منبع پایان نامه ارشد با موضوع شاخص قیمت، بورس تهران، قیمت سهام، نقدشوندگی

دانلود پایان نامه ارشد

گیرند، بنابراین، بدون یک بازار دست دوم و نقدکننده، سرمایه‏گذاری در پروژه‏های بلندمدت با کاهش مواجه خواهد شد. بازار سرمایه به سرمایه‏گذارانی که دچار مشکل نقدینگی می‏شوند، این امکان را می‏دهد که سرمایه‏گذاری‏های خود را با سرمایه‏گذاری‏های سایر سرمایه‏گذاران در بازار که در آن زمان با شوک نقدینگی مواجه نیستند عوض کنند و از این طریق به ایجاد جریان مستمر نقدینگی کمک می‏کنند (عبده‏تبریزی، 1383).

2-3- طبقه‌بندی شاخص‌های بورس
شاخص‌های طراحی شده توسط بورس‌های معتبر جهان را می‌توان با شیوه‌های متفاوتی طبقه‌بندی کرد و مورد بررسی قرار داد. شاید بتوان عمدة تفکیک میان شاخص‌ها را مربوط به دامنة شمول‌شان و نیز پارامتر مورد بررسی آن‌ها دانست، که هر دو مورد در ذیل به تفصیل بیان می‌شوند:

2-3-1- دامنة شمول شاخص‌
همان‌گونه که پیشتر اشاره شد یکی از اجزای بنیادین هر شاخص، گروه متغیرهای مورد بررسی آن است که دامنة شمول آن شاخص را تشکیل می‌دهد. شاخص‌ها بر حسب اهداف خود، نماگری قیمت سهام گروهی از شرکت‌ها را عهده‌دار هستند و به همین ترتیب قابل تفکیک‌اند. بدین‌ترتیب شاخص‌های بخشی11، شاخص شرکت‌های منتخب، شاخص‌های مرکب12، و دیگر شاخص‌ها، هر یک روند عمومی قیمت سهام گروه خاصی از شرکت‌ها را نشان می‌دهند.
الف- شاخص‌های بخشی
بورس‌ها هر یک بر اساس طبقه‌بندی صنایع مورد نظر خود، اقدام به محاسبه شاخص قیمت و در مواردی شاخص بازدة کل13 برای هر صنعت یا بخش می‌کنند. شیوة محاسبة این شاخص‌ها همانند شاخص‌های کل است که در ادامه توضیح داده خواهد شد. چگونگی انتخاب شرکت‌ها برای محاسبة شاخص‌های بخشی نیز با شیوه‌های متفاوتی صورت می‌گیرد، به عنوان مثال بورس نیویورک 100 شرکت بزرگ هر بخش‌ را که قیود نقدینگی را نیز احراز کرده باشند، برای محاسبه شاخص بخش مزبور انتخاب می‌کند. در بورس استانبول کلیة شرکت‌ها ترکیه‌ای هر بخش به‌جز شرکت‌های سرمایه‌گذاری14 و شرکت‌هایی با نماد معاملاتی بسته و در بورس تهران کلیة شرکت‌های هر بخش در شاخص‌های بخشی لحاظ می‌شوند. بورس توکیو نیز کلیة شرکت‌های تشکیل دهندة هر صنعت را در شاخص بخش مزبور لحاظ می‌کند و در صورتی که نماد شرکتی بسته باشد، آخرین قیمت آن را در شاخص منظور می‌نماید.

ب- شاخص‌ شرکت‌های منتخب
در ابتدای محاسبة شاخص که برای اولین بار در جهان در سوم جولای 1884 توسط شرکت داوجونز15 در آمریکا صورت گرفت، مشکلات محاسبات که در آن زمان به صورت دستی انجام می‌شد، طراحان شاخص را وادار به گزینش تعداد محدودی شرکت می‌کرد. بدین‌ترتیب اولین شاخص طراحی شده که میانگین صنعتی داوجونز16 نام گرفت، 12 شرکت بزرگ راه‌آهن را شامل می‌شد. امروزه نیز هر چند در بسیاری از بورس‌های جهان شاخص‌های فراگیر17 طراحی و محاسبه می‌شوند، ولی شاخص‌های شرکت‌های منتخب نیز حجم قابل‌توجهی از آمار تهیه شده توسط دست‌اندرکاران بازار سرمایه را به خود اختصاص می‌دهند. بورس تهران نیز اقدام به محاسبة شاخص قیمت 50 شرکت فعال‌تر به دو شیوة ساده و میانگین موزون می‌نماید. ملاک اصلی انتخاب شرکت‌های مزبور در اکثر بورس‌های جهان میزان حجم سرمایه18 آن‌ها است، هر چند قیودی همچون میزان نقدشوندگی19 نیز با آن همراه است. در این میان بورس تهران میزان نقدشوندگی را به عنوان معیار اصلی در نظر گرفته است و از همین روی نام نماگر مزبور را شاخص قیمت50 شرکت فعالتر و نه برتر، نهاده است.

ج – شاخص‌های مرکب
شاخص‌های مرکب یا کل به منظور نماگری کل بازار سهام طراحی می‌شوند و اغلب قیمت و درآمد کل را به عنوان پارامتر مورد بررسی پیش روی خود دارند. شاخص‌های مرکب معمولاً فراگیرند و مشتمل بر تمام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس می‌شوند، هر چند اغلب قیودی شامل نقدشوندگی یا موضوعیت فعالیت شرکت‌ها، آن‌ها را محدود می‌کنند. شاخص‌های مرکب بورس‌های نیویورک و استانبول که به ترتیب با نماد NYA و ISE National – All Shares معرفی شوند تمام شرکت‌های بورس خود را به جز شرکت‌های سرمایه‌گذاری، در بردارند با این تفاوت که بورس استانبول شرکت‌های خارجی را در این شاخص لحاظ نمی‌کند ولی بورس نیویورک شرکت‌های داخلی و خارجی را در شاخص مزبور، منظور می‌نماید. بورس آتن نیز برای تالار اصلی20 و فرعی21 خود اقدام به طراحی شاخص مرکب کرده است که در اولی 60 شرکت بزرگ‌تر در دومی 40 شرکت بزرگ‌تر هر تالار حضور دارند. نکته قابل توجه در طراحی و محاسبة شاخص‌های مرکب عدم حضور شرکت‌های سرمایه‌گذاری در محاسبه شاخص مزبور در بورس‌های پیشرفته‌ای همچون بورس نیویورک است. این امر در بورس نیویورک از سال 2003 میلادی و پس از انجام اصلاحاتی در شاخص NYA صورت گرفت و تا پیش از آن شرکت‌های سرمایه‌گذاری نیز در شاخص مزبور گنجانده می‌شدند. علت اصلی انجام چنین اصلاحی را می‌توان جلوگیری از بروز احتساب مضاعف مالکیت متقاطع22 شرکت‌ها دانست. چنین انتقادی توسط منتقدان بر شاخص کل قیمت بورس تهران نیز که کلیه شرکت‌های پذیرفته شده را در بردارد، وارد شده است. پاره‌ای از منتقدان بر این باورند که مالکیت متقاطع شرکت‌ها که اغلب با تملک بسیاری از شرکت‌ها به وسیلة شرکت‌های سرمایه‌گذاری صورت می‌پذیرد، سبب احتساب مضاعف سرمایه شرکت‌های مزبور در شاخص می‌گردد.

د- شاخص‌ تالارها
بسیاری از بورس‌ها افزون‌بر بازار اصلی23 یا تالار اصلی24 اقدام به تاسیس و راه‌اندازی تالار فرعی25 نیز نموده‌اند. در تالار فرعی شرکت‌های تازه وارد یا شرکت‌هایی که شرایط حضور در تالار اصلی را ندارند، معامله می‌شوند. از سوی دیگر پاره‌ای از بورس‌ها از جمله بورس استانبول اقدام به تاسیس بورس‌های محلی26 و نیز بازار شرکت‌های تازه وارد27 کرده‌اند و بدین‌ترتیب بخشی از شرکت‌های خود را در این بازار دادوستد می‌کنند. بورس تهران نیز چندی است که اقدام به راه‌اندازی تالار فرعی کرده است و بورس‌های منطقه‌ای آن نیز شروع به فعالیت نموده‌اند. به هر روی بورس‌هایی که تالارهایی افزون بر تالار اصلی دارند، برای هر تالار خود شاخص جداگانه‌ای طراحی و محاسبه می‌کنند. شاخص تالارها همگی از فرمول واحدی پیروی می‌کنند و با شیوة یکسانی تعدیل می‌شوند و تنها تفاوت آنها در شرکت‌هایی است که در شاخص لحاظ می‌گردند. در این میان پاره‌ای از بورس‌ها همچون بورس توکیو، استانبول و نیز بورس تهران کلیة شرکت‌های تالار فرعی خود را در شاخص مربوطه منظور می‌کنند و بورس‌هایی همچون بورس آتن تنها 40 شرکت بزرگتر را در شاخص مزبور قرار می‌دهند (سازمان بورس اوراق بهادار تهران، 1377).

2-3-2- پارامتر مورد بررسی
پارامتر مورد بررسی یکی دیگر از اجزای بنیادین هر شاخص است. شاخص‌های بورس به طور معمول دو پارامتر قیمت و درآمد کل را مورد بررسی قرار می‌دهند، که به ترتیب شاخص قیمت28 و شاخص بازدة کل29 نام گرفته‌اند. بعضی از بورس‌ها به طراحی و محاسبه شاخص بازدة نقدی30 نیز می‌پردازند که پارامتر مورد بررسی آن، میزان بازدة نقدی پرداختی شرکت های مشمول شاخص است.

الف- شاخص‌ قیمت
شاخص قیمت، نماگر روند عمومی قیمت شرکت‌های مشمول شاخص است و تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها را نسبت به تاریخ مبدأ نشان می‌دهد. کلیۀ بورس‌های معتبر به محاسبة این شاخص می‌پردازند و اکثراً از شیوه‌های مشابهی برای محاسبه و تعدیل آن پیروی می‌کنند.

ب- شاخص‌ بازدة نقدی
شاخص بازدة نقدی، نشان‌دهندة سطح عمومی روند بازدة نقدی پرداختی شرکت‌های ملحوظ در شاخص است. بسیاری از بورس‌ها از محاسبة شاخص مزبور صرف‌نظر می‌کنند و اثر بازدة نقدی را در شاخص درآمد کل لحاظ می‌نمایند. این شاخص در بورس تهران با نام تدیکس محاسبه می‌شود.

ج- شاخص‌ درآمد کل
سرمایه‌گذاران در بورس از دو محل افزایش قیمت سهام و نیز دریافت سودنقدی، از خرید سهام منتفع می‌شوند. شاخص قیمت تنها می‌تواند بیانگر سود و زیان کلی بازار از ناحیة تغییرات قیمت سهام باشد و پرداخت‌های نقدی را در نظر نمی‌گیرد. با توجه به آن‌که اغلب، پرداخت‌های نقدی موجب کاهش قیمت سهام می‌شود، در چنین مواقعی کاهش شاخص قیمت می‌تواند موجبات گمراهی سرمایه‌گذاران را فراهم آورد و نگرش نادرستی از بازدهی بازار را سبب شود. بدین منظور اغلب بورس‌های جهان اقدام به طراحی و محاسبه شاخص درآمد کل کرده‌اند و اثرات بازدهی نقدی را نیز در آن لحاظ نموده‌اند. بدین ترتیب شاخص درآمد کل، بیانگر روند عمومی بازدهی شرکت‌های مشمول در شاخص مزبور است. شاخص درآمد کل معمولاً با فرمولی مشابه شاخص قیمت محاسبه می‌شود و تنها شیوة تعدیل آن متفاوت است. این شاخص در بورس تهران با نام شاخص قیمت و بازدة نقدی و با نماد TEDPIX محاسبه و منتشر می‌شود (سازمان بورس اوراق بهادار تهران، 1377).

2-3-3- روش‌های محاسبة شاخص
هر چند شاخص‌های محاسبه شده در بورس‌های جهان بسیار متنوع‌اند، اما این تنوع بیش از آن که ناشی از شیوة محاسبه باشد، مربوط به دامنة شمول آن‌ها است. در حقیقت روش‌های محاسبة شاخص، به‌ویژه شاخص قیمت بسیار به یکدیگر مشابه‌اند و تنها در جزئیات، تفاوت اندکی دارند. شاخص‌های قیمتی به طور کلی با دو روش میانگین ساده حسابی و میانگین وزنی محاسبه می‌شوند. شاخص درآمد کل نیز به طور معمول با روشی مشابه شاخص قیمت محاسبه می‌شود و تنها روش تعدیل متفاوتی دارد.

2-3-3-1 میانگین حسابی ساده
شاخص قیمت بورس اولین بار توسط شرکت داوجونز و با روش میانگین ساده حسابی در سال 1884 محاسبه شد. شرکت معتبر داوجونز هنوز هم افزون بر شاخص‌های متعدد دیگر، شاخص‌های میانگین سادة خود را محاسبه و منتشر می‌کند. این شاخص‌ها که میانگین‌های داوجونز31 نام گرفته‌اند، تنها از تغییرات قیمت متأثر می‌شوند و بر خلاف دیگر شاخص‌ها، تعداد سهام منتشره تأثیری بر آن‌ها ندارد. این امر باعث می‌شود که تمامی شرکت‌های مشمول چنین شاخص‌هایی با میزان برابری بر شاخص تأثیر بگذارند و بدین‌ترتیب اثر تغییرات قیمت شرکت‌های کوچک در برابر شرکت‌های بزرگ محو نشود. این شاخص‌ها با روش بسیار ساده‌ای محاسبه می‌شوند که عبارت از تقسیم حاصل جمع قیمت شرکت‌های مشمول تقسیم بر عدد پایه32 است، که بر حسب رابطه (1-2) محاسبه میشود:
(2-1)
PAIt= شاخص میانگین قیمت زمان t
Pit= قیمت سهام شرکت iام در زمان t
Dt = عدد پایة شاخص در زمان t که در تاریخ مبدأ برابر تعداد شرکت‌های مشمول شاخص بوده است.
در صورت بروز مواردی همچون تجزیه سهام33 یا جداسازی شرکت،34 پایة شاخص به گونه‌ای تعدیل می‌شود که روند شاخص از موارد مزبور متأثر نشود (نظری، 1389).
2-3-3-2- میانگین وزنی
محاسبة شاخص قیمت با روش میانگین وزنی که بر اساس الگوی لاسپیرز پایه‌گذاری شده است، رایج‌ترین شیوة محاسبة شاخص است. این روش در میان بورس‌ها و مؤسسات مالی با شیوة تقریباً مشابهی محاسبه می‌شود. به طور کلی شاخص‌های وزنی قیمت از تقسیم ارزش بازار در هر لحظه بر ارزش بازار در تاریخ مبدأ و ضرب در عدد مبنا به دست می‌آیند (نظری، 1389). فرمول کلی این شاخص‌ها را می‌توان بر حسب رابطه (2-2) محاسبه کرد:
(2-2)
PWIt= شاخص وزنی قیمت در زمان t
CMVt= ارزش جاری بازار در زمان t
BMV = ارزش بازار در تاریخ مبداء
Base Value = عدد مبنا

2-3-3-3- وزن‌‌دهی براساس تعداد سهام منتشره
همان‌گونه که از فرمول کلی شاخص وزنی قیمت مشخص است، وزن هر شرکت در این شاخص تعداد سهام منتشرة آن است. به بیان دیگر فرمول شاخص مذکور را می‌توان برحسب رابطه (2-3) نیز نوشت:
(2-3)
Pit = قیمت شرکت iام در زمان t
qit= تعداد سهام منتشره شرکت iام در زمان t
Dt = پایة شاخص در زمان t که در زمان مبداء برابر ∑pioqio بوده است
Pio = قیمت شرکت iام در زمان مبداء
qio= تعداد سهام منتشره شرکت iام در زمان مبداء
وزن‌دهی بر اساس میزان سهام منتشره باعث می‌شود تا شرکت‌های بزرگ تأثی

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع بازار سهام، بازار سرمایه، رشد اقتصادی، بازارهای مالی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع شاخص قیمت، قیمت سهام، بورس اوراق بهادار، بورس اوراق بهادار تهران