منبع پایان نامه ارشد با موضوع روشنفکران، کشورهای اسلامی، شورهای اسلامی، میرزا ملکم خان

دانلود پایان نامه ارشد

دیگران یاد می دهند».354 و در ادامه از اینکه آنان بدون توجه به گذشته و با غفلت از آینده ی آموخته های خود و اصل و حقیقت آن، صرفاً به زمان حال اشتغال دارند و با تکیه بر صورت ظاهر علوم و صنایع، و بی اعتنا به شرایط جامعه شان، تنها حامل آن علوم هستند و نه صاحبان اصلی آن، چنین می نویسد « آنان فقط به صورت ظاهر آنچه فرا گرفته اند نگاه می کنند، ابداً توجهی به استعداد افرادی که باید آن علوم و صنایع را یاد بگیرند، ندارند و فکر نمی کنند که آیا طبایع این افراد آن علوم را می پسندد یا خیر ؟ و آیا آنچه را فرا گرفته اند می توانند توسعه بدهند یا خیر؟ این تصورات برای آموختگان علوم غرب از این جهت پیش می آید که آن ها صاحبان اصلی این علوم و صنایع نیستند بلکه حامل آن ها هستند.355
سیّد جمال الدّین از نحوه انجام اصلاحات و نوسازی ها در مصر و عثمانی راضی نبود. به طوری که او مشخصاً از اصلاحات آموزشی آنان انتقاد نموده و تأسیس مدارس جدید و اعزام محصّلین به اروپا را، بدون تفکر و برنامه، مفید و ثمر بخش ندانسته است. چرا که : « آنان به نکته ای توجه نداشتند که آن تمدّن و آداب و معرفت طبعاً شایسته ی کشورهایی است که در آن پدید آمده و تکامل یافته اند، با اینکه مدّت زیادی از این اقوام می گذرد آیا عثمانی ها و مصری ها از از این دانش و تمدّن جدید استفاده برده اند».356
دغدغه و پرسش سیّد جمال این است، که آیا به واسطه این تماس با تمدّن جدید و تعالیم نو وضع این جوامع بهتر شده، یا از چنگال فقر و نداری و مهلکه های ناشی از اشغال سیاسی سرزمینشان توسط بیگانگان نجات یافتند.357این به ظاهر مصلحان، بدون تفکر و اصول و مبانی مستقل و برنامه و استراتژی روشن، دست به اصلاحات و نوسازی های سطحی و ناموزون و ناهماهنگ با ابعاد و بخش های دیگر زده و شبه مدرنیسمی را در پیوند با نفوذ و سلطه روز افزون غرب، بدون نیل به جوهر علوم و فنون، صنعت و تکنولوژی به راه انداختند. 358
گویی سیّد جمال،کسانی چون ملکم خان و پیروان او در ایران رامدنظر خویش قرار داده که حتّی حاضر به ورود کمپانی های خارجی واعطای امتیازات سیاسی،اقتصادی و تجاری در جهت غارت منابع و مواد خام این کشور و تبدیل آن به بازار مصرف محصولات و مصنوعات اروپایی بودند.او با آگاهی فراوان و شعورسیاسی عمیق خویش،به نابودی تولید داخلی و صادرات کشورهای اسلامی به واسطه عدم امکان رقابت آنها با مصنوعات مدرن و کالاهای صنعتی جدید و انبوه غرب، از این رهگذر اشاره نموده و آن را به منزله ی بریدن دماغ ملّت می دانست.از نظر او این طرفداران تجدّد و این مردمان مقلّد«طلیعه ی ارتش مهاجم وغلبه کنندگان و صاحبان غارت کننده اموال مردم می شوند تا راه را برای ورود آنان باز و درهای میهن را به روی آنان بگشایند،پس از ورود هم قدم های آنان را در کشور خود مستحکم تر می سازند و قدرت آنان را بالاتر می برند …».359
روشن است که سیّدجمال مخالف نوسازی و اصلاحات و توسعه نبود.او از نحوه وکیفیت و شرایط اصلاحات ونوسازی های جاری،آن هم دربسترغربی سازی وشبه مدرنیسم،انتقاد داشت؛ چرا که نتیجه ی حاصله از این سبک نامطلوب بود.به طور کلی نکته ی مهمی را که سیّد جمال براساس تجربه ی زندگی وحوادث گذشته،به عنوان نتیجه ذکر می کنداین است که « هر ملّتی که اخلاق و رفتاروتمدّن ملّت های دیگر رابدون توجّه به خصوصیات قومی خودتقلید کند، طبعاً درمیان آن ملّت روزنه ی کوچکی و راهی برای دخول دشمنان به میان آنان باز می شود».360
ج. ازجهت چگونگی برخورد با استعمار سیاسی غرب :
نهضت سیّد جمال الدّین بیشترین تأکید و تمرکز را روی مسئله استعمار داشته و در واکنش نسبت به اشغال نظامی و تهاجم سیاسی اروپا و غرب به کشورهای اسلامی در قرن نوزدهم، رادیکال ترین مواضع را اتّخاذ نموده بود؛ آن هم نه از روی احساسات و عدم شناخت ماهیت و بنیان ها و ابعاد مسئله غرب، آن گونه که در مواضع بنیاد گرایان دیده می شود؛ بلکه او با آگاهی و شعور عمیق دینی و سیاسی و درک ماهیّت غرب، دو چهره ی دانش و کارشناسی و نیز استعماری و غارتگرانه تمدّن جدید غربی را تفکیک کرده و ضمن تأکید بر اخذ و اقتباس از جنبه های علمی این تمدّن و فراگیری علوم و فنون، در برابر استعمار سیاسی غرب مبارزات عمیق و همه جانبه ای را به راه انداخت .
این امر وجه فارق اساسی جریان سیّد جمال الدّین از جریان اصلاح طلبان متجدّد و غرب گرایی چون ملکم خان و تقی زاده درایران و امثال سیّد احمد خان در هند بود.تفاوت اساسی،در هدف نهایی اصلاح طلبی بود،که برای غرب گرایان آن هدف نهایی یک نوع انطباق و مطابقت با غرب بود ولی برای سیّدجمال بطور قطع مواجهه ومقابله با امپریالیسم غربی،هدف نهایی بود.361
سیّد جلال الدّین مدنی،درکتاب«تاریخ تحولات سیاسی» درارتباط با تفاوت شیوه برخوردبرخورد سیّد جمال و روشنفکرانی چون، میرزا ملکم خان و آخوند زاده، با استعمار سیاسی غرب، بیان می دارد که سیّد ضد استعمار غرب است، در حالی که ملکم خان و آخوند زاده، شیفته و عاشق غرب هستند؛ ملکم خان تصرّف ممالک آسیایی توسط اروپا را یک حق آسمانی آن ها می داند که از آن راه ،آسیا آباد می شود. و آخوند زاده نسبت به استعماری که روزگار مردم شرق را سیاه کرده و سبب ورشکستگی زارع و تاجر و کاسب و صنعتگر ایرانی شده هیچ عکس العملی نشان نمی دهد. بنابراین کار سیّد جمال با امثال آخوند زاده و ملکم نه تنها یکی نیست که نقطه ای در مقابل آن هاست . 362
د . از جهت نوع رابطه دین با سیاست:
نکته بسیار مهمی که موجب تمایز سیّد جمال با سایر علمای مسلمان اعم از شیعه ویا اهل سنّت درسده 19میلادی شده است،عمل گرایی او و قرارگرفتن درمتن تحولات سیاسی جامعه آن روزمسلمانان ودنیا بود.به بیانی دیگر وی اسلام را سیاسی نمود .363
سیّد جمال در این زمینه با بسیاری از روشنفکران عصر خویش تفاوت داشت . مثلاً بر خلاف میرزا ملکم خان که اسلام را دستاویزی برای رسیدن به هدف خود قرار می داد 364و یا به اقتضای زمان و مصلحت، اندیشه های مشروطه گری را رنگ اسلامی می زد، سیّد در پی اعتلای اسلام ومسلمانان درجهان بود.365روشنفکری چون آخوند زاده، مدار فکری و تحقیقاتیش در کوبیدن و تحقیر اسلام بود و عامل عقب ماندگی را دین مقدّس اسلام و ریشه ی همه بدبختی های تاریخی ایرانیان را به اسلام می رساند. 366
نظرسیّدجمال در زمینه ی رابطه ی دین وسیاست،کاملاً متفاوت ومی توان گفت نقطه مقابل نظرات روشنفکران مذکورمی باشد.سیّد معتقد بودکه دین اسلام،عامل تحصیل سعادت دارین می باشد وکسانی که سیاست را از دیانت جدا می دانند،یا اسلام را نمی شناسد ویا با آن دشمنی دارند. 367در دین، بویژه دین اسلام،سیاست یکی از عزیزترین اجزا است و جدا کردن سیاست از اسلام به معنی جدا کردن یکی از عزیزترین اعضای اسلام از پیکر آن است .368

5 -5. سیر انتقال اندیشه های سیّد جمال الدّین :
سیّد جمال،اندیشه ها و افکار خود رابیشتر به صورت شفاهی و درقالب،خطابه و سخنرانی به مخاطبان خود انتقال می داد.هرچند نامه های فراوان و مقالات بسیاری در روزنامه ها منتشر کرده ولی او کمتر آثار قلمی و کتبی منظّم داشته؛ علّت این امر طبع مبارزه جویی و انقلابی سیّد بود که باعث می شد بیشتر عمرش را در صحنه درگیری های سیاسی و اجتماعی و فعالیت های سیاسی و دیپلماتیک بگذراند. با این همه، وی علاوه بر سخنرانی ها و خطابه ها و کلاس های درس در مراکز علمی و دانشگاهی،در زمینه مکتوبات،مقاله ها و نامه های سیاسی و خصوصی و حتّی کتاب نیز ازخود به جای گذاشته است،که می توان به موارد زیر اشاره کرد :369
1. مقالات جمالیّه، مشتمل بر چندین مقاله ی علمی، فلسفی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی است.
2. شرح حال اکهوریان با شوکت و شأن .
3. رساله نیچریه.
4. تاریخ افغانستان ( تتمّه البیان فی تاریخ ( افغان )، کتابی به زبان عربی است .
5. کتاب یا رساله، الوصیّه السیاسیّه الاسلامیّه.
6. رساله یا مقاله ی « فقه اسلامی » .
7. مقاله « پاسخ به رنان » .
8. نشریه و مقالات عروه الوثقی.
سیّد جمال با دو سلاح « زبان » و « قلم » جهان اسلام عصر خود را به تفکر و حرکت واداشت در حالی که در دیگر نقاط جهان، این امر با زور اسحله امکان پذیر نبود . در این زمینه، سیّد محمّد محیط طباطبایی به زیبایی چنین می نویسد : « سیّد جمال الدّین با تیغ زبان و نوک قلم خود زمینه سازی کرد و شالوده اصلی قبول حکومت مشروطه جدید را در ذهن علمای روحانی مملکت فراهم آورد و در روزی که علمای بزرگ تهران و عتبات در صدر نهضت مشروطه قرار گرفته بودند؛ معلوم شد حُسن ظن و حدس صائب سیّد جمال الدّین درباره ی عنصر مشروطه ساز ایران به خطا نرفته بود … آری سیّد با فکر روشن و توانا و اراده نیرومند و عقیده ناب و زبان گویا و قلم نیرومند،کاری را درخاورمیانه عملی ساخت که درنقاط دیگر جهان به کمک توپ و تفنگ میسّر نمی شد».370
با توجه به آن چه گذشت، طرق انتقال اندیشه های سیّد جمال به مخاطبینش را در دو بخش تحت عنوان، قلم( مکتوبات ) و زبان ( سخنرانی ها و گفتارهای تاریخی ) دنبال می کنیم.
5-5-1 : قلم ( مکتوبات )
الف: نامه ها :
از جمله آثار مکتوب سیّد جمال، نامه های بسیار مهمی است که در اوقات و شرایط گوناگون برای افراد و سرزمین های مختلف نوشته است؛ نامه هایی که هم سرشار از آموزه ها و تعالیم سیاسی، اجتماعی و دینی هست و هم متعدّد و بسیار؛ به روایتی سیّد « بالغ بر پانصد مراسله و مکتوب به السنه مختلف فارسی، عربی، هندی، ترکی به رشته تحریر درآورده، به عتبات عرش درجات، کلیه ی بلاد ایران، هندوستان، مصر ،الجزایر، طرابلس، شامات و حجاز و سایر قلمرو اسلامی ارسال می دارد .»371
اهمیّت این نامه ها و اسناد بیشتر از این روست که نویسنده ی آن ها خود سیّد، رهبر نهضت های آزادی خواهی مشرق بوده است . چون این نامه ها اغلب خصوصی بودند، طبعا از هر گونه اغراق و خلاف واقع مبرّا است و روی همین اصل نامه های خصوصی همیشه می تواند چهره ی حقیقی، عظمت روحی و شخصیت معنوی نویسنده را به خوبی نشان دهد.372
از جمله نامه های بسیار مهم تاریخی سیّد جمال می توان به نامه های زیر اشاره کرد : نامه به ناصر الدّین شاه، نامه به مرجع بزرگ شیعه ( میرزای شیرازی )، دو نامه به علمای ایران، یکی معروف به « حمله القران » که از بصره به سال 1309 قمری نوشته شده و دیگری نامه ای که برای خلع ناصر الدّین شاه به علمای ایران می نویسد . نامه به ملکه ویکتوریا، نامه به جوانان مصر، نامه به حاج سیّد مستان داغستانی، تعدادی نامه به امین الضّرب، نامه به رئیس دولت عثمانی و آخرین نامه از زندان طلایی در عثمانی به دوستان ایرانی؛ همچنین نامه ای به امین السّلطان، قبل از آن که چهره مکّار او برای سیّد کاملاً روشن شود .373
سیّد جمال در این دردنامه ها! اندکی از درد و غمی را که بر دل دردمند خویش حمل می کرد، برکاغذ فرو می چکاند تا شاید بر سینه ای آماده و مستعد نشیند و صاحب سینه را مشتعل سازد.
ب. مطبوعات :
در واقع سیّد جمال الدّین اسد آبادی به عنوان رهبری انقلابی و دگرگون ساز نقش مهمّی در تغییر ذهنیّت های کهنه و ارتجاعی به سمت نوسازی و توسعه ی سیاسی داشت. او با توجّه جدّی به تئوری نقش رهبری درتوسعه ی سیاسی و نیزتئوری بسیج اجتماعیّ اهمیّت زیادی برای متغیر وسایل ارتباط جمعی در نوسازی افراد و بسیج عمومی و اجتماعی کردن آنان قائل بود.
وی در اولین شماره ی مجله « معلم شفیق » چاپ حیدر آباد، به سال 1880م/ 1298ق. که به همّت او به دست شاگردانش منتشر شد، طی مقاله ی مستقلی در فواید جریده و ارتباط آن با سعادت امم نوشت : « هر امتی را باید علی الدّوام از برای صیانت اخلاق و حفاظت ملکات و راهنمایی به سوی سعادت منبهی ( بیدار کننده ) از غفلت و صائنی از هبوط و سائقی بسوی فضایل و قائدی ( کشنده ) به جانب کمالات و مانعی از رذایل و زاجری از نقایص و آمری به معروف و ناهی از منکر بوده باشد و چون بمسبار بصیرت سیر نمائیم و به میزان عقل بسنجیم هیچ چیزی

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع جهان اسلام، جهان بینی، دین و سیاست، عدالت اجتماعی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع عروه الوثقی، زبان عربی، زبان فرانسه، توسعه سیاسی