منبع پایان نامه ارشد با موضوع فورس ماژور، قوه قاهره، قانون مدنی، شخص ثالث

دانلود پایان نامه ارشد

بررسی شد.البته باید توجه داشت در مورد دخالت ثالث و مواردی از این قبیل از باب تسبیب51 شخص ثالث ضامن خسارت وارده خواهد بود .

مبحث دوم: فورس ماژور52 (قوه قاهره) و فراستریشن:53
فورس ماژور یک لغت فرانسوی می باشد و برای اولین بار در قوانین کشور فرانسه بکار گرفته شده است و به معنی یک حادثه ای است که قابل پیش بینی و کنترل نباشد.این حادثه ممکن است ناشی از طبیعت یا فعل اشخاص باشد.
در حقوق انگلیس در برابر این اصطلاح فراستریشن بکار برده می شود و آن عبارت است از مانع شدن از به مقصد رسیدن چیزی54 همانند اینکه از اجرای تعهدات قراردادی جلوگیری شود و به نتیجه نرسد فورس ماژور در حقوق ایران به قوه قاهره یا قوه قهریه تعبیر شده است و آن عبارت است از آنچه قابل پیش بینی و اجتناب نباشد و متعهد را در حالت عدم قدرت به اجرای تعهد خویش قرار دهد و اجرای قرارداد را در هر مرحله ای که باید به طور کل ناممکن و یا معلق سازد و به حالتی که فورس ماژور رفع شود این تعریف در حقیقت چکیده تعاریف نویسندگان حقوقی در مورد فورس ماژور (قوه قهریه) می باشد.55
برخی فورس ماژور را از مصادیق علت خارجی می دانند،و از مصادیق آن به عنوان 1- قوه قاهره 2- حادثه غیرمترقبه یاد می نمایند اما به نظر می رسد حادثه غیرمترقبه را بتوان با قوه قاهره مترادف دانست همانگونه که در حقوق فرانسه نیز این امر پذیرفته شده است (با توجه به ماده 1148 ق مدنی فرانسه که فورس ماژور و حادثه غیرمترقبه را در کنار هم ذکر کرده است).56 در هر حال علاوه بر اینکه این دو اصطلاح با هم مترادف هستند میتوان آنها را با علت خارجی هم مترادف بدانیم زیرا علت خارجی یعنی عاملی که انجام تعهد را متعذر می کند57 و متعهد نمی تواند به تعهد خود عمل نماید و چون عدم انجام تعهد منتسب به متعهد نیست بنابراین مسئول جبران خسارت هم قرار نمی گیرد.
فقها نیز با به کارگیری واژه هایی نظیر آفات سماوی58، اسباب قهریه59، تلف سماوی 60، عذر خاص و عام به بحث قوه قاهره پرداخته اند. مصادیق عذر عام همانند بارندگی شدید، منع طریق (بسته شدن راه) برف شدید، آفات نباتی ، حمله حیوانات وحشی، بادهای شدید، شدت گرما، سرمای شدید، و برای عذر خاص مانند بیماری متعهد گرسنه و تشنه بودن، نام برده می شود.البته به نظر می رسد بتوان تمام این موارد را تحت عنوان قوه قاهر (فورس ماژور) بررسی نمود زیرا آنچه به عنوان عذر عام و خاص بررسی می شود نیز در حقیقت از مصادیق قوه قاهره هستند.
بنابر آنچه گفته شد مانند اعسار یا ورشکستگی را می توان در زمره عوامل قهری دانست61 که مانع ایفای تعهد از سوی متعهد می گردند.(ماده 418 ق ت ایران) در حقوق کشورهای عربی از این مورد با عنوان «التوقف عن الدفع» نام برده می شود.62

گفتار اول: قوانین مربوط به فورس ماژور در حقوق ایران
در حقوق ایران اصطلاح فورس ماژور بکار نرفته است ولی کلمات و عبارات دیگری که همین مفهوم را می رساند در برخی مواد قانون مدنی و قوانین دیگر آمده است ، که مهمترین آنها مواد 227 و 229 قانون مدنی ایران است.
مواد 227 و 229 که بر وجود اوصاف قوّه قاهره برای معافیّت تأکید دارند
در حقوق ايران از قاعده ي فقهي «بطلان كل عقد بتعذر الوفاء بمضمونه» به تعذر اجراي تعهد تعبير مي گردد. به عبارت ديگر اين قاعده زماني اعمال مي گردد كه به دليل وجود علت خارجي، قدرت ايفاي تعهد از متعهد سلب مي گردد.63 درباره ي شروط تحقق تعذر اجراي عقد در حقوق ايران، قانون مدني ايران در ماده ي227 بيان ميدارد : «متخلف از انجام تعهد وقتي محكوم به تاديه خسارت مي شود كه نتواند ثابت نمايد كه عدم انجام به واسطه ي علت خارجي بوده است كه نمي توان مربوط به او نمود».
هم چنين ماده ي 229 همان قانون اعلام مي دارد : «اگر متعهد به واسطه ي حادثه ي كه رفع آن خارج از حيطه ي اقتدار اوست نتواند از عهده تعهد خود بر آيد محكوم به تاديه خسارت نخواهد بود».
با توجه به مواد مذكور مي توان اذعان نمود براي متعذر شدن اجراي تعهد دو شرط خارجي بودن حادثه و غير قابل اجتناب بودن آن لازم و ضروري است. اين در حالي است كه شروط براي تحقق تعذر كافي نبوده و با استدلالات ارائه شده توسط حقوقدانان مي توان شرط غير قابل پيش بيني بودن حادثه را نيز به آن افزود؛64 اما براي تحقق تعذر اجراي قرارداد ،شرايطي لازم است زيرا صرف هر گونه عدم توانايي اجراي قرارداد باعث متعذر شدن اجراي آن نمي گردد و در نتيجه هر عدم امكان اجرايي،موجب انحلال قرارداد نخواهد شد.متعذر شدن اجراي قرارداد در يك نگاه كلي داراي اركاني است كه موجب به وجود آمدن اثراتي خاص و انحلال قرارداد و زوال مسئوليت متعهد مي گردد و در نتيجه عدم امكان ايفاي تعهد مشاراليه را توجيه مي نمايد.عناصر مذكور في الواقع تشكيل دهنده ي ساختار و اركان تعذر اجراي قرارداد هستند كه در ادامه مورد بحث قرار خواهند گرفت.اما براساس ماده 227 درج «علت خارجی» در متن ماده همان قوه قاهره یا فورس ماژور است . یعنی اگر به واسطه این قبیل عوامل اجرای تعهد ممکن نشود ، فرد متعهد محکوم به تأدیه خسارت نخواهد شد و در واقع بری از مسئولیت خواهد بود.اما اگر نتواند وقوع چنین عاملی را اثبات کند محکوم به تأدیه خسارت خواهد شد .
براساس ماده 229 قانون مدني نيز در اين خصوص. این عبارت مشابه عبارت ماده فوق بوده و اشاره به حادثه ای که دفع آن خارج از حیطه اقتدار متعهد می باشد می کند این «حادثه» در متن ماده همان فورس ماژور است که سبب رفع مسئولیت از متعهد می گردد.
همچنین در ماده 378 قانون مدني نیز که اشاره به تلف مبیع پیش از تسلیم و بدون اهمال و تقصیر بایع داشته و در چنین صورتی بایع را ضامن ندانسته و عقد را منفسخ اعلام نموده كه مثالي در زمينه فعل شخص ثالث به عنوان علت خارجی مي باشد، اشاره به همین قوه قاهره در معاف نمودن فروشنده دارد.65
برخي از مصاديقي كه در رابطه با خارجي بودن قوه قاهره ذكر شده است:
در مورد مصادیق این قبیل حوادث و علل خارجی در دو ماده 227 و 229 قانون مدنی ایران ذکری نشده است ، ولی با مراجعه به دیگر مواد قانون مدنی ، از جمله ماده 1312(بند 2) و ماده 4 قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی نوع این حوادث مشخص می شود . در این دو ماده ، حوادثی طبیعی از قبیل حریق ، سیل ، زلزله ، غرق کشتی و جنگ از مصادیق حوادث غیرمنتظره و فورس ماژور شناخته شده اند. بدیهی است ، وقایع فوق فقط جنبه تمثیلی داشته و حصری نیستند.
يكي دیگر از مواد مربوط به فورس ماژور ماده 55 قانون دريايي مصوب 2/8/1343 است كه مقرر مي دارد « کشتی و متصدی بار مسئول فقدان يا خسارت ناشي از علل مشروحه ذيل نخواهد بود».بند 2:آتش سوزي كه به سبب فعل يا خطاي متصدي باربري نباشد. بند 3 : خطرات و حوادث خطرناک یا سوانح دریا و آبهای قابل کشتی رانی. 4 :بلاياي طبيعي. 5 : جنگ و نتایج آن بند 6 : عملیات دشمنان جامعه. بند 7 : بازداشت یا متوقف کردن کشتی در نتیجه اقدامات قهریه یا به سبب امر یا عمل حکم و یا مردم یا مقامات قضایی بند8 شورش و یا اغتشاش.66 مصادیقی که در این ماده در مورد فورس ماژور بکار برده شده است از باب حصر نیست.67
ماده 386 قانون تجارت مصوب 1311 نیز راجع به معافیت متصدی حمل و نقل از جبران خسارت تلف کالا، در مواردی است که تلف مال التجاره مربوط به حوادثی است که مربوط به او نبوده و هیچ متصدی مواظبتی نیز نمی توانسته از آن ها جلوگیری نماید .
ماده 12 قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339 نیز در مورد مسئولیت کارفرمایان مقرر می دارد که اگر جلوگیری از زیان وارده مقدور نبوده هر چند اقدامات و اختیار های لازم هم به عمل آمده باشد، کارفرما مسئول نیست . مقدور نبودن جلوگیری از زيان در اثر حوادث خارجی (فورس ماژور) می باشد.
نكته اي كه لازم به ذكر است، اینکه این قبیل حوادث نباید منتسب به متعهد باشند و گرنه نمی توان از آنها به عنوان حوادث غیرمترقبه یاد کرد و وی را مسئول نتایج آن حادثه ندانست.البته مسئوليت متعهد ، به شرطی که تقصیر وی منجر به وقوع حادثه شود و گرنه اگر متعهد مرتکب تخلفی گردد که در ایجاد حادثه مانع اجرای تعهد ، نقش داشته باشد باز هم ، وی مسئولیتی در پرداخت خسارت نخواهد داشت.

گفتار دوم: فورس ماژور در حقوق فرانسه
در حقوق فرانسه ، فورس ماژور دارای معانی عام و خاص است فورس ماژور به معنی عام، عبارت است از هر حادثه خارجی (خارج از حیطه قدرت متعهد) غیر قابل پیش بینی و غیرقابل اجتناب ، که مانع اجرای تعهد باشد. فورس ماژور بدین معنی ، شامل عمل شخص ثالث و عمل متعهد له که واجد دو صفت مذکور باشند نیز خواهد شد. اما فورس ماژور به معنای خاص حادثه ای است بی نام یعنی غیر منتسب به شخص معین و صرفاً ناشی از نيروهای طبیعی ، غیرقابل پیش بینی و غیرقابل اجتناب. در حقوق بین الملل، معمولاً کلمه فورس ماژور به معنی عام بکار می رود که هم فورس ماژور به معنی خاص و هم حادثه غیرمترقبه را در بر می گیرد .
فورس ماژور ، به معنی عام با اصطلاح «کار خدا68» متفاوت است. اصطلاح دوم، فقط شامل حوادث غیر عادي و غير ارادي است که دارای علل طبیعی است و بدون دخالت بشر روی می دهند؛ در حالی که فورس ماژور دارای معنی گسترده تري است و پاره ای حوادث ناشی از عمل انسان را نیز در بر می گیرد.
بعضی از حقوقدانان فرانسوی بین فورس ماژور و حادثه غیرمترقبه (Cas Fortuit fortuitous event) فرق گذاشته که حادثه غیرمترقبه ، حادثه ای درونی یعنی وابسته به فعالیت متعهد یا بنگاه او است مانند آتش سوزی ، عیب کالا ، از خط خارج شدن راه آهن و اعتصاب در پاره ای موارد ، در حالی که فورس ماژور در حادثه ای بروز است مانند سیل ، طوفان و غیره مي باشد.
در فرهنگ اصطلاحات حقوقی Lexique de termes juridiques که در تحت نظر دو استاد معروف J.guillien- J- vincent تهیه شده در تعریف فورس ماژور چنین آمده است.
حقوق مدنی – به معنی عام هر حادثه غیرقابل پیش بینی و غیرقابل اجتناب است که متعهد را از اجرای تعهد باز دارد، فورس ماژور موجب برائت است . فورس ماژور به معنی خاص در مقابل حادثه غیرمترقبه قرار می گیرد که عبارت از حادثه برونی است. بدین معنی که حادثه باید کاملاً بیگانه با شخص متعهد باشد (نیروی طبیعی ، عمل دولت، عمل شخص ثالث) معنی عام مذکور در این تعریف با معنای عامی که قبلاً با استفاده از کتاب معروف مازوی ذکر شده تفاوتی ندارد ولی معنی خاص آن متفاوت است و هر دو معنی خاص در نوشته های حقوقی فرانسه دیده می شود . به عبارت روشن تر فورس ماژور در معنی خاص گاهي برای حادثه غیر منتسب به شخص معین ، غیرقابل پیش بینی و غیرقابل اجتناب بکار می رود و گاهی در مقابل «حادثه غیرمترقبه» برای حادثه برونی و بیگانه با شخص متعهد. به هر حال فورس ماژور به معنی عام حادثه ای است که نمی توان آن را به تعهد مربوط نمود (ماده 227 قانون مدنی ایران) اعم از اینکه ارتباطی با قلمرو فعالیت متعهد داشته و حادثه غیرمترقبه تلقی شود یا صرفاً ناشی از عوامل برونی و جدا از متعهد باشد . چنانکه خواهیم دید در صورتی که عدم اجرای تعهد، ناشی از تقصیر متعهد باشد، فورس ماژور تحقق نخواهد یافت.69
در حقوق امروز فرانسه بین فورس ماژور و حادثه غیرمترقبه معمولاً فرق نمی گذارند و در رویه قضایی فرانسه هر دو بطور مترادف به کار می روند ؛ هر چند که بعضی از حقوقدانان فرانسوی و غیر فرانسوی هنوز بین این دو مفهوم تفاوت قائلند .
لازم به ذکر است كه مادتين 1147 و 1148 قانون مدنی فرانسه70،نیز در مورد فورس ماژور با مواد 227 و 229 قانون مدنی ایران مطابقت دارند . البته در ماده 1147 قانون مدنی فرانسه ، متعهد علاوه بر اینکه باید ثابت کند که عدم ایفاء ناشی از علت خارجی بوده ، این امر را که هیچ سوء نیتی از ناحیه او وجود نداشته نیز باید ثابت نماید. بطور کلی حادثه خارجی را باید تحت دو عنوان فورس ماژور در حقوق رومي ژرمنی و فراستریش در حقوق کامن لا نگريست.

گفتار چهارم: فورس ماژور در حقوق انگليس
در حقوق انگلستان ،بيشتر از فراستريشن بحث شده به معني پايان يافتن زود هنگام قرارداد؛ فورس ماژور یک عنوان وارداتی به ‌حساب می‌آید. در

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع قانون مدنی، حقوق ایران، مطالبه خسارت، عدم امکان اجرا Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع فورس ماژور، قوه قاهره، عدم امکان اجرا، حوادث طبیعی