منبع پایان نامه ارشد با موضوع روستاهاي، مرکزي، پايکوهي

دانلود پایان نامه ارشد

حاظر و وقوع جنگ در دهه 60 بوده است . عامل اول باعث شکل گيري ناگهاني و بي برنامه روستاها و عامل دوم باعث برهم خوردن نظم و ساختار سکونتگاهي منطقه شده است . روند تحولات جمعيتي سکونتگاههاي روستايي منطقه مانند ساير مناطق کشور بوده است و ما شاهد پديده مهاجر فرستي روستايي ، کاهش درصد جمعيت روستايي و افزايش تعداد و درصد جمعيت شهري هستيم . نحوه استقرار سکونتگاههاي روستايي متاثر از عوامل طبيعي بخصوص توپوگرافي ، آب و همچنين مساله امنيت مي باشد و همين عوامل فعاليتهاي اقتصادي و معيشتي روستاييان را تحت تاثير قرار داده است . سکونتگاههاي روستايي در بخش مرکزي و زرين آباد در دره ها يا دامنه هاي کوهها در کنار منابع آب و نزديک مراتع ييلاقي با بافتي متمرکز شکل گرفته اند . اما در بخش موسيان به علت توپوگرافي هموار روستاها در دشت پراکنده اند و بافت پراکنده اي را نمايش مي دهند . مصالح مورد استفاده بخصوص در بخش مرکزي و زرين آباد متاثر از محيط طبيعي است . تعداد روستاها در طول دوره هاي سرشماري مختلف ، متفاوت بوده است . که علت مهم آن همانگونه که گفته شد ، جنگ و اسکان اجباري عشاير بوده است . تعداد روستاهاي شهرستان بر اساس سرشماري سال 1390 ، 173 روستا بوده که تعداد 112روستا مسکون و61 روستا خالي از سکنه بوده است . روستاهاي منطقه از نظر جمعيت ، کم جمعيت بوده به نحوي که بيش از 73 درصد روستاها در سال 1390 کمتر از 250 نفر جمعيت داشته اند . (مرکز آمار ، نتايج سرشماري :1390)
از نظر امکانات و خدمات مختلف عمومي ، اکثر روستاها با کمبود امکانات و خدمات مختلف مواجه هستند . از تعداد 112 روستاي داراي سکنه ، تعداد53 روستا از آب لوله کشي ، 74روستا از خانه ي بهداشت و 71روستا از مدرسه ابتدايي بي بهره هستند .
از نظر فعاليت اقتصادي روستاها بايد گفت که نوع منابع درآمدي روستاهاي منطقه متاثر از شرايط توپوگرافي است . در روستاهاي بخش مرکزي و زرين آباد منبع اصلي در آمد روستاييان دامداري است اما در بخش موسيان منبع اصلي درآمد روستاييان کشاورزي است . و اين بخش يکي از مهمترين مراکز توليدات زراعي در استان ايلام است و بيش از 50 درصد توليدات کشاورزي استان در اين بخش بدست مي آيد . (مديريت جهاد کشاورزي استان ايلام ، 1390) علاوه بر اين موارد مي توان به فعاليتهاي باغداري ، زنبور داري و صنايع دستي هم اشاره کرد .

فصل چهارم
جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات

4-1- مقدمه : همانگونه که در فصل قبل گفته شد پيدايش سکونتگاههاي روستايي در استان ايلام و شهرستان دهلران ، پديده اي جديد و منحصر به قرن اخير است و به دلايل مختلف تا پيش از آن در اين منطقه سکونتگاه دائمي وجود نداشته است . با روي کار آمدن رضا شاه و اقدامات نوگرايانه او در جهت ساخت نظام تمرکزگرا ، سياست اسکان اجباري عشاير به منظور کنترل و جلوگيري از سرکشي و طغيان آنها در مناطق عشايري پياده و اجرا شد . يکي از اين مناطق که سياست اسکان اجباري در آن به اجرا درآمد استان ايلام است . اين سياست از سال 1312در استان ايلام اجرايي شد و عشايريکجا نشين شده و شروع به ساخت بنا و ايجاد آبادي کردند .
4-2- عوامل موثر بر استقرار روستاهاي بخش مرکزي
4-2- 1- مالکيت
شيوه مالکيت ايلي برگرفته از نظام اجتماعي ايلي است . ايل يک نهاد اجتماعي خويشاوندي است و سرزمين تحت اختيار ايل نيز قلمرو عشاير وابسته به آن محسوب مي شود و از ديرباز هر يک از طوايف ايل نيز در محدوده مشخصي گوسفندان خود را به چرا مي بردند و حريم ساير ايلات را رعايت مي کردند . پس از يکجا نشين شدن ايلات ، محدوده سرزميني که بين آن در کوچ ( منطقه بين قشلاق و ييلاق ) بودند نيز به تصرف و مالکيت آنان درآمد و در بخش هايي از زمين هاي آن که قابليت کشت و زرع داشته به صورت محدود به کشاورزي مشغول شده و روستا ايجاد نموده اند . محدوديت منابع توليد (آب و زمين مناسب ) مانع از شکل گيري سکونتگاههاي بزرگ شده است . و روستاهاي طايفه اي شکل گرفته است .

4-2- 2- آب
دسترسي به آب آشاميدني جهت شرب اهالي يکي از مهمترين عوامل جهت انتخاب محل استقرار روستاها پس از عامل مالکيت است . آب هاي سطحي و جاري دائمي قابل شرب در بخش مرکزي دهلران وجود ندارد . و آب رودخانه هاي منطقه بخصوص در تابستان بسيار شور است . پس اهالي منطقه براي استفاده از آب قابل شرب ناچار به آب هاي شيرين چشمه ها روي آورده اند و در نزديک ترين مکان به آب قابل دسترسي اسکان يافته اند و از آن جايي که چشمه ها در مدخل دره ها و در نواحي پاي کوهي قرار دارند ؛ روستاهاي بخش مرکزي هم در اين نواحي شکل گرفته اند . حجم آب شيرين در دسترس يکي از مهمترين عوامل تعيين کننده اندازه روستاها در اين ناحيه است .

4 – 2 – 3 – کاربري زمين
کاربري زمين يکي ديگر از عوامل تعيين کننده محل برپايي روستا است . محدوديت زمين هاي قابل کشت و ارزش زمين هاي زراعي سبب شده تا اهالي در انتخاب روستا به کاربري آن توجه داشته باشند و سعي نمايند تا زمين هايي به احداث بنا اختصاص يابد که غير قابل کشت باشد در نتيجه دامنه ها باشيب تند ، ناهموار و محدوديت وسعت اراضي انتخاب شده است .

4-2-4- دسترسي به مراتع
دسترسي به مراتع جهت چراي گوسفندان يکي از مهمترين عوامل استقرار روستاهاي بخش مرکزي دهلران است . و در استقرار روستاهاي بخش مرکزي ، در کنار عامل مالکيت اراضي به مسئله دسترسي به مراتع هم توجه داشته اند .

4-2- 5- نزديکي به اراضي محدود کشاورزي
محل روستا ها در موقعيتي واقع شده که به زمين هاي کشاورزي نزديک باشد و فاصله بين زمين هاي کشاورزي تا محل روستا خيلي زياد نباشد تا امکان سرکشي و مراقبت از مزرع براي روستاييان وجود داشته باشد . البته به علت شيوه غالب کشت که ديم بوده و اين شيوه احتياج به سرکشي و مراقبت دائم ندارد ، اين عامل نسبت به 4 عامل اول نقش کمتري در مکان يابي روستاهاي منطقه داشته است .

4-2- 6- دسترسي به مراکز خدمات منطقه اي
عدم شکل گيري عملکردهاي خدماتي در روستاهاي منطقه در زمان استقرار روستاها (دهه هاي اول قرن حاضر) و مطرح نبودن خدماتي چون آموزش ، بهداشت و … در نزد عشاير سبب شده تا اين عامل اهميت چنداني براي عشاير منطقه در انتخاب محل استقرار روستا نداشته باشد .
اما از آنجا که شيوه زندگي همچنان دامداري بود لذا درمکان گزيني اين سکونتگاهها ، الزامات زندگي عشاير نقش تعيين کننده اي داشته است ؛ از جمله اين الزامات نزديکي به مراتع ييلاقي است و روستاها در نواحي پاي کوهي و يا دره هاي کوهستاني شکل گرفته ، به علت کوهستاني بودن موقعيت نامناسب ارتباطي دارند و زمين هاي قابل کشت مناسب چه از نظر ويژگيهاي فيزيکي (بافت و شيب زمين) و چه ازنظر وسعت اراضي ، محدود وکمياب است . همچنين فاقد زمين هموار و مناسب براي توسعه آتي بافت مسکوني هستند در نتيجه اين سکونتگاهها عمدتا فاقد توانها و الزامات زندگي روستايي و توليد کشاورزي اند .

4-3- مدل نظام استقرار روستاهاي بخش مرکزي دهلران
پراکندگي روستاها در بخش مرکزي دهلران تابعي از عوامل استقرار روستاها است . که سبب ايجاد نظم خاصي در استقرار سکونتگاهها شده است . مهمترين عوامل حاکم بر ايجاد نظام استقرار روستاها در منطقه ، حوزه کوچ ، مالکيت مراتع ، آب و زمينهاي کشاورزي بوده است . هر يک از طوايف ساکن در منطقه پس از يکجا نشيني ، مالک زمين هاي تحت حوزه کوچ خود گرديده است . حوزه کوچ طوايف معمولا باريکه اي از شهرستان دهلران بوده که طول آن در جهت شمالشرقي – جنوبغربي از ارتفاعات کبير کوه تا مرز بوده است . بدين ترتيب هر يک از طوايف مکاني را براي استقرار روستا در حوزه کوچ انتخاب نموده است . در بخش مرکزي شهرستان دهلران آب شيرين در سنگهاي آهکي وجود دارد که تنها مخزن آب شيرين در اين بخش محسوب مي شود . سنگهاي مزبور به صورت باريکه اي در جهت شرقي – غربي در شمال جاده دهلران – مهران کشيده شده است و در آن به صورت پراکنده چشمه هايي با آبدهي مختصر وجود دارد . لذا اغلب روستاها در اين بخش بصورت خطي در امتداد اين رگه و در راستاي جاده دهلران – مهران استقرار يافته اند . (نقشه پراکندگي روستاهاي شهرستان دهلران)

4-4- تحولات جمعيتي روستاهاي بخش مرکزي دهلران
بخش مرکزي شهرستان دهلران در سال 1390 داراي24 روستا ، مکان ، و مزرعه بوده که تعداد14 واحد آن روستا بوده است . بررسي روند تحولات 35 ساله (1355-1390) جمعيتي اين روستاها نشان مي دهد که در اين بخش تعداد آباديها و تعداد جمعيت آنها در حال تغيير و تحول دائم بوده است . به نحوي که روستاهاي زيادي در اين دوره پديد آمده و مجددا متروکه شده اند .
جدول 4 – 1- تحولات جمعيتي و تعداد روستاهاي بخش مرکزي در(1355- 1390)
سال
نام روستا
وضعيت طبيعي
1355
رتبه
1365
رتبه
1375
رتبه
1385
رتبه
1390
رتبه
بيشه دراز
پايکوهي
454
1
1157
1
684
1
577
4
418
7
ويله
پايکوهي


140
13
68
13




تله نو
پايکوهي


97
15
80
12




گرده بيشه
پايکوهي


261
4






نصريان
پايکوهي


5
18




6
14
کاور
دشت
107
5
258
5
161
9
456
5
485
5
هاويان
پايکوهي
145
3
421
3
220
5
59
12
21
13
حاضرميل
دشت*
177
2
517
2
531
2
896
1
883
2
تم تمو
دشت*


213
8
284
4
354
7
529
4
گلسيري
دشت*


241
6
296
3
402
6
448
6
سنگر نادر
پايکوهي
105
6
230
7
158
10
28
14
29
12
فرخ آباد
دشت
128
4
176
10
192
6
643
3
783
3
دول منيري
دشت
7
10
127
14
11
14
43
13
39
11
ده بنه
کوهستاني
11
9
159
11






قيراب
پايکوهي


198
9
172
8
83
11
50
10
مازعبدلي پايين
دشت




189
7
214
8
236
7
مازعبدلي بالا
دشت




98
11
114
9
148
8
شور ماهي
دشت




86
12
98
10
105
9
وحدت
دشت






716
2
1041
1
اشکم گاو
کوهستاني
45
8
72
16






دستوار
کوهستاني
48
7
145
12






قورچ احمد
کوهستاني
6
11
15
17






*وضعيت فعلي روستاها ذکر شده است، اين سه روستا قبل از جابجايي داراي موقعيت پايکوهي بوده اند .
منبع : مرکز آمار ايران ، تهيه و ترسيم از نگارنده
همان گونه که در اين جدول ديده مي شود تعداد آباديها در دوره هاي مختلف سرشماري متفاوت است علت اين تفاوت هم دو مورد است اول آنکه در مناطق عشايري چون مبناي مکان گزيني الزامات زندگي عشايري است و معمولا روستاها قادر به جوابگويي به نيازهاي جديد ساکنين نيستند در نتيجه روستاها به همان سرعتي که پديدار مي شوند به همان سرعت هم برچيده مي شوند . در اين جدول آباديهايي ديده مي شود که در سال 55 و يا 65 جمعيت داشته و مسکون بوده اند اما در دوره هاي بعد جمعيتي نداشته اند و صرفا مکان يا روستاي متروکه بوده اند . دقت در وضعيت اين روستاها مشخص مي کند که غالب آنها در نواحي پايکوهي و يا کوهستاني واقع بوده و فاقد توانهاي لازم جهت استقرار و زندگي روستايي ، همچون خاک حاصلخيز ، موقعيت ارتباطي مناسب و امکانات و خدمات زير بنايي هستند . از جمله اين روستاها مي توان به قورچ احمد ، دستوار ، اشکم گاو و ده بنه اشاره کرد که در سال 75 کاملا خالي از سکنه بوده اند .
نکته دوم که قبلا هم در اين تحقيق به آن اشاره شده نقش جنگ در تحولات جمعيتي و نظام سکونتگاهي منطقه است ؛ در سال 65 جمعيت روستاهاي پايکوهي بخش مرکزي چند برابر شده است اما با پايان جنگ و برگشت مهاجرين

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع موانع توسعه، تلفن همراه Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع شهر دهلران، حوزه نفوذ