منبع پایان نامه ارشد با موضوع زندگی روزمره، فرهنگ ایرانی، نظام مفهومی، مشارکت زنان

دانلود پایان نامه ارشد

زيادي لازم است تا اثربخشي لازم را داشته باشد . درهر خانواده افراد با مفاهیم، آرزوها ، آرمان‌های اجتماعی آشنا می‌شوند و سعی‌ می‌کنند تا خود را برای بهبود محیط و موقیعت‌های پیرامونی بسازند. پس اين نشان دهنده اهميت خانواده براي ما است.
در ايران هم كه خانواده به عنوان ركن اصلي جامعه بر شمرده مي رود. براي مردم بسيار ارزشمند ومقدس است . يكي از مهمتري دلايل مقدس وارزشمند بودن خانواده دربين مردم ايران به خاطراعتقادات آنها است. چون بيشتر مردم ايران به دين اسلام اعتقاد دارند .ودين اسلام تاكييد زيادي به خانواده داردبه طوري كه در ( قران) كتاب مقدس اسلام اياتي هم در مورد اهميت خا نواده امده است .وبه همين دليل مردم ارزش خاصي براي خانواده قائل هستند وسعي وتلاش بسياري مي كنند كه آن را حفظ كنند . اهميت خانواده در ايران به اندازه ايست كه اگر فردي در جامعه بدون خانواده باشد .جامعه ومردم به سختي او را مي پذيرند. وحتي ممكن است او را از جامعه طرد كنند .
نظام خانواده كوچكترين واحد اجتماعى است كه اساس و زيرساخت واحدهاى بزرگ اجتماعى ايران نيز به شمار مى رود. افرادى كه در اين واحد كوچك اجتماعى رشد مى يابند و تربيت مى شود به ميزان رشد و شكوفايى شان سهم زيادي در واحدهاى اجتماعى بزرگ انسانى دارند. افرادى كه روزى به عنوان فرمانرواى مقتدر و سياستمدار سترگ، و مدير نيرومند، و مبتكر توانا در جامعه ظهور مى كنند، و مسؤوليتهاى سنگين و خطيرى را به عهده مى گيرند، نظام خانواده و كانون گرم پدر و مادر تربيت گاه نخستين آنها است.
بنابراين مي توان گفت در خانواده نقش مادر بسيار مهم وحياتي است چون مسئوليت تعليم وتربيت فرزندان بيشتر بر عهده مادر است واين مادر است كه فرهنگ درست زندگي كردن را به فرزندان مي آموزد و او را براي ورود در جامعه واجتماعي شدن آماده مي كند . رشد و شكوفايى اين نظام محبوب و بى بديل، نيازمند شناخت و رعايت دقيق حقوق هر يكى از اعضاى آن نسبت به يكديگر است، همان طور كه نظامهاى بزرگ اجتماعى، قوانين ،مقررات و حقوق خاص خودشان را در ارتباط با اداره ، استحكام ، رشد و بالندگى كشور دارند، نظام خانواده نيز به همين شكل است.
2-2-1-3-2-جايگاه خانواده در قرآن كريم:
در باره نظام خانواده و شكل گيرى و اهميت آن راهنمايي هاي فراوانى در متون دينى اعم از كتاب و سنت امده است.همانطور كه در ابتداي اين مقاله مطرح شد در ايران خانواده واحدي ارزشمند است زيرا اسلام برآن تاكيد زيادي داشته است . به همين دليل در اينجا به چند نكته مهم كه جايگاه خانواده در قرآن كريم را مشخص مي كند اشاره خواهيم كرد .
خانواده (زن و شوهر) در قرآن كريم آياتى از از آيات خدا و مايه آرامش روحى شمرده شده است، چنانكه خداوند فرموده است:
(ومن آياته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا اليها وجعل بينكم مودة ورحمة ان فى ذلك لآيات لقوم يتفكرون) (روم،ايه 30/21)
«و از نشانه هاى او اين كه همسرانى از جنس خودتان براى شما آفريد تا در كنار آنان آرامش يابيد، و در ميانتان مودت و رحمت قرار داد; در اين نشانه هايى است براى گروهى كه تفكّر مى كنند»
در جاى ديگر از زن و مرد به عنوان لباس ياد شده است:
(هن لباس لكم وانتم لباس لهن) (بقره،ايه 2/187)
«آنها لباس شما هستند، و شما لباس آنها; (هردو زينت هم و سبب حفظ يكديگريد»
لباس وسيله پوشش و حفاظت براى بدن است. و به قول علامه طباطبايى در اين آيه استعاره بسى لطيف به كار برده شده است. زن براى مرد و مرد براى زن به عنوان لباس و پوشش مى باشد كه همديگر را از آلودگى و فجور محافظت مى كند و نيز همانطورى كه لباس مايه زينت و زيبايى براى انسان است و زن و مرد نيز مايه زينت و زيبايى براى يكديگر است.
همچنين در روايات هم به جايگاه خانواده اشاره شده است كه درشرح زير آمده است:نظام خانواده، نظام ارزشمند و محبوبى است كه در اسلام هيچ بنايى محبوبتر از او پايه ريزى نشده است.
پيامبر اسلام مى فرمايد:
«ما بنى فى الاسلام بناء اَحبّ الى اللَّه تعالى و اعزّ من التزويج».(الهداية، صدوق، ص 257،)
«در اسلام هيچ نهادى محبوب تر و عزيرتر از تشكيل خانواده در نزد خداوند بنا نشده است»
و نيز فرموده است:
«ما استفاد امرؤ مسلم فائدة بعد الاسلام أفضل من زوجة مسلمة، تسرّه اذا نظر اليها، و تطيعه اذا أمرها، وتحفظه اذا غاب عنها فى نفسها و ماله»
«هيچ فائده اى بعد از نعمت اسلام برتر و مفيدتر از اين براى مرد مسلمان نيست كه او همسرى داشته باشد كه هروقت به او نگاه كند مسرور و شاداب گردد و هنگامى كه به او دستور بدهد اطاعت نمايد، و هر وقتى كه از نزدش برود حافظ جان خود و مال همسرش باشد»(وسائل الشيعه، حر عاملى، ج 14، ص 23)
در اين حديث شريف زن شايسته و وارسته بالاترين ارزش و نعمت بعد از اسلام، براى مرد شمرده شده است.
«ان اللَّه عزّ و جلّ يحب البيت الذى فيه العرس، و يبغض البيت الذى فيه الطلاق»(كافى، كلينى، ج 6، ص54)
«خداوند خانه اى را كه در آن عطر دل انگيز عروس بوزد دوست مى دارد، و خانه اى را كه در آن سخن غم انگيز طلاق سرداده شود دشمن مى دارد.»
نظام خانواده از چنان جايگاه و مقام شايسته در اسلام برخوردار است كه حتى تأثير روى ثواب عبادت و بندگى مى گذارد، تا جايى كه دو ركعت نماز كسانى كه تشكيل خانواده داده اند برتر از عبادت فرد مجردى است كه شب و روز نماز بخواند.
2-2-1-3-3-كاركرد خانواده ايراني:
در دورانی که شاید بیش از ده هزار سال قبل از میلاد باشد٬ تغییراتی در وضع اقلیمی ایران به وجود آمده و انسان غارنشین اندک اندک برای خود خانه ساخت. در این دوران بود كه کانون خانواده مرکز قدرت قبیله بود.
چون زن هم در خانه و هم در بیرون از خانه با مرد در کار تولید و رفع حوایج زندگی معاضدت و همکاری داشت و از طرفی تولید و مثل و بچه زاییدن و استمرار نسل به طور فطری و طبیعی بر عهده ی او بود لذا ارزش و اهمیت زن نسبت به مرد فزونی یافت و تعادل قدرت را به سود زن رقم خورده است.ولي اين را هم بايد در نظر گرفت كه مرد هم در طول تاريخ جايگاه مخصوص خود را داشته است به طوري كه در يك دوره مسئله مرد سالاري مطرح بود واين مرد بود كه تمام تصميمات را در خانواده مي گرفت .خانواده به مجموعه از افرادي گفته مي شود كه در فضايي مشترك به نام (خانه )با يكديگر زندگي مي كنند. وكاركردها ي مشترك انها را تحت عنوان خانواده مرزبندي مي كند .در گذشته خانه پناهگاه انسان ومحل عبادت وكار او بوده است . وهمچنين دنياي كوچكي بوده كه افراد خانواده در آن زاده مي شدند رشد مي كردند فرزند مي اوردند كار مي كردند ومي مردند وگاه نيز در همان جا دفن مي شدند . نسلها مي امدند و مي رفتند ولي هنوز خانه پابرجامي ماند و پاسدار سنتهاي قديم بود .خانواده در بستر تاريخ همواره ابزار سودمندي براي يادگيري وهمياري اعضاي خود بوده است .تا قبل از صنعتي شدن جامعه وهنگامي كه بسياري از مردم كشاورز بودند همه اعضاي خانواده به عنوان يك واحد اقتصادي بر اساس تقسيم كار بين زن ومرد با يكديگر كار مي كردند اما امروزه حتي با تغيير وضعيت خانواده همچنان كاركرد هاي مفيدش رادر رابطه باجامعه واعضاي خود تداوم مي بخشد . خانواده به عنوان اصلی ترين نهاد درجامعه ايراني دارای وظايف گوناگونی می‌باشد. كه اين وظايف بنا بر شرايط جامعه تغييرات زيادي به خود ديده است تغییرات خانواده در ایران در زندگی روزمره بازتاب یافته و روان شناسان، علمای علوم تربیتی، تربیت خانواده، مورخان و جامعه‌شناسان بنا به اهميت آن نیز به آن توجه کرده‌اند که حاصل آن مي تواند اصلاح نظام مفهومی در شناسایی تحولات اجتماعی ایران بوده باشد . ” در طول تاریخ می‌بینیم که هر تغییری در جامعه مي تواند در خانواده ایرانی وحتي غير ايراني منشا داشته باشد . بدین لحاظ خانواده نقش بسیار اساسی را در تحولات اجتماعی ایران بازی می‌کند. بنابراین شناخت خانواده ایرانی، گامی است در جهت شناخت جامعه ايراني كاركردهاي خانواده را مي توان به شرح زير گروه بندي كرد تنظيم روابط جنسي ومشروعيت بخشيدن به آن :
شكي نيست كه اگر اين نياز ها نبود خانواده نيز تشكيل نمي شد.
توليد مثل وتداوم ميراث ژنتيكي :
از انجا كه مرگ سرنوشت هر فرد انساني است جانشيني اعضاي جامعه بايد تضمين شده باشد .اين نياز تاحدودي به وسيله توليد مثل طبيعي كه ميراث ژنتيكي جامعه راتداوم مي بخشد براورده مي شود اگرخانواده اين نياز هاي زيستي را ارضا نكند بديهي است كه جامعه روبه نابودي مي رود.
اجتماعي شدن كودكان وتداوم ميراث فرهنگي :
اگر جامعه اي خواهان بقاي خود باشد ميراث فرهنگي نيز بايد تداوم يابد .واين امري است كه تنها از طريق اجتماعي شدن كودكان در خانواده امكان پذير است. كودك در جريان اجتماعي شدن از طريق كنش متقابل باپدرومادر وديگر بستگان شيوه راه رفتن و وگفتن را مي اموزد وبه تدريج به كسب تجربه هاي مختلف نايل مي گردد. اين تجربه ها اگر درست باشد مي تواند فرهنگ يك جامعه را به طور صحيح حفظ كند .
مردم شناسان نشان داده اند كه شيوه هاي پرورش كودك در هر جامعه كليد فهم آ ن اجتماع وفرهنگ آن است.خانواده ایرانی ضمن داشتن وجوه شباهت‌هایی باسایر خانواده‌های جهان، ویژگی‌های خاصی نیز دارد که آن را از دیگر خانواده‌ها در جهان متمایز می‌کند. از جمله این ویژگی‌ها می‌توان به موارد زير اشاره كرد:
وجود اقتدار در خانواده ایرانی: که بیشتر در دست مردان قرار گرفته و زنان کمتر امکان مشارکت درامور زندگی خانوادگی و اجتماعی را پیدا می‌کرده‌اند.پدرسالاري در خانواده ایرانی بسیار متداول بوده است. واين پدر در خانواده بوده است كه تمام تصميمات را در خانه مي گرفته است . وديگران نقش زيادي در تصميمات مهم نداشته اند .
تعداد خانوار وجمعيت در خانواده :هر موقع که از خانواده ایرانی سخن به ميان مي ايد وجود جمعیتی بیشتر از چندین نفر در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند، در ذهن به وجود می‌آمده است.
اهمیت فرزند: یکی دیگر از صفات و مشخصات خانواده ایرانی، توجه و اهمیت بسیار به فرزندان است.این معنی هم در خانواده در گذشته و هم در خانواده معاصر دیده می‌شود. اهمیت فرزند به اندازه‌ای بوده است،که بسیاری علت تشکیل خانواده را فرزندآوری زیاد می‌دانسته‌اند. داشتن یک فرزند یا خانواده بدون فرزند درفرهنگ ایرانی عموما مورد سوال بوده است.
وضیعت زنان :که به لحاظ آموزش، اشتغال ومشارکت زنان، منزلت زنان و ارزش‌های جنسیتی درجامعه بسيار بالا رفته تا حدي كه در بعضي مواقع با مردان رقابت مي كند .
اهمیت خانواده: با توجه به تغییراتی که درخانواده به وجود امده است باز هم خانواده دارای اهمیت زيادي مي باشد وجايگاه خودش راتا حد ممكن حفظ كرده است .
خانواده پدرتبار تا مادرتبار :چون خانواده در ایران زیر سلطه پدر بوده باید تحت عنوان خانواده پدری ازآن یاد کرد. در گذشته بیشتر خویشاوندی یک‌سویی بوده است تا چندسویی در نتیجه به اعتبار یک‌سویی بودن خانواده پدر تبار” است. علاوه بر پدرتباری ، باید از ویژگی‌های دیگر آن “پدرنامی ” و “پدر مکانی” به معنای آوردن همسر و فرزندان به خانه پدر نام برد.خانواده، کانونی فرهنگی و اجتماعی بوده است . وفرزندان در خانواده ياد مي گرفتند كه چگونه در جامعه رفتار كنند هم از لحاظ فرهنگي وهم اجتماعي .
دایره همسر گزینی خانواده: در گذشته، میزان مهاجرت و جابه جایی جمعیت بسیارکمتر از دوره جدید بوده است، والدین غالبا تنها در محدوده جغرافیایی شهر یا روستای محل تولد وزندگی خود برای فرزندان‌شان همسر انتخاب می‌کرده‌اند وبه این ترتیب میزان ازدواج افراد جوان نسل اول با هم ولایت یهای خود قابل ملاحظه بوده است. اما از آنجا که افراد نسل دوم به دلیل رواج بیشتر مهاجرت و جابه‌جایی ازمحل اولیه زندگی دور شده‌اند، امکان انتخاب همسر در خارج از شهر و دیار خود را نیز داشته‌اند.
2-2-1-3-4-انواع خانواده
خانواده در فرهنگ هاي مختلف داراي انواع گوناگون است .در اينجا به دو نمونه از خانواده ايراني اشاره خواهيم كرد .
2-2-1-3-4-1خانواده هاي گسترده :
كه شامل چند نسل پدر

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع صمیمیت جنسی، عدم اطمینان، تمایز یافتگی، دلبستگی ایمن Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع تحول خانواده، خانواده گسترده، روانشناسی، تحولات خانواده