منبع پایان نامه ارشد با موضوع فرهنگ اسلامی، جامعه اسلامی، فرهنگ جاهلی، اجتماعی و سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

آدام متز مینویسد: «از اموری که تعجب آدمی را بر میانگیزد کثرت عدد کارگران و مشاغلین غیر مسلمان در دولت اسلامی است.» در شریعت اسلامی درهای تمام اعمال بر روی اهل ذمه بدون مانع و مشکل باز است و اهل ذمه از این آزادی عمل نهایت استفاده را برده و خود را به هر کار و به هر صنعتی وارد میکردند؛ از میان آنها، صرافها، بازرگانها، پزشکان و صاحبان املاک زیاد هستند و هر ملتی کار و شغلی اختیار میکردند مثلاً بزرگترین صرافها در شام یهودیها و مهمترین اطبا و نویسندگان نصارا بودند(متز، 1343: 76-66).
حق مالکیت: نظام حقوقی اسلام حق مالکیت را به صراحت پذیرفته و به کسی اجازه تعرض به اموال دیگران را نداده است در این زمینه تفاوتی میان مسلمانان و غیر مسلمانان نیست، اما برای جلوگیری از هر گونه تجاوز نسبت به املاک اهل ذمه، مقرراتی از سوی شارع اسلام وضع شده است. دولت اسلامی علاوه بر فراهم نمودن امنیت نفوس و نوامیس اقلیتها مسئول امنیت اموالشان نیز میباشد.
بنابراین هیچ مسلمانی حق نداشت اموال هم پیمان ذمی را به بهانه حرام بودن در اسلام مورد تخریب قراردهد و در صورت نابود کردن آنها ضامن بود. بدیهی است وقتی نسبت به اشیاء حرام متعلق به اهل ذمه تا این اندازه حرمت نهاده میشود، به طریق اولی سایر اموال آنها مورد احترام قرار گیرد. نکته جالب اینکه حکومت اسلامی مجاز به اخذ جزیه آنان از بهای محرمات مانند شراب، خوک و مانند آنها میباشد(نظری ،1384: 156).
این نوع رفتار احترام آمیز نسبت به جان و مال اقلیتهای متعدد بود که نام نیکی از حکومت اسلامی را در سرتاسر جهان آن روز بر سر زبانها انداخته بود. تا جایی که به گفته ویل دورانت غالب مسیحیان، حکومت مسلمانان را بر حکومت مسیحیان ترجیح می‌دادند(همان: 61).
2-5- صیانت فرهنگی جامعه اسلامی در برخورد با فرهنگهای بیگانه

زمینههای زوال فرهنگی جوامع را میتوان به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم کرد. در این میان پذیرش عناصر فرهنگی بیگانه و ناسازگار با ساختار فرهنگی جامعه میزبان از عوامل مهم بیرونی در استحاله و افول فرهنگها است که در فرایند برخورد و تماس فرهنگی جوامع روی میدهد. اسلام از یک سو با راهبرد فرهنگی «تولی» (به مفهوم گسترده آن) درصدد تغذیه سالم فکری و ایجاد همگرایی، یگانگی و انسجام، همبستگی و مصونیت کامل فرهنگی مسلمانان است و از سوی دیگر در کنار تأکید بر اقتباس عناصر مفید دیگر فرهنگها، پذیرش باورها و اندیشههای غیر توحیدی و ارزشها، ایدئولوژی، هنجارها و نمادهای برخاسته از آن را به شدت نهی میکند. این مهم که صیانت از فرهنگ دینی جوامع مسلمان در برخورد با فرهنگهای بیگانه هدف آن است، در قالب راهبرد اجتماعی و فرهنگی «تبری» و همراه با راهکارهای مناسب ارائه شده است(خاکرند،1390: 161).
اسلام با دو راهبرد تولی و تبری بر آن است که توحید را در تمام اندیشهها، باورها، ارزش‌ها و هنجارهای فردی، اجتماعی و عبادی انسان ساری و جاری کرده، باورها، ارزش ها و هنجارهای غیر توحیدی را از صحنه زندگی او حذف نماید. به همین دلیل از یک سو پیروان خود را به جانبداری از فرهنگ توحیدی و همگرایی با مؤمنان صالح، به عنوان تجسمی از آن فرهنگ فرا میخواند؛ تا از این طریق جامعهای براساس فرهنگ و نظام اجتماعی-سیاسی برخاسته از توحید بنا کند و نیز با ایجاد همبستگی شدید روحی، فرهنگی و اجتماعی بین اعضای آن و رهبران فکری و اجتماعی اش، هویت فرهنگی و اجتماعی آن را حفظ و از هضم شدن در فرایند تحولات تاریخی جلوگیری نماید. از سوی دیگر مؤمنان را به بیزاری جستن از فرهنگ جاهلی و کفار و مشرکان که تجسمی از آن فرهنگ هستند، دعوت کند تا از نفوذ فرهنگ بیگانه در جامعه اسلامی پیش گیری کند(همان، 162)
پیامبر اکرم(ص) در تلاش بود تا جوانههای این فرهنگ را در زمینه روحی و ذهنی تازه مسلمانان بارور کند و لازمه آن مصون سازی مسلمانان از تأثیرات فرهنگ پیشین جاهلی و نیز فرهنگهای جاهلی اهل کتاب و ملتهای پیرامون شبه جزیره بود؛ زیرا پذیرش عناصر فرهنگی بیگانه از عوامل مهم بیرونی در استحاله و افول فرهنگها است که در فرایند برخورد و تماس فرهنگی جوامع روی میدهد. اتفاقی که به تدریج و پس از فتوحات به علت عدم مراقبت و مواظبت خلفا افتاد و موجب اختلالهای فرهنگی- فکری در جامعهی اسلامی شد. البته این به معنای بستن راههای تماس فرهنگی نیست، زیرا خاموشی و انزوای فرهنگی را در پی خواهد داشت. اسلام ضمن به رسمیت شناختن مرزهای جغرافیایی و قراردادی در روابط بین الملل، اساس تفکیک بین جوامع بشری را «جهان بینی» توحیدی و غیر توحیدی دانسته و نظر به حاکمیت اسلامی و غیر اسلامی آن را به «دارالکفر» و «دارالاسلام» تقسیم میکند(همان، 160).
مهمترین نشانههای دین آسمانی توحید است که اسلام میخواهد در یک کلام قبله نمای فرهنگ و جامعه کند تا همه روزنههای نفوذ فرهنگ بیگانه به حوزهی فرهنگی مسلمانان را مسدود نماید(همان،161).

2-5-1 راهکارهای صیانت از فرهنگ اسلامی
راهکارهای مذکور همه حوزههای مربوط به روابط بیگانگان را شامل شده و هر گونه زمینه فرهنگپذیری از بیگانگان در مؤلفههای مورد نهی اسلام را از بین میبرد عمدهترین راهکارها عبارتند از: مبارزه مستقیم(جهاد)، انواع تحریمهای اجتماعی، تحریم فرهنگی، مقاومت فرهنگی و مهاجرت فرهنگی میباشد.

2-5-1-1- مبارزه مستقیم
مبارزه مستقیم، از عمدهترین شیوههای برائت از بیگانگان در جهت حفظ و گسترش فرهنگ اسلامی به شمار میرود. شکل ابتدایی آن مشروط به حضور پیشوای معصوم و بسط ید اوست. در جهاد ابتدایی، همه اصناف کافران، نخست به پذیرش اسلام دعوت میشوند، مشرکان و پیروان ادیان غیر توحیدی، راهی جز پذیرش اسلام و یا جنگ ندارند. اهل کتاب در صورت عدم پذیرش آن، میتوانستند با شروط «اهل ذمه» در قلمرو حاکمیت اسلامی زندگی کنند.

2-5-1-2- تحریمهای اجتماعی و سیاسی
اسلام با تحدید روابط اجتماعی و سیاسی پیروان خود با بیگانگان، از یک سو بر آن ا ست که با منزوی کردن مشرکان و کافران، زمینه گرایش به اسلام و هدایت آنان را فراهم سازد و از سوی دیگر با پیشگیری از نفوذ آنها و فرهنگ جاهلی در جامعه، هویت فرهنگی مسلمانان را حفظ کند. برای این هدف راهکارهای ذیل را ارائه کرده است:
الف: حکم به نجاست: نفرت و پرهیز از پلیدیها که به نوعی آسیبهای جسمی، روانی و اجتماعی را در پی دارند از ویژگیهای روحی و روانی انسان است. بر این اساس خداوند نظر به آگاهی کاملی که به تأثیر برخی باورها، رفتارها، اشیاء و انسانها در سلامت جسم، جان وجامعة انسانی و مهمتر از همه، در فرایند تکامل الهی انسانها دارد. آنها را پاک یا پلید نامیده است. تا گرایش فطری انسان به پاکی و گریز از پلیدیها جهت داده و آنها را از همدیگر تفکیک نماید. از این رو قرآن با پلید خواندن بی ایمانی، شرک و نفاق و نیز اموری همچون شراب، قمار، مردار، خون وگوشت خوک و مانند آن، بر آن است تا به تأثیر ویرانگر آنها در جسم، جان، جامعه و فرهنگ بشری توجه داده و با ایجاد نفرت شدید مسلمانان را به پرهیز از آنان وا دارد.
ب. تحریم ازدواج: خانواده با وجود دیگر نهادهای آموزشی گوناگون، نقش مهم در جامعهپذیری و اجتماعی شدن فرزندان ایفا میکند. بسیاری از باورها، ارزشها و هنجارهای اجتماعی، از راه آموزش مستقیم و غیر مستقیم خانواده به فرزندان منتقل میشود. بسیاری از ویژگیهای فرهنگی را از ارتباط مستمر به فرزندان منتقل مینماید. در بسیاری از فرهنگها و ادیان همانند یهودیت، مسیحیت و زرتشت، ازدواج با پیروان ادیان، نژادها و قبایل دیگر ممنوع بوده است تا افزون بر حفظ هویت دینی، اصالت نژادی و خانوادگی نیز مصون بمانند. اسلام هر چند در مقایسه با ادیان و فرهنگهای دیگر، انعطاف بیشتری در این مسئله از خود نشان داده، به ویژه معیارهای نژادی، خانوادگی و امتیازات اجتماعی را لغو کرده است. اما با اذعان بر تأثیر فکری و رفتاری پدر و مادر بر فرزندان، ایمان را شرط صحت ازدواج دانسته و پیروان خود را از ازدواج با مشرکان(بقره/ 221) نهی نموده است؛ هر چند امتیازاتی همچون زیبایی و موقعیت برتر اجتماعی نیز داشته باشند. دیگر اینکه ازدواج با بیگانگان در دراز مدت موجب حضور گسترده غیر مسلمانان درجامعهی اسلامی و تغییر ترکیب جمعیت، گسترش فرهنگ بیگانه و اضمحلال فرهنگ اسلامی میگردد.
ج. تحریم وابستگی به بیگانگان: قرآن، پیامبر و مسلمانان را از تکیه کردن و وابستگی به بیگانگان در امور دینی نهی میکند و مسلمانان را از وابستگی به ظالمان نهی میکند، یعنی باید از بیان و با پیاده کردن حقایقی از دین که به ضرر آن هست، پرهیز کند. نباید آنان را در امور اجتماعی خویش دخالت دهند و یا با استفاده از امکانات آنان به حفظ، تبلیغ، اجرای دین، اخلاق و سنن اسلام اقدام نمایند؛ چرا که استقلال دینی و اجتماعی مسلمانان را خدشه دار میکند. بر همین اساس، نظامهای اجتماعی و سیاسی را که مبتنی بر فرهنگ اسلامی نباشد و نیز حاکمانی را که بر مبنای معیارهای اسلامی نباشند، غاصب معرفی میکند. این گونه وابستگی به معنای به رسمیت شناختن آنان بود و به مرور زمان مشروعیت آنها رو نهادینه میکرد. در نتیجه باعث انزوا و خاموشی فرهنگ توحیدی میشود(اسدی، 1383: 49).
د.تحریم سلطه اجتماعی-سیاسی: از دیگر راهکارهای مهم صیانت از فرهنگ جامعه اسلامی، تحریم هر گونه تسلط و ولایت کفار بر مؤمنان و جامعهی اسلامی است.که در اصطلاح فقها به قاعده نفی سبیل معروف است. به عنوان یکی از اصول حاکم بر روابط اجتماعی بین الملل مسلمانها با بیگانگان مطرح است. مراد از این قاعده آن است که خداوند در تشریع احکام اسلامی حکمی را که به واسطه آن سلطه و برتری کافر بر مسلمان تثبیت گردد، جعل نکرده است. برقراری هر گونه رابطه سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی کشورهای مسلمان بر بیگانگان در صورتی که موجب استیلای سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی بیگانگان بر جوامع اسلامی شود حرام است. نه تنها دولتها و ملل مسلمان حق برقراری چنین روابطی را ندارند، بلکه باید با ابزارها و راهکارهای گوناگون به مقابله با بیگانگان برخیزند.
ه- تحریم فرآوردههای گوشتی: در ذبح یا شکار حیوانات، علاوه بر شرایطی چون رو به قبله بودن و ذکر نام خدا، مسلمان بودن ذابح یا شکارچی نیز شرط است. از این رو، اگر یکی از اصناف کافران- اعم از مشرک، بت پرست، مادیگرا، اهل کتاب و نیز مرتد و ناصبی– حیوانی را سر ببرند آن حیوان، غیر مزکا و در حکم مردار است و استفاده از گوشت، پوست و چربی آن بر مسلمانان حرام می باشد تا زمینههای فرهنگپذیری از بیگانگان از بین برود(اسدی، 1383: 48)
و- تحریم اطلاعاتی: قرآن هر چند با خطاب عام، مسلمانان را از برقراری ارتباط ولایی با بیگانگان نهی میکند. اما به سبب اهمیت فراوانی که به حفظ اسرار جامعهی اسلامی دارد، به طور خاص بر آن تأکید کرده است. مسلمانان را از اینکه بیگانگان را محرم راز خود دانسته و اطلاعات و اسرار گوناگون نظامی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را در اختیار آنان قرار دهند و یا به آنها بفروشند نهی میکند. خداوند در آیه 118 آل عمران به اهل ایمان میفرماید:
«یا ایها الذین آمنوا لاتتخذو ابطانهً من دونکم» «بطانه» در لغت به معنی لباس زیرین است ودر مقابل آن «اظهار» به معنی لباس روئین میباشد در این جا کنایه از محرم اسرار است. ای کسانی که ایمان آوردید محرم اسراری از غیر خود انتخاب نکنید(همان، 49).

2-5-1-3- تحریم فرهنگی
از منظر اسلام، جامعه در سلامت و آلودگی فکری و رفتاری افراد بسیار مؤثر است. برای همین، از یک سو با ساز وکارهای گوناگون همچون تبلیغ، ترویج و تعمیق باورها، اندیشهها، ارزشها و هنجارهای اسلامی بر آن است که آن را تبدیل به فرهنگ عمومی کرده و با اصلاح ناهنجارهای فکری و رفتاری به سالم سازی فرهنگی بپردازد. اسلام با ارائه راهکارهای مناسبی همچون تحریم محصولات فرهنگ غیر دینی، نفی نمادهای کفر آلود، تحریم تشابه فرهنگی به بیگانگان و «نهی از منکر» به مبارزه با فرهنگ جاهلی و در نتیجه اصلاح مداوم افراد و نهادهای اجتماعی همت گماشت تا فضای فرهنگی جامعه به عناصر

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع ایران باستان، زندگی روزمره، منابع تاریخی، زبان سریانی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع پیامبر (ص)، فرهنگ اسلامی، فرهنگ جاهلی، حکومت اسلامی