منبع پایان نامه ارشد با موضوع روابط شهر و روستا، مقطع متوسطه، اقتصاد کشور

دانلود پایان نامه ارشد

مدارس چندين روستا در جهت تامين آستانه آموزشي حداقل است که اين کار مستلزم تهيه سرويس هاي اياب و ذهاب براي دانش آموزان روستايي است و با توجه به بالا بودن هزينه اين گونه سرويس ها و پايين بودن کيفيت آموزش در مدارس روستايي باعث مهاجرت دانش آموزان روستايي به شهر مي شود . که اين امر بيشتر در مقطع متوسطه ديده مي شود .
بررسي جمعيت فعال نشان مي دهد.که قسمت اعظم آن غير شاغل بوده به طوري که طبق آخرين سرشماري از 100 درصد جمعيت فعال (ده ساله و بيشتر)33/30درصد آن شاغل بوده اند . و ميزان اشتغال در روستاها بيشتر است . اين آمار نشان دهنده اوضاع نامناسب اشتغال در منطقه است . که مهمترين عامل در پايين بودن رشد جمعيت منطقه است .
از نظر فعاليت بر حسب گروههاي عمده شغلي در سال1390بر حسب سه گروه عمده فعاليت اقتصادي ، نشان مي دهد که بخش کشاورزي از 44درصد در سال 1375 به 30 درصد در سال 1390 کاهش يافته است . و بخش صنعت از حدود 11 درصد در سال 1375 به 17 درصد در سال 1390 رسيده است يکي از مهمترين علل اين امر فعال شدن واحدهاي شهرک صنعتي دهلران وکارخانه هاي گچ منطقه است . روند جريانات در بخش خدمات معکوس است و تعداد شاعلين در اين بخش از 43 درصد در سال 1375 به 52 درصد در سال 1390 رسيده است . البته اين امر از روند کلي اقتصاد کشور تبعيت مي کند که نشان دهنده ساختار ناسالم اقتصادي منطقه است و اين خدمات عمدتا معطوف به خرده فروشي و خدمات عمومي است .
در زمينه مهاجرت اگر چه آمار هاي دقيقي در دست نيست اما با توجه به آنچه در اين باب قبلا بيان شد منطقه دهلران به علت کمبود خدمات و امکانات رفاهي و نبود فرصتهاي شغلي به صورت مهاجر فرست عمل مي کند و تعداد زيادي از نيروي کار منطقه هر ساله در جستجوي کار به شهر ها و مراکز صنعتي خارج از منطقه مهاجرت مي کنند .
در پايان آينده نگري جمعيت منطقه بر اساس سه فرض صورت گرفت که فرض اول احتمالا به واقعيت نزديکتر است . بر اساس اين فرض جمعيت منطقه براي سال 1440 يعني 50 سال آينده 158082نفر خواهد بود . به هر حال ما شاهد افزايش جمعيت منطقه خواهيم بود و در صورت درست بودن هر يک از فرضيات سه گانه ، نياز است که در زمينه تامين نيازهاي اساسي جمعيت آينده اقدامات لازم به عمل آيد .

3-3- 3- شناخت ويژگيهاي نظام سکونتگاهي روستايي منطقه
يکي از چهر هاي غالب سکونت در ايران ، بخصوص در منطقه مورد مطالعه ، استقرار سکونتگاههاي روستايي است که از ديرباز تا کنون وجود داشته است . جامعه روستايي شهرستان دهلران ريشه در جامعه عشايري دارد و پيوندهاي مستحکمي تمامي جوامع شهري و روستايي را بهم پيوند داده است . در واقع جوامع شهري و روستايي از اسکان عشاير در طول چند دهه اخير پديد آمده اند . تنوع جغرافيايي و اقليمي و محيط مستعد طبيعي ، موجب شکل گيري يکي از قديمي ترين اشکال کوچ نشيني و حيات مبتني بر دامداري شباني در اين منطقه شده است . پوشش گياهي و آب و هواي متنوع باعث شکل گيري زيستگاههاي ييلاقي و قشلاقي در فاصله اي نه چندان دور از هم شده است در نتيجه وجود اين شرايط تا قبل از اسکان عشاير در منطقه ، هيچ گونه اثري از يکجا نشيني وجود نداشته است و سنگ بناي شهرها و روستاهاي منطقه در اين دوره گذاشته شده است . (سازمان برنامه و بودجه ، 1372 :4) بدين ترتيب روستاهاي منطقه اکثرا دهات نوپايي هستند که از يکجا نشيني اختياري يا اجباري عشاير در چند دهه اخير به وجود آمده اند . تحولات جمعيتي در منطقه بيش از هر چيز متاثر از روند اسکان عشاير بوده است . حتي در گذشته که کنترل مرزي خاصي وجود نداشت دامنه کوچ تا مناطقي در خاک عراق گسترده شده بود . به تدريج با اسکان عشاير در مناطق مستعد يا غير مستعد ، روستاهايي پديد آمد و به مرور از جمعيت عشايرکاسته شد و به جمعيت روستايي و شهري افزوده گرديد . از دهه 50 به بعد مجموعه سياستها و اقدامات باعث تسريع در تحولات اجتماعي گرديد . ايجاد شهر هاي جديد بر بستر روستاهاي بزرگ و پر جمعيت و رونق فعاليتهاي شهري ، موجب جذب بسياري از روستاييان به اين کانونها گرديد .گسترش بخش خدمات ، فعاليتهاي ساختماني و نياز به نيروي کار از عوامل جاذب روستاييان به شهر ها بود و در کنار آن محدوديت شديد منابع توليد ، رشد جمعيت و مهار نسبي ميزان مرگ و مير ، نرخ رشد طبيعي جمعيت را بالا برده و مازاد جمعيت حاصل از اين روند در روستاها نسبت به منابع توليد بصورت عامل دافعه در مهاجرت روستاييان درآمد . نتيجه اين امر ، کاهش درصد جمعيت روستايي و افزايش جمعيت شهري است . که در همه ادوار سرشماري شاهد آن بوده ايم . بدون شک تحولات اجتماعي و اقتصادي بوجود آمده در طول چند دهه گذشته در جهان و تاثير بر کشورهاي در حال توسعه از جمله ايران ، سبب شد که مناسبات و روابط شهر و روستا دگرگون شود و موجب فروپاشي تعادل اجتماعي ، اقتصادي بين شهر و روستا گردد .
شکل 3- 8 – نمودار روند تحولات جمعيت شهري و روستايي شهرستان دهلران (1390- 1345 )

منبع : مرکز آمار ايران ، تهيه و ترسيم از نگارنده
چون اين تحولات از يک طرف سبب رشد و توسعه روزافزون جوامع شهري همراه با افزايش درآمد و بهبود زندگي و برخورداري از امکانات و خدمات مختلف عمومي و… شد و از طرف ديگر سبب برهم زدن نظام اجتماعي و اقتصادي روستاها ، افزايش فقر و محروميت و بدنبال آن مهاجرت بي رويه روستاييان محروم از امکانات و خدمات زندگي به سوي شهرها براي زندگي بهتر شد . اگر چه تحولات بوجود آمده به نفع جوامع شهري تمام شد ، اما در سطح ملي به زيان کشورها تمام شد چون سبب شد تا قشر عظيم توليد کننده روستايي تبديل به مصرف کننده شهري شود . منطقه مورد مطالعه چون ساير نقاط کشور در گذشته داراي سيماي روستايي بوده است . بررسي آمارهاي دوره هاي سرشماري مختلف نشان مي دهدکه جمعيت روستايي منطقه در حال کاهش و جمعيت شهري در حال افزايش است اگر چه نقاط شهري منطقه مورد مطالعه با وجود محروميت ، قابل قياس با شهرهاي هم تراز خود در ساير نقاط نيستند ، اما چون به نسبت روستاها از امکانات و خدمات بهتري برخوردار هستند ، باعث روند افزايش جمعيت شهري و کاهش جمعيت روستايي شده است ؛ بطوري که جمعيت روستايي از92 درصد در سال 1345 به 39درصد در سال 1390 کاهش يافته است . يعني در سال 1390 از مجموع 66399 نفر جمعيت منطقه 26132نفر ساکن روستاها بوده اند .
شهرستان دهلران در سال 1390 داراي 112 روستاي مسکوني بوده است . بيشتر روستاهاي نواحي کوهستاني شمال و شرق شهرستان کم جمعيت و پراکنده و در نواحي هموار جنوب و غرب شهرستان پر جمعيت تر و تراکم بيشتري دارند . از مهمترين ويژگيهاي سکونتگاههاي روستايي منطقه ، کوچکي و پراکندگي آنهاست به نحوي که در شهرستان دهلران تنها سه روستاي بيش از هزار نفر وجود دارد . و بيشتر روستاها کمتر از پانصد نفر جمعيت دارند و13 روستا کمتر از 50 نفر جمعيت دارند . (نتايج سرشماري سال 1390)
بررسي جمعيت روستايي همانطور که بيان شد ، نشان مي دهد که از جمعيت 6ساله و بيشتر ، نزديک به 75درصد روستاييان با سواد بوده اند که نشانگر رشد آموزش و سطح سواد در مناطق روستايي است . (جدول 3 – 7) علاوه بر افزايش امکانات آموزشي و مدارس در روستاها حمايتهاي دولت در آن موثر بوده است .
از نظر اشتغال از جمعيت ده ساله و بيشتر(جدول 3 – 15) در حدود 36 درصد کل جمعيت فعال شاغل و بيش از 22 درصد جمعيت فعال بيکار بوده اند . اگر چه وضعيت اشتغال و مسئله بيکاري براي نقاط روستايي چندان رضايت بخش نيست اما در شهرها وضعيت اشتغال به مراتب بدتر و نگران کننده تر است و اين به دليل مهاجرت روستاييان به شهر هاست .
از نظر نوع فعاليت اقتصادي ، اقتصاد روستاهاي منطقه غالبا متکي به دامداري وکشاورزي است ، با اين تفاوت که در روستاهاي بخش مرکزي و زرين آباد فعاليت دامداري و سپس کشاورزي ديم ، منبع عمده درآمد روستاييان است . اما در روستاهاي بخش موسيان ، کشاورزي منبع اصلي درآمد است . اراضي اين بخش در دشتهاي موسيان و دشت عباس از مرغوبترين اراضي زراعي در استان ايلام است که با توجه به آب وهواي گرم در طول سال به زير کشت انواع محصولات زراعي به ويژه غلات (گندم و ذرت) و صيفي جات مي رود . علت اين تفاوت در منبع درآمد به مسائل محيط طبيعي به ويژه عامل توپوگرافي و اقليم برمي گردد . وجود توپوگرافي خشن و دامنه هاي پر شيب در مناطق شمالي و همچنين وجود مراتع غني هرچند مانع از شکل گيري کشاورزي پر رونق شده است اما زمينه را براي زندگي کوچ نشيني و پرورش دام فراهم آورده است . در کنار آن در برخي از روستاهاي بخش زرين آباد به علت شرايط مناسب آب و هوايي و وجود سرشاخه هاي رودخانه ميمه زمينه ، براي ايجاد باغ هاي ميوه فراهم شده است که مي توان به روستاهاي بَردي ، هفتکده ، زرآب ، گوراب بالا و پايين ، آگره بيد و تختان اشاره کرد که در سالهاي اخير و با حمايت اداره جهاد کشاورزي اراضي مستعد به زير کشت باغات انگور ، انجير ، زرد آلو و گردو رفته است . همچنين مراتع غني دامنه هاي کبير کوه با انواع گلها وگياهان معطر و دارويي زمينه مناسبي براي پرورش زنبور عسل در اين منطقه فراهم آورده است و در برخي روستاهاي پايکوهي منطقه ، زنبور داري رونق گرفته است . به اين ترتيب با شناخت ويژگيها و توانمنديهاي محيط طبيعي مي توان با تنوع بخشيدن به اشتغال روستاييان هم زمينه کسب درآمد بيشتر براي روستاييان را فراهم کرد و هم مانع از مهاجرت روستاييان به شهرها شد .
از نظر مکان يابي و شکل گيري روستاها همچون ساير نقاط ، آب عامل مهم و اساسي است . و در هر جا که امکان دسترسي به آب بوده است معمولا روستاهايي پديد آمده اند . با توجه به ويژگيهاي محيطي منطقه معمولا روستاهاي منطقه از نظر مکان يابي به دوشکل ديده مي شوند : يکي روستاهاي پايکوهي که به ويژه در دهستانهاي بخش زرين آباد ازجمله سيد ابراهيم و سيد ناصرالدين ديده مي شود ؛ روستاهاي اين بخش عمدتا در دره هاي پايکوهي يا در حاشيه رودخانه ها و در ارتفاع بيش از 1000متر شکل گرفته اند . داراي اقليم معتدل و نيمه مرطوب هستند و معيشت آنها عمدتا وابسته به دامداري توام با کشاورزي ديم و باغداري است . روستاهاي بخش مرکزي (دهستان اناران ) هم عمدتا در نواحي پايکوهي اين بخش و در خط برون زدگي آبهاي زير زميني تشکيل شده اند که مي توان به روستاهاي بيشه دراز ، هاويان، ويله ، تم تمو و حاضرميل اشاره کرد . اين روستاها همگي در دامنه غربي رشته کوه اناران و در کنار چشمه ها و در ارتفاع بين 250تا400متر شکل گرفته اند . اين روستاها داراي بافت فشرده ، متراکم و نامنظم هستند . داراي اقليم گرم و نيمه خشک هستند و معيشت آنها عمدتا وابسته به دامداري است . درنواحي پايکوهي دو بخش نام برده شده (بخش مرکزي و بخش زرين آباد) متاثر از شرايط محيطي ويژه ناحيه کوهستاني و محدوديت فضاي سکونت منجر به شکل گيري سکونتگاه هايي با بافت فشرده و تراکم بيشتر مساکن شده است . در اين مناطق خانه هاي روستايي عمدتا از مصالح موجود در محل يعني سنگ و گل ساخته شده اند . ديوار خانه ها با سنگ و ملات گِل شکل مي گيرد و بام تمام مساکن مسطح است . خانه ها داراي حياط وسيع براي نگهداري دام و علوفه هستند و معمولا داراي دو اتاق بوده و آشپزخانه(مطبخ) در گوشه اي از حياط قرار دارد . هر چند که امروزه در ساخت مساکن بيشتر از سيمان و آجر و تيرآهن استفاده مي شود ولي چهر کالبدي روستاها از نظر مصالح ، استفاده از مصالح بومي است . با اطمينان مي توان گفت که شرايط محيط طبيعي بخصوص توپوگرافي نقش تعيين کننده اي در شکل گيري بافت مساکن روستايي منطقه دارند . بافت روستاها فاقد نظم و عرض معابر کم است . شکل ديگر از مکان يابي سکونتگاههاي روستايي در شهرستان دهلران ، روستاهاي دشتي – جلگه اي است که در دهستانهاي بخش موسيان ديده مي شود . در اين بخش به علت شرايط مناسب طبيعي به ويژه خاک هموار و حاصلخيز از دير باز زمينه براي فعاليتهاي کشاورزي فراهم شده است . در نتيجه روستاها در دشت پراکنده شده اند . در اين روستاها متاثر از شرايط اقليمي و همجنين

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع زنان خانه دار، بخش اقتصاد، استان خوزستان Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کمبود منابع آب، استان خوزستان، بقاع متبرکه