منبع پایان نامه ارشد با موضوع مراسم مذهبی، دوره ساسانی، فلسفه یونان، زبان سریانی

دانلود پایان نامه ارشد

خواند(همان، 145).
محل عبادت زرتشتیان اصطلاحاً«آتشکده» نام گرفته است. به اعتقاد زرتشتیان، آتش همان نور است که در مقابل ظلمت قرار گرفته و به همین دلیل در جهنم، تاریکی و ظلمات هست و از نور خبری نیست. نام هفت آتشکده بزرگ ساسانی عبارت است از: آذرمهر، آذر نوش، آذر بهرام، آذر آیین، آذر خرداد، آذر زرتشت. بر اساس روایات تاریخی، زرتشت آتشی مقدس داشت که پس از وی نیز مقدس و محترم شمرده میشد و برای آنکه حفظ شود آن را به چند مکان بردند و از آن نگهداری کردند به نامهای آذرگشسب(در شیز آذربایجان)، آذر برزین مهر( در حوالی روستای سبزوار یا در ریوند نیشابور) و آذر فرنبغ(درکاریان فارس) و این سه مکان مذهبی به ترتیب به نام جنگاوران، کشاورزان و موبدان اختصاص یافته بود. شایان توجه است که این آتشکدهها در اواخر دهه ساسانی دیگر پناهگاه فکری و مدیریتی مناسبی برای مردم ایران به شمار نمیرفت. وضعیت دین زرتشت متزلزل بود و به عظمت گذشته کیش زرتشتی لطمه وارد آمده بود(پیگولوسکایا،1346: 147).
به منظور اشاعه دین مبین اسلام در دوره عمر فتح بسیاری از مناطق ایران صورت گرفت. سالیانی چند نگذشته بود به طوری که مسلمانان به نام اسلام بر تمام سرزمین پهناور ایران حکومت کردند. تا قرن هفتم هجری پس از چهار خلیفه اول(11-40ق) خلفای اموی و عباسی این روند را ادامه دادند.
متأسفانه در دوره خلافت تعدادی از این خلفاء بر اقوام مغلوب به نام اسلام ظلم و ستم میکردند. با وجود این در یک بررسی تحلیلی میتوان به این پی برد که همچنان آزادی مذهبی در انجام اعمال عبادی، شامل حال ملل غیر مسلمان میشد، گرچه در پارهای موارد سیاست زور و فشار نیز در مورد آنها اعمال میگردید. بسیاری از آتشکدهها پس از اسلام همچنان به فعالیت خویش ادامه دادند و بسیاری از دانشمندان بر این تسامح معترفند. حتی برخی محققان تداوم آتشکده را دلیل استقامت مذهب زرتشت میشمارند که درجریان فتوحات مسلمانان آتشکدهها معمولا مراسم راز و نیاز با نظم و گاه تشریفات بسیار انجام می پذیرفت. فاتحان مسلمانان که با مردم آذربایجان و شیز صلح کردند قرار گذاشتند که مردم شیز از رقصیدن در عیدهای خود و انجام مراسم مذهبی خویش منع نشوند. آتشکدهها قبل و بعد از اسلام معمولاً محلی برای درس و بحث نیز به شمار میرفتند. ابن ندیم در کتاب الفهرست به شمار زیادی از کتابهای پهلوی و هندی اشاره کرده است که از دستاوردهای همین مراکز میباشد(ابن ندیم، 434:1366).
قطعاً هرجا آتشکدهای بود روحانیونی هم برای اعمال و مراسم مذهبی در آن مکان بودهاند که همه اینها نشان از آزادی مذهبی زرتشتیان دارد. اگر به دنبال باشیم که چرا پس از اسلام همچنان اجازه روشنایی در آتشکدههای ایرانیان به آنها داده میشد میتوان گفت:
1- زرتشتیان چون در اصل خداپرست هستند از نظر اسلام احترامی دارند که بت پرستان ندارد. از نظر آموزههای اسلامی اگر به شرایط جزیه عمل کنند حقوق اجتماعی و آزادی دینی آنان به عنوان اقلیت های دینی رسما پذیرفته میشود. مهمترین دلیل مدارای مسلمانان با زرتشتیان همین اصل حقوقی اسلام است که زرتشتیان از آن جملهاند. از این اصل میتوان به«اصل تساهل و تسامح در برخورد با اهل کتاب» یاد کرد.
2- از نظرسیاسی، زرتشتیان معمولاً به قرارداد ذمه پایبند بودند و عنادها و دشمنیهای آنان با مسلمان در مقایسه با سایر مذاهب بسیار کم بود. در نتیجه مسلمانان نیز حقوق ایشان را محترم شمرده و با آنها زندگی مسالمت آمیز داشتند.
3- از طریق آتشکدهای فعال، مبالغ قابل توجهی مالیات و اموال نصیب والیان میشد(دلیری،1384: 48).

مسیحیان
آیین مسیح که از عهد اشکانیان در ایران شروع به انتشار کرد و در دوره ساسانیان با وجود مخالفت شدید موبدان در بین بعضی رعایا و حتی نجبا شیوع یافت. نفوذ مسیحیت و توسعه آن در ایران بسیار عادی و طبیعی بوده است. راجع به علت و منشا پیدایش عیسویت در ایران کریستن سن میگوید:«در موقعی که سلسله ساسانی جانشین اشکانیان شد، عیسویان مرکز تبلیغی مهمی در شهر«الرها» در آسیای صغیر، ترکیه فعلی داشتند. دولت در جنگهای بزرگی که با روم کرد، اسیران را در نواحی دوردست کشور ایران مسکن داد. پادشاه ایران در لشکرکشیهای خود به سوریه گاهی تمام سکنه این شهر یا یک ناحیه را کوچ داده و در یکی از نقاط داخلی کشور مقیم میکردند. چون قسمت اعظم این مهاجرین عیسوی مذهب بودند دیانت مسیح، در هر گوشهای ایران اندکی رواج یافت»(کریستن سن،290:1367).
عیسویت داعیه جهانی داشت، یعنی مبلغان مسیحی برای عیسویت مرز نمیشناختند. فعالانه کوشش میکردند که عیسویت را در ایران و در خارج از مرزهای ایران گسترش دهند و تا حدی هم موفقیت کسب کرده بودند(مطهری،156:1362).
در عهد اسلامی به سبب آنکه پیروانش اهل کتاب به شمار میآمدند تا حدی آزادی یافت. و نصاری در بلاد مختلف ایران به امر زراعت و تجارت و هم به حرفه طبابت و احیاناً به امور دیوانی نیز اشتغال جستند. همین امر طبعاً مجادلات در مسائل دینی را بین آنها و متکلمان اسلامی سبب شد که تدریجاً توسعه پیدا کنند(زرین کوب،240:1351).
دین مسیحیت پیش از ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان حضور داشت که این دین در بعضی نقاط عربستان پیروانی داشت، از جمله در ناحیه شمال میان قبایل تغلب، غسان و قضاعه و در ناحیه جنوب در میان مردم یمن رواج داشت(ابراهیم حسن، 1356: 1/ 64).
موقعیت تجاری مکه ایجاب میکرد که تاجران مسیحی جنوب و شمال عربستان به این شهر رفت و آمد داشته باشند. علاوه بر شهر مکه، یمن، نجران و شهرهای مجاور امپراطوری روم، مکان هایی بودند که مسیحیان در آن زندگی می کردند(زرگری نژاد، 1378، 156).
درباره چگونگی نفوذ مسیحیت در عربستان باید گفت که همسایگی با یمن و حبشه و نیز رابطه مردم با دولت بیزانس موجب تقویت مسیحیت شد(شهیدی، 1365: 25). در این زمان بعضی قبایل و عشیرههای عرب ضمن حفظ زندگی بادیه نشینی خود آیین مسیح را پذیرا شدند. آشنایی اعراب با مسیحیت را از مآخذ سده چهارم و پنجم میلادی میتوان در یافت. این مأخذ، همچنین نمودار دو خط مشی سیاسی امپراطور روم شرقی نسبت به اعراب است خط مشی نخست: در راستای تسلیم کردن اعراب و یا وادار کردن به هم پیمان شدن با روم از طریق زور یا روش سیاسی بود. خط مش دیگر: کوشش امپراطوری برای نزدیک کردن اعراب همانند دیگر اقوام از طریق آشنا کردن آنان با فرهنگ بیزانس از روش معتقدات دینی و به دیگر سخن گسترش مسیحیت است(پیگولوسکایا، 1372 : 453و 113).
مرکز مهم مسیحیان در عربستان شهر پرجمعیت «نجران» بود. نجران قسمتی از سرزمین یمن بود در شمال آن حجاز قرار داشت اما مسیحیان این نواحی آنقدر نفوذ و قدرت داشتند که بتوانند عقاید دینی خود را در مردم عرب گسترش دهند. طبری می نویسد فردی به نام«فیمیون» مسیحیت را در نجران رواج داد(طبری، 1385: 2/ 668). مردم نجران پیرو مسیحیت یعقوبی بوده و با حبشه و روم پیوستگی داشت. مذهب یعقوبی منصوب به یعقوب بر داعی است پیروان این مذهب را منوفیزیت میگویند. فرقه مزبور درباره مسیح معتقدند یک طبیعت لاهوتی است نه دو طبیعت بشری و الهی. در کنار مذهب یعقوبی، در بین النهرین مذهب نسطوری شایع است که اعتقاد به وجود دو طبیعت در مسیح داشت(ابن حزم، بی تا: 49).
دین مسیح در آن زمان به چندین مذهب و فرقه تقسیم شده بود. دو فرقه از آن در جزیره العرب شایع و نمایان بود و آن عبارت از: عقیده نسطوری و یعقوبی. نسطوری در حیره و یعقوبی در شام نزد غسانیها شیوع داشت، در وادی القرا چندین صومعه هم آباد بود. مسیحیان نجران طریقه یعقوبی را داشتند زیرا آنها با حبشیها بیشتر از روم ارتباط و پیوستگی داشتند(امین، بی تا: 1/ 42).
میتوان گفت دو دولت حیره و غسان که مرزداران ایران و روم در برابر هجوم اعراب بودند در آشنایی اعراب با مسیحیت نقش داشتند. فرقه مسیحی دیگر آن زمان آیین ارتدوکس بود، این فرقه با وجود پشتیبانی رسمی دولت بیزانس، وضع دشواری را میگذرانید. رجال کلیسای یعقوبی خود را«مشارقه» مینامیدند؛ آنان بیانگر مصالح و منافع محافل معینی از استانهایی بودند که با آیین ارتدکس و نفوذ عنصر یونانی، زبان یونانی و فلسفه یونان به عنوان عناصر نظام حکومتی معارضه داشتند. اعراب در معرض توجه هر سه جریان مسیحیت آن دوره قرار داشتند(پیگولوسکایا، 1372: 600).
گذشته از حضور گروههای متعدد مسیحی در میان اعراب بادیه نشین و شهرنشین، تعداد معدودی هم مثل روحانیون، راهبان با آگاهی درباره مسیحیت، در آن سرزمین میزیستهاند. عامه اعراب مسیحی فقط معلومات اندکی از مذهب خود داشتند. از کتاب مقدس ترجمهای به زبان عربی در دسترس نبوده است اما امکان دارد ترجمهی بندهای کوتاهی از آن در صومعهها و مکانهای مشابه وجود داشته باشد. این گفتهی ابن اسحاق که ورقه بن نوفل پسر عمه خدیجه همسر پیامبر (ص) مسیحی بوده و کتاب را می شناخته است فقط میتواند به آن معنا باشد که ابن نوفل قدری از انجیل را به زبان سریانی خوانده یا برایش قرائت کرده اند(وات، 1373: 6-15).
برخی شاعران پیش از اسلام، ظاهراً با بعضی عقاید مسیح آشنا شدند و از اینجا کلمات آرامی وارد لغت عرب شده بود، این امر بیانگر نفوذ ادیان دیگر در عرب جاهلی حتی در عرصههای شعر و ادب بود (حتی، بی تا: 134).گسترش آیین نصارا نزد اعراب باعث شد برخی از آنها رهبانیت را اختیار کرده، دیر و صومعه بنا کنند برخی بیابان گردی و بی سامانی و خودداری از خوراک گوارا و برخی پوشیدن لباس خشن و پشمینه را پیشهی خود کرده بودند. علاوه بر این دین مسیح در امپراطوری روم و مرکز علوم یونانی پرورش یافته بود و روحانیون مسیحی جهت تائید عقاید و استحکام دین خود ناگزیر فلسفه را می آموختند. به این ترتیب مسیحیان معنویات را از آرامی و یونانی به قلب عربستان منتقل کردند(امین، بی تا: 4-43).
در کنار مسیحیت، دین مهم دیگر در عربستان آئین یهود بود که در میان برخی قبایل عرب نفوذ داشت رقابتی که بین پیروان این دو دین وجود داشت به دشمنی عملی انجامید. ذونواس پادشاه یهودی اهالی مسیحی نجران را به طور فجیعی در سال 523 م کشت. قرآن کریم به این حادثه تحت عنوان «اصحاب اخدود» اشاره کرده است(بروج:8-4) که این واکنش ذونواس در مقابل هدفهای سیاسی و اقتصادی رومیها و متحدین حبشی آنان نیز در پیدایش آن نقش داشت، اهدافی که با ترویج مسیحیت در جنوب عربستان به صورت آرام تعقیب میشد(زرگری نژاد، 1378: 36).
پادشاه مسیحی حبشه با کمک نیروی دریایی روم به یمن حمله کرد و ذونواس پس از حوادثی به قتل رسید. سپس حبشیان یک فرد مسیحی به نام «سمیفع» را بر یمن حاکم کردند او در یک شورش کشته شد و حبشه باز مداخله کرد و حاکمیت خود را بر یمن مستقر ساخت تا آنکه ابرهه نامی از اهالی حبشه بر یمن مستولی شد. اشغال یمن از طرف حبشه تا سال 575 م طول کشید(امین، بی تا، ج 1، 43).
بدین ترتیب حبشیان میخواستند مردم عربستان جنوبی را مسیحی کنند و برای مکه بت پرست رقیبی بسازند. گواه این مدعا حادثه فیل بود که در سال 570 یا 571 م به وقوع پیوست. قرآن مجید در سوره«فیل» به این حادثه اشاره دارد که چگونه اصحاب فیل، با سنگریزهایی که پرندگان پرتاب نمودند،از بین رفتند. به همین دلیل آن سال را عام الفیل نام نهادند. این حوادث نمایان‌گر تلاش امپراطوری روم در جهت گسترش آئین مسیح در عربستان و همچنین تأمین منابع تجاری خود در منطقه می‌باشد(گرونبام،1373: 64).

یهودیان
مهاجرت یهودیان به سرزمین ایران حتی به دوران قبل از دوره ساسانیان بر میگردد. میتوان به ظن قوی گفت که تعقیب یهودیان از طرف دولت بیزانس در زمان قیصر هراکلییوس و در پی آن از طرف قوطیان و فرانکها سبب شده است که بسیاری از یهودیان به ممالکی که شالوده زندگی اسلامی در آن ریخته میشد و از جمله به ایران مهاجرت کنند. جمعیت مذهبی یهودیان به تمام سرزمین ایران تقسیم شدند و مراکز پرجمعیت آنان در قرن چهارم هجری فارس، خوزستان، خراسان بوده است. از بین تمام شهرها مخصوصا اهواز(مرکز مهم جمعیت بازرگانان) و نیز شوشتر بزرگترین مهاجرنشین یهود محسوب میشد. یهودیان

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، کتاب مقدس، علامه طباطبایی، پیامبر (ص) Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع ایران باستان، زندگی روزمره، منابع تاریخی، زبان سریانی