منبع پایان نامه ارشد با موضوع علوم اجتماعی، علوم تجربی، کشورهای توسعه یافته، روش تطبیقی

دانلود پایان نامه ارشد

کتابخانه‌ها تنها نمادهای پرهزينه براي حفظ حیثیت ملي از کار درمی‌آيند. كتابخانه‌هاي ملي مستقيماً زير نظر دولت مركزي اداره می‌شوند و هزینه‌های آن‌ها توسط دولت مورد بازرسی قرار می‌گیرد. بنابراین مثل ساير سازمان‌هايي كه از بودجه عمومي استفاده مي‌كنند، ناچارند براي اثبات استفاده كارآمد از بودجه، نتايج فعاليت‌هاي خود را به اطلاع عموم برسانند (بابا14 و عبدالشکور15،2003)
همان‌طور كه قبلاً اشاره شد، كتابخانه‌هاي ملي، مثل ساير سازمان‌هاي ملي، منعكس كننده موقعيت اقتصادي و سياسي ملت خود هستند. از طرف دیگر به‌عنوان رهبر و نماينده خدمات كتابداري و اطلاع‌رساني كشور، مجبورند با کشورهای دیگر رابطه داشته‌باشند و در سطح بين‌المللي مسئوليت‌ها و روابطي نظیر هماهنگی با استاندارهای جهانی خدمات کتابداری، شرکت در مجامع و گردهمایی‌های علمی بین‌المللی، همکاری دو جانبه با سازمان‌های همتا جهت گردآوری و حفظ میراث ملی و … دارند. بنابراين نه تنها تحت تأثير سياست‌هاي دولت و سيستم كتابداري و اطلاع‌رساني كشور هستند، بلكه بايد با استانداردهاي بين‌المللي نيز هماهنگ باشند . با چنين شرايطي در داخل كشور هيچ کتابخانه ديگري در سطح و اندازه كتابخانه ملي وجود ندارد كه بتوان عملكرد را با آن مقايسه كرد. بنابراین مطالعه و مقايسه فعاليت‌هاي كتابخانه‌هاي ملي کشورهای مختلف در شرايط متفاوت با به تصوير كشيدن اهداف، رويكردها، مسائل، مشكلات، برنامه‌ها و دستاوردهاي آن‌ها معیاری برای سنجش کارکرد به دست می‌دهد و می‌توان از آن برای روي برنامه‌ريزي‌هاي آينده و ارتقاء خدمات و فعاليت‌ها استفاده کرد. در ادامه راجع به سابقه استفاده از روش تطبیقی در کتابداری و دامنه آن توضیحات بیشتری ارائه می‌شود.
2-3. مطالعات تطبیقی در کتابداری
براي همگامي با تحولات اقتصادي و اجتماعي امروزي، محدود كردن پژوهش‌هاي علوم اجتماعي به مرزهاي ملي ناكارآمد است، در چنين شرايطي از سازمان‌هاي بين‌المللي و ديگر سازمان‌ها انتظار مي‌رود كه به صورت مستقيم يا غير مستقيم مسئوليت جهت‌دهي دوباره به تحقيقات علوم اجتماعي و توسعه رويكرد بين‌المللي را بر عهده بگيرند و زمينه به‌كارگيري نتايج اين تحقيقات را در فعاليت‌هاي سياسي و حكومتي فراهم كنند. رويكرد تطبيقي اين امكان را فراهم مي‌سازد كه پژوهشگر كشورها و پديده را بر مبناي يك سري متغيرها دسته‌بندي کند تا استنباط اصول ثابت و غير متغير امكان‌پذير شود (گرا-گوبین16،1998).
در دايره‌المعارف كتابداري و اطلاع‌رساني آمده است: «مطالعه تطبيقي يكي از روش‌هاي پژوهش كمي و كيفي است كه در آن دو يا چند متغير يا فرايند همگون كه مي‌توانند نمونه‌ها و موارد محسوس يا نامحسوس باشند، بررسي مي‌شوند؛ با اين هدف كه با توصيف و تبيين اشتراك‌ها و اغلب تفاوت‌ها، بتوان آن پديدارها را شناسايي كرد و به تفسيرها و احتمالا تعميم‌هاي تازه دست يافت» (رها دوست،1385 ،ص. 1745).
به‌كارگيري روش تطبيقي به شيوه نظام‌مند و علمي به اواخر قرن 19 و اوايل قرن 20 بازمي‌گردد. در این زمان این ایده رواج پیدا کرد که استفاده از روش‌های علمی رایج در علوم تجربی به کاربردی شدن پژوهش‌ها در ساير علوم نيز منجر می‌شود (دانتون، 1973، ص.6).
کامت17 (1857-1798) از پیشگامان مطالعات تطبیقی در علوم اجتماعی معتقد بود بررسی تاریخ با روش‌های علوم تجربی منجر به کشف قوانین شکل‌دهنده توسعه جوامع می‌شود. او هرچند رویکردی تاریخی در پژوهش‌های خود داشت، گروه‌های اجتماعی را همچون ارگانیزم‌هایی زنده می‌دانست و معتقد بود می‌توان از روش‌هایی مشابه آن‌چه در علومی نظیر بیولوژی استفاده می‌شود، یعنی مشاهده، آزمایش و مقایسه، برای مطالعه جوامع استفاده کرد (دانتون،1973، ص. 6).
پارسون18 از نظريه‌پردازان سيستم‌هاي اجتماعي و جهاني، از روش تطبيقي براي مطالعه توسعه تاريخي و اجتماعي جوامع استفاده ‌كرد. او ارتباطاتي میان شماری متغير برقرار كرد تا توضيح دهد كه ارتباط آن‌ها چگونه منجر به تغيير و پيشرفت جوامع مي‌شود. اين تحليل‌ها او را به شناسائی عقب‌ماندگي‌هاي زماني بين كشورهاي شمال و جنوب را موفق کرد (گرا-گوبین،1998).
برخی سابقه توسعه مطالعات تطبیقی از دامنه محدود ملت‌ها به به زمانی توسعه می‌دهند که متخصصان علوم سياسي تصميم گرفتند سيستم‌هاي ملي و برنامه‌ريزي دولت‌ها را به ويژه در جنگ سرد ارزيابي كنند. اين امر محققان را مجبور كرد از سيستم محدود خود خارج شوند و نظام‌ها را مقایسه کنند. بعضي صاحبنظران متد تطبيقي را ابزاري براي انتقال داده‌هاي تجربي از كشوري به كشور ديگر مناسب ‌دانستند. در سال‌هاي اخير تفاوت‌های کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از مسائل مورد توجه پژوهشگران بوده است. به عنوان مثال یکی از اهداف يونسكو كنار هم آوردن محققان از كشورهای توسعه یافته و درحال توسعه در کنار هم است تا از تک بعدی شدن تحقیقات آنان به سبب اکتفایشان به تجربه و فرهنگ خود جلوگیری کند. اين ديدگاه مستقيماً روي کیفیت توليد دانش اثرگذار است و به عملی‌تر کردن پژوهش‌های علوم اجتماعی کمک می‌کند (گرا-گوبین،1998).
به‌كارگيري روش تطبيقي از اواخر قرن 19، كه مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت، تا كنون تغييراتي کرده كه منجر به گسترش و تعديل دامنه آن شده است. تطبيق كه روزي به عنوان رويكردي كمكي در حاشيه قرار داشت امروزه تبديل به ابزاري ضروري براي توليد دانش شده است (گرا-گوبین،1998).
اولين‌رشته‌هايي كه از روش تطبيقي در پژوهش‌هاي خود بهره‌بردند عبارتند از: زبان‌شناسي، حقوق، الهيات، فولكور، جامعه‌شناسي، مردم‌شناسي و… (دانتون،1973، ص. 12-6). كاربرد روش تطبيقي در كتابداري نسبت به مطالعات تطبيقي در رشته‌هاي ديگر سابقه کمتری دارد.
زمينه مطالعات تطبيقي در كتابداري در ايالات متحده امريكا و پس از انتشار نقد چارلز ويليامسون درباره آموزش كتابداري و كتابخانه‌ها در دهه 1920 ايجاد شد. مباحث اصلي مورد انتقاد ويليامسون، عملگرايي حاكم بر حرفه، ضعف علمي برنامه‌هاي آموزش كتابداري، فقدان پژوهش علمي در رشته، و بي‌توجهي به منزلت حقوقي و حرفه‌اي كتابداران در كتابخانه‌ها بود. پس از انتشار گزارش ويليامسون در 1923 و در فضاهاي علم‌گراي19 حاكم بر محيط‌هاي آموزشي آن زمان، پژوهش‌ها و برنامه‌هاي آموزشي اين رشته دستخوش تحول شد (رهادوست، 1385، ص.1745).
دانتون می‌نویسد شورز20 معتقد بود كتابداري نيز مثل ساير رشته‌ها از كم‌توجهي به مقايسه، رنج مي‌برد. به نظر وي كتابداري زماني مي‌تواند به سطح مطوب برسد كه به درستي تطبيق را در پژوهش‌هاي خود به‌كار گيرد. مقايسه مي‌تواند در سطح كتابدار، كتابخانه، جامعه، ايالت، منطقه، كشور و … اجرا شود (دانتون،1973، ص. 34).
رهادوست برای مطالعات تطبیقی قائل به سه دوره تحول است: دورة نخست كه پژوهش‌های تطبیقی در آن تحت‌تأثير رویکرد پست پوزيتيويسم و پست مدرنيسم و بين رشته‌اي شدن حوزه‌ها، پيچيده‌تر شده‌اند و از انواع روش‌ها و متون (مثل پژوهش پيمايشي، تاريخي، مطالعه موردي، و غيره).. استفاده مي‌كنند؛ ديگر اينكه با گسترش روش‌هاي كيفي از نگرش‌هاي كمي فاصله مي‌گيرند؛ و سومين تغيير، سياسي شدن اين مطالعات و تبديل آن‌ها به ابزارهاي تصميم‌گيري در سطح ملي و بين‌المللي است (رهادوست، 1385، ص. 1745).
2-3-1 تعریف
مطالعات تطبیقی در كتابداري مثل فهرست‌نويسي يا كتابشناسي، زيرشاخه اي از رشته نيست بلكه يك روش است. يكي از اولين تعاريف این روش را چِيس دِين21 در 1954 ارائه کرد. او معتقد بود مطالعات تطبیقی در کتابداری يعني مطالعه رشد و توسعه كتابخانه در كشورهاي مختلف و كشف اينكه كدام يك از اين توسعه‌ها موفق بوده و مي‌توان در جاي ديگر آن‌ را كپي‌برداري كرد. به نظر او این روش ارزيابي فلسفه و سياست‌هاي كتابداري در مقياسي بين‌المللي است براي كشف روند‌ها و مشخص كردن تناقضات و ناسازگاري‌هاي بين نظر و عمل (دانتون،1973، ص. 29).
فاسكت22 از پيشگامان مطالعات تطبیقی در کتابداری، معتقد است در اين روش محقق به مطالعه‌اي تاريخي دست مي‌زند اما هدف وي اجراي پژوهش تاريخي نيست بلكه به دنبال كشف پايه‌هاي شكل‌گيري يك الگوي مشخص و مقايسه آن با مسائل ديگري است كه منجر به نتايج متفاوتي شده‌اند (دانتون،1973، ص. 31).
در كتاب دوره مقدماتي كتابداري تطبيقي از سيمسووا23 نيز به نقل از فاسكت آمده‌است:
مطالعات تطبیقی در کتابداری شاخه‌اي از كتابداري و اطلاع‌رساني است كه در آن تعدادي از نظام‌ها، ساختار و وظايف و تكنيك‌هاي آن‌ها به منظور جايگزين كردن مشخصات خاص هر يك از نظام‌ها در يك قالب خاص (قابل اعمال به همه) بررسي مي‌شود. مطالعه نقشي كه هر يك از مشخصات در توسعه نظام داشته است، و بالاخره تعيين اهميت هر يك از آن‌ها در رابطه با همان نظام و نظام‌هاي ديگر، از بخش‌هاي مطالعات تطبیقی در کتابداری است. هدف مطالعات تطبیقی در کتابداری ارزشيابي علت‌ها و معلول‌هاست تا بتوان با نتايج آن، به فرضيه‌سازي مناسب پرداخت و با استفاده از آن‌ها امكان توسعه هريك‌ از سيستم‌های مورد مطالعه و یا يكي از اين سيستم‌ها را در آينده فراهم كرد (سيمسووا، 1371).
يكي ديگر از تعاريف، كه دانتون آن را نسبتاً كامل می‌داند، به دُرُتي كالینز24 تعلق دارد:
مطالعات تطبیقی در کتابداری تحليل نظام‌مند از توسعه، عمل و مسائل كتابخانه‌ها، در شرايط متفاوت (معمولا در كشورهاي مختلف) است كه در زمينه‌هاي متفاوت تاريخي، جغرافيايي، سياسي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و … رخ مي‌دهد. هدف از كاربرد اين رويكرد، يافتن دلايل توسعه كتابخانه‌ها و نيز مسائل و مشكلات آن‌هاست (نقل در دانتون،1973، ص. 40-39).
دانتون خود مطالعات تطبیقی در کتابداری را اين گونه تعريف مي‌کند:
تطبیق در کتابداری رويكردي پژوهشي است براي تحليل كتابخانه‌ها، سيستم‌هاي كتابخانه‌اي، جنبه‌هاي مختلف كتابداري و مسائل كتابداري در دو يا چند محيط متفاوت اجتماعي، فرهنگي، ملي با زمينه‌هاي مختلف سياسي، اقتصادي، فرهنگي، ايدئولوژيكي و تاريخي. هدف از اين تحليل، درك و توصيف شباهت‌ها و تفاوت‌ها براي استنتاج تعميم‌ها و اصول معتبر است (دانتون،1973، ص. 52).
2-3-2 دامنه مطالعات تطبیقی در کتابداری
لُر سه فاكتور اصلي تعريف دانتون از مطالعات تطبیقی در کتابداری را اين ها می داند:
1) موضوع مورد نظر در دو يا چند كشور، جامعه يا فرهنگ متفاوت مقايسه شود.
2) به طور حقيقي به مقايسه بپردازد. به زبان ديگر به جاي توصيف صرف شباهت‌ها و تفاوت‌ها، به تحليل آن‌ها نيز بپردازد.
3) هدف آن از تحليل و بررسي نقاط اشتراك و تمايز، يافتن اصول و نتايج كلي باشد (لُر،2009).
اصطلاح ديگري كه به همراه مطالعات تطبیقی در کتابداری به كار مي‌رود و گاه با آن مترادف شمرده مي‌شود «كتابداري بين‌المللي» است. بعضي مطالعات تطبیقی در کتابداری را زيرمجموعه‌ كتابداري بين‌المللي مي‌دانند. اما در واقع اين دو عبارت تعاريف مشخصي و متمايزي دارند.
پاركر در 1974 كتابداري بين‌المللي را اين‌گونه تعريف كرد:
فعاليت‌هاي بين‌المللي بين سازمان‌ها، موسسات، گروه‌ها يا افراد دولتي يا غير دولتي بين دو يا چند كشور براي ارتقاء، پايه‌گذاري، توسعه، حفظ و ارزيابي كتابداري، دكومانتاسيون، و خدمات همراه آن‌ها در سراسر جهان (نقل در لُر،2009).
بنابراين كتابداري بين‌المللي معمولا به فعاليت‌ها و همكاري‌ها اطلاق مي‌شود. در ضمن ممكن است عناصر روش‌شناختي پژوهش تطبيقي (نظیر مقایسه، تفسیر و نتیجه‌گیری) در پژوهش‌هاي اين حوزه به‌كارگرفته نشود. نكته ديگر اين كه همه پژوهش‌هاي بين‌المللي در سطح فراملي اجرا مي‌شوند اما پژوهش‌هاي تطبيقي را مي‌توان در محدوده مرزهاي يك كشور (در مناطق مختلف با شرايط متفاوت) اجرا كرد (رهادوست،1385، ص. 1745). پژوهش‌ تطبيقي می‌تواند بين‌المللي نيز باشد و پژوهش كتابداري بين‌المللي نيز می تواند تطبيقی ‌باشد. این بدان معنا است که پژوهش تطبيقي ضرورتاً بين‌المللي نيست و پژوهش بین المللی نیز حتما لازم نیست تطبیقی باشد.
2-3-3. هدف پژوهش‌های تطبیقی در

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کشورهای توسعه یافته، کشورهای در حال توسعه، کشورهای درحال توسعه Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، کتابخانه ملی ایران، کتابخانه‌های دانشگاهی، مدیریت کیفیت