منبع پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، هنجارهای اجتماعی، پیامبران الهی، تاریخ اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

ناحق غلو نكنيد و از پى خواهش‏هاى آن گروه كه خود پيش از اين گمراه شدند و بسيارى را گمراه كردند و از راه راست دور افتادند نرويد.(مائده/77). – پیامبر بگو: ای اهل کتاب! در دین خود به ناحق غلو نکنید.
حضرت عیسی –علیه السلام – ازدیگربندگان خداوند است که در حق او غلو شده است و او را به مثابه خدایی دانسته اند. قرآن کریم با صراحت این غلو کنندگان را کافر می داند:
«لَّقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُواْ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ قُلْ فَمَن يَمْلِكُ مِنَ اللَّهِ شَيئاً إِنْ أَرَادَ أَن يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ وَ مَن فىِ الْأَرْضِ جَمِيعًا وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مَا بَيْنَهُمَا يخَْلُقُ مَا يَشَاءُ وَ اللَّهُ عَلىَ‏ كلُ‏ِّ شىَ‏ْءٍ قَدِير»=همانا آنان كه گفتند: «خدا همان مسيح بن مريم است» كافر شدند. بگو (اى پيغمبر): كدام قدرت مى‏تواند در برابر خدا كمترين مانعى ايجاد كند اگر خدا بخواهد عيسى بن مريم و مادرش و هر كه در روى زمين است همه را هلاك گرداند؟ و مُلك آسمانها و زمين و هر چه بين آنهاست همه از آنِ خداست، هر چه را بخواهد خلق مى‏كند و او بر (ايجاد و هلاك) همه چيز تواناست. (مائده/17)
طبق نص صریح قرآن کریم، این نوع از غلو، کفر محسوب می شود و مرتکب آن موحد به حساب نمی آید. از موارد دیگری که انسان ها به جای خداوند، فرد دیگری را پرستش کرده اند، ماجرایی است که قرآن کریم متذکر می شود:
«قالُوا سُبحانَکَ انتَ وَلِیُّنا مِن دُونِهِم بَل کانُوا یَعبُدُونَ الجِنَّ أکثَرُهُم بِهِم مُؤمِنُونَ.»= فرشتگان گويند: بار الها، تو از هر شرك و نقصى پاك و منزّهى، تو خدا و ياور مايى نه ايشان، بلكه اينان جنّ و شياطين را مى‏پرستيدند و به طورى كه اكثرشان گرويده به آنها بودند. (سبا/41)
خداوند سبحان با صراحت تمام، همه را از غلو نهی فرموده و همه را به اندازه نگه داشتن در دین و اعتدال فرا می خواند، تا مبادا گرفتار این خصلت ناپسند و مذموم شوند.
2-16- عوامل واسباب غلو:
آسیب شناسی در مسائل فرهنگی ودینی و ارائه راهکار برای رهایی ازآسیب ها و نابسامانی های آن، صیانت و نگهداری از هنجارهای اجتماعی، قداست و سلامت دینی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. به برخی از عوامل، دلایل واسباب غلو می پردازیم:
2-16-1- موضوع عکس العمل:
از عوامل اصلی بروز غلو و گسترش آن در بین قوم یا افرادی از جامعه، موضوع عکس العمل در مقابل فشار به اعتقادات است. معمولا افراد برای مقدسات و ارزش های خود اهمیت زیادی قائل هستند. اگر مقدسات یا ارزش های خاص مورد علاقه افراد، در معرض هجوم وتعرض قرار گیرد وقدرت دفاع و مقابله نداشته باشند، درد و رنج وعقده ای در دل آنان انباشته می شود. در صورتی که این گونه افراد از غنای معرفتی بالایی برخوردار نباشند؛ به گونه ای که بتوانند از تجزیه و تحلیل منطقی و استدلالی مسأله برآیند، عکس العمل نشان می دهند. اگر عکس العمل آنان همراه با افراط باشد به طور یقین گرفتار غلو می شوند.
درروزگاران بعد از پیامبر آنهایی که منافعی داشتند « غلو در بین شیعیان را دامن می زدند تا آن همه احادیث و روایات درحقانیت مکتب تشیع ومناقب بی مانند علی– علیهالسلام- ودلایل منطقی و مستدل خلافت بلافصل آن امام را در تاریخ اسلام از بین برده و با تهمت ناروای غلو به راویان و محدثان شیعی، آنان را ازصحیح و ثقه بودن بیندازند.»(انصاری بویراحمدی، 1389، 39-38)
«عکس العمل ساده لوحان از محبان و دوستان و عاشقان آرمان های الهی آن مولای والا، زمینه را برای نفوذ غلو آماده می سازد وبا کمتر تحریکی، ساده لوحان و عوام ازآن گروه گرفتار غلو می گردند و با ابزار این غلو می خواهند مقداری از آلام خود را بکاهند ومقداری ازکاستی ها و مظالم روا داشته شده راجبران نمایند. چه بسا ابتدا هم راضی به این غلو نباشند اما در گذر زمان و سوء استفاده معاندان وتکرار غلو، موضوع به صورت جدی و رسمی درمی آید و بانیان برای تحکیم آن تلاش می نمایند. این عکس العمل را ما اولین علت غلو می دانیم.» (انصاری بویراحمدی، 1389، 39)
قرآن کریم نیز براین نکته تأکید می کند:
« وَ لَا تَسُبُّواْ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّواْ اللَّهَ عَدْوَا بِغَيرِ عِلْمٍ كَذَالِكَ زَيَّنَّا لِكلُ‏ِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلىَ‏ رَبهِّم مَّرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُم بِمَا كاَنُواْ يَعْمَلُون»= و (شما مؤمنان) به آنچه مشركان غير از خدا مى‏خوانند دشنام ندهيد تا مبادا آنها از روى ظلم و جهالت خدا را دشنام دهند. اين چنين ما عمل هر قومى را در نظرشان زينت داده‏ايم،سپس بازگشت آنها به سوى پروردگارشان است وخدا آنان را به كردارشان آگاه مى‏گرداند.(انعام/108) پس محتوای کلام الهی موضوع عکس العمل درجنبه های منفی و مثبت هر دو را می رساند. اما پیشوایان الهی مکتب تشیع بسیار به موقع موضع گیری نموده وبه هدایت و متمایز نمودن شیعه واقعی پرداخته و در حقیقت نقشه دشمنان را خنثی نموده اند.
2-16-2- ضعف خداشناسی:
در ادیان پیشین نیز هر گاه گرفتار غلو می شدند، برخی انسانها را تا حد خدایی بالا برده و تقدیس می نمودند. شاید اصلی ترین علل آن عدم شناخت کافی ازمراتب توحید وعظمت وجودی پروردگار یگانه بوده است، نه تنهادر ادیان بلکه امثال فرعون ها نیز غلوشان حاکی ازعدم خداشناسی وضعف خداشناسی آنان بود، که هنگام مشاهده عظمت شخصیتی و یا امکانات فراوان خود ویا دیگران را قابل ستایش و یا پرستش می دانستند.
وقتی که پادشاهان مصر از جلال و جبروت و شوکتی برخوردار شدند، در نظر مصریان جایگاه بس رفیعی پیدا کردند.
قرآن کریم در مورد غلو از زبان فرعون می فرماید:
«أنَا رَبُّکُمُ الأعلی»= من پروردگار بزرگتر شما هستم.(نازعات/24)
آنان ازدرک وفهم این مهم که وجود مطلق، علم مطلق و قدرت مطلق مخصوص خداوند سبحان است، عاجز مانده اند.
قدرت نامتناهی مخصوص خداوند منان است، امامان معصوم ما فرموده اند:
«ما را از حد خدایی پایین بیاورید و بعد از آن هر چه در فضل و اوصاف ما می خواهید بگویید. یعنی اینکه تمام اوصاف و امکانی که مخصوص خداوند متعال ولازمه ربوبیت و خالقیت است باید به هیچ مخلوقی حتی پیامبر– صلی الله علیه وآله وسلم- وامام- علیه السلام- نسبت داده نشود، مثل اینکه گفته شود فلان شخصیت ویا فلان امام تا ابدیت زنده می ماند و عمرجاودان دارد. بنابراین افراط و تفریط در دوست داشتن و ابراز علاقه و ذکر اوصاف، ناثواب و غیرمنطقی خواهد بود.»(انصاری بویراحمدی، 1389،43)
2-16-3- توجیه عقیده:
ازدیگر عوامل و علل غلو، توجیه عقیده انتحابی است، غلو به خاطر مهم نشان دادن عقیده و جلب توجه دیگران به آن عقیده است. مریدان ساده دل و عاطفی سعی می کنند تا رهبر عقیدتی خویش را از حد معمول فراتر و مهم تر نشان دهند تا هم انتخاب خودراتوجیه و هم بر اعضا و طرفداران بیفزایند.
البته این عقیده درباره رهبران غیردینی نیز صادق است، حتی گاهی دیده می شود که اهالی منطقه ای در مورد خان ظالم و ستمگر آن منطقه نیز غلو می نمایند، موارد غلو برای توجیه عقیده و موجه نشان دادن رهبری آن قابل توجه و دارای گستره وسیعی است.
بنابراین معلوم می شود بنا به مطالب بالا و تعقل، تفکر هر کس برای توجیه عقیده ای که انتخاب کرده است، سعی می کند آن را از حد خود فراتر وانمودکند تا درمیان مردم به کج سلیقگی و انتخاب سوء متهم نشود. پس این اقدام سبب بیشتر ایجاد و ترغیب مردم جاهل به غلو و مسائل تحریف برانگیز شده است.
2-16-4- جهل و ناآگاهی:
یکی دیگر از عوامل پیدایش غلو وجود جهل و نادانی در تمامی ابعاد زندگی مشکل ساز است اما در مسائل دینی و اعتقادات مصیبت آفرین است. اگر جهل و ناآگاهی برخی از مردم نبود، تمامی موارد غلو پدید نمی آمد ویا اگر پدید می آمدند، به زودی ریشه آن خشک وبساط غالیان برچیده می شد.
امام رضا- علیه السلام-می فرماید: «بعضی ازمردم ساده دل، معجزات وکرامات فراوانی از ائمه – علیهم السلام- مشاهده می کردند وچون نمونه آنها را از مردم عادی ندیده بودند، تصور می کردندکه حتما صاحب این معجزات، دارای مقام برتر از مقام بشری است و به این ترتیب قائل به خدا بودن ائمه یاحلول روح خدایی درآنان می شدند.»(مجلسی، 1403، 25/271)
2-17- نهی قرآن کریم از غلو یهود:
« وَ قَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قَالَتِ النَّصَرَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَالِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهُِونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَبْلُ قَتَلَهُمُ اللَّهُ أَنىَ‏ يُؤْفَكُون»=و يهود گفتند: عُزَير پسر خداست و نصارى گفتند: مسيح پسر خداست! اين سخنى است كه تنها بر زبان مى‏رانند و با گفتار و كيش كافران مشرك پيشين نزديكى و مشابهت دارند، خدا آنها را هلاك و نابود كند! آنان را (از حق) به كجا مى‏گردانند؟! (توبه/30) واضح است که یهودیان باغلو درباره عُزیر او را تا سر حد فرزندی خداوند بالا برده اند. یهود با این کار خود درحق او غلو را روا داشته اند، درحالیکه: «لَم یَلِد وَ لَم یُولَد.»= نه کسی فرزند او و نه او فرزند کسی است.(توحید /3)
«گاهی پدیده شوم و مخرب غلوآن چنان مبالغه آمیز بروز می کند که بدون هیچ استدلال ومنطق صحیح، مرزهای بندگی و الوهیت را برهم می زند؛ الوهیت رابه بنده و بندگی را به خدا نسبت می دهد وگاهی عبد و بنده را نیز خداوند و یا فرزند خداوند می خواند.»(انصاری بویراحمدی، 1389،43)
2-18- نهی قرآن کریم از غلومسیحیان:
خداوند متعال علاوه بریهود، نصارا را هم از ارتکاب غلو در حق پیامبران الهی برحذر داشته است:
« يَأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُواْ فىِ دِينِكُمْ وَ لَا تَقُولُواْ عَلىَ اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسىَ ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلىَ‏ مَرْيَمَ وَ رُوحٌ مِّنْهُ فَامِنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ لَا تَقُولُواْ ثَلَاثَةٌ انتَهُواْ خَيرْا لَّكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ سُبْحَنَهُ أَن يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَّهُ مَا فىِ السَّمَاوَاتِ وَ مَا فىِ الْأَرْضِ وَ كَفَى‏ بِاللَّهِ وَكِيلا»=اى اهل كتاب، در دين خود اندازه نگه داريد، و درباره خدا جز به راستى سخن نگوييد در حق مسيح عيسى بن مريم جز اين نشايد گفت كه او رسول خداست و كلمه الهى است كه به مريم فرستاده و روحى از عالم الوهيت است پس به خدا و همه فرستادگانش ايمان آوريد و به تثليث قائل نشويد (اب و ابن و روح القدس را خدا نخوانيد)، از اين گفتار شرك باز ايستيد كه براى شما بهتر است، جز خداى يكتا خدايى نيست و منزّه و برتر از آن است كه او را فرزندى باشد، هر چه در آسمان و زمين است همه ملك او است و خدا تنها به نگهبانى (همه موجودات) كافى است. (نساء/171)
با اینکه پیامبران از منزلت و شأن بسیار والایی برخوردارند و بدون هیچ سوز و گداز و افراطی، قابل تعریف و تمجید هستند و مدح و تحسین آنان جایز است، ولی بازمی بینیم که انسان لجوج و متعصب، پا را ازحریم فراتر گذاشته، گرفتار غلو می شود.
به فرموده قرآن: «وَ قَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قَالَتِ النَّصَرَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَالِكَ قَوْلُهُم بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهُِؤنَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنىَ‏ يُؤْفَكُون»=و يهود گفتند: عُزَير پسر خداست و نصارى گفتند: مسيح پسر خداست! اين سخنى است كه تنها بر زبان مى‏رانند و با گفتار و كيش كافران مشرك پيشين نزديكى و مشابهت دارند، خدا آنها را هلاك و نابود كند! آنان را (از حق) به كجامى‏گردانند؟! (توبه/30)
خداوند اهل کتاب و اهل ایمان را از این فریب شیطانی و آسیب بزرگ اجتماعی برحذر داشته و با بیان نمونه ها و مصادیق عینی، برشدت قبح آن تأکید کرده است.
2-19- رابطه اعتقادات شيعه و غلو عقيدتي بين مسلمين:
دربرخی كتب لغت، كلمه‌ غلو به معني مطلق تجاوز از حد آمده است. كه هر گونه تجاوز از حد راشامل مي‌گردد و در برخي ديگر ازكتب

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع علامه طباطبایی، ترتیب نزول، امام خمینی، قرآن کریم Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع امیرالمومنین، جامعه اسلامی، مذاهب اسلامی، فلسفه اسلامی