توحید دارد. این نقوش و طرح‌ها که فاقد تعینات نازل ذی جان هستند، آدمی را به واسطه‌ی صور تنزیهی به فقر ذاتی خویش آشنا می‌کنند».
الیزا گلمبک و ویلبر دونالد در کتاب «معماری تیموری» که در سال 1375 توسط نشر سازمان میراث فرهنگی منتشر شد، آورده است: «هر طرح با ترسیم شبکهای آغاز میشود و سپس نقاط بر روی شبکه طبق روابط هندسی درون آن معین میگردد. برای متصل ساختن این نقاط خطوطی رسم می شود که تقاطع آنها جای ثانوی را تعیین میکند. سپس هنرمند باید به طرح خود شکل بوجود آمدهی جدید بنگرد؛ در حالی که پیکرههای معینی را بر میگزیند، بقیه را کنار میزند. این پیکرهها عبارتند از چند وجهیهای منظم و چند وجهیهای کوکبی (مثلثی، مربع، پنچضلعی، دهضلعی و گاهی دوازهضلعی) همچنین یک سلسله از چند وجهیهای نامنظم. هر چند این دسته اخیر نامنظم است اما مرکب از تعداد محدودی از اشکال است».
مونیک دو بوکور در کتاب «رمزهای زنده جان» که در سال 1373 توسط نشر مرکز منتشر شد، به این نتیجه رسیده است که در تمامی ادیان و اساطیری که خورشید نقش مهمی در آن‌ها ایفا می‌کند شکل خورشید به تدریج تبدیل به دایره شده و به عنوان نماد خورشید در هنرهای دینی آنان مطرح شده است. خورشید غالبا در مرکز کیهان تصویر شده است و نشانه‌ی عقل عالم به شمار رفته است آن چنان که قلب آدمی مقر بعضی قوای وی محسوب می‌شود. خورشید به عنوان قلب جهان و چشم عالم، گاه در مرکز چرخ فلک البروج می‌درخشد و نیز یکی از صور درخت جهان است که در این نقش پرتوهایش درخت زندگی به شمار می‌روند.
آلفرد هوهنه گر در کتاب «نماد و نشانهها» که در سال 1381 توسط نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شد، مینویسد.: مربع شکلی نیست که صرفا در میان نمادها رواج داشته باشد . این شکل پر راز و رمز و ثباتگرا همراه با مستطیل که خود زائیده آن است معماران و هنرمندان زیادی را از سراسر جهان در طول تاریخ الهام بخشیده و آنان را به ابداع سطوح و ساختهای سهبعدی وا داشته است.
در مقاله «بررسی نشانههای متاثر از نقوش ایرانی» به همت مهدیه پورمند (1385) در نشریه کتاب ماه هنر، به بررسی نقوش به کار رفته در نشانههای ایرانی پرداخته شده است. در این راستا در مورد نقوش هندسی و به کارگیری آن در نشانههای ایرانی به انسجام و تعادل و زیبای و نظم در نشانهها دیده میشود اشاره کردهاند و اشاره شده که از نقوش هندسی در طراحی نشانههایی با محتوای مذهبی و فرهنگی استفاده میشده است. همچنین در این مقاله به این مهم اشاره شده است که آنچه مهم به نظر میرسد میراث نشانههای طراحی شده توسط هنرمندان ایرانی و خارجی به دست آمده از همه ی آثار قبل از اسلام و دورهی اسلامی است که در اکثر آن آثار تمامی اصول و مبانی هنرهای تجسمی یا اصول زیبایی شناختی از قبیل: تعادل، ریتم، وحدت شکل، تناسبات، زیبایی و… به خوبی رعایت شده است. در واقع این اصول در قرنهای گذشته توسط هنرمندان پیریزی و در طراحی و نقشپردازی رعایت میشد. عناصر یاد شده در هنر گرافیک نیز زیر بنای اصلی اثر را تشکیل میدهد به صورتی که: «در صورت شناخت کامل این عناصر میتوان بیان تصویری را قوت بخشیده و انتقال پیام را سریعتر انجام داد».
در مقاله «معرفت روحانی و رمزهای هندسی» به همت فاطمه اکبری، تقی پور نامداریان، علی اصغر

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع هنر اسلامی، گرافیک ایران، فرهنگ اصطلاحات Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع هنر اسلامی، آموزش مستقیم، دال و مدلول