منبع پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، تصویرپردازی، نقش برجسته

دانلود پایان نامه ارشد

عناصر بصری و اجرای آنها کوتاهترین راه ممکن را برگزیدهاند و در این راستا برای پرداختن به اصلاح فرم و یا حساسیتهای لازم برای رسیدن به فرمهایی که روی حالت سنجیده،برتری و زاویه نگاه جدید و فاخر آنها کار ویژهای انجام داده باشند تلاشی نکردهاند.البته این قضیه شامل همه آثار به ویژه برخی از آثار نقاشی دوره قاجار که به شیوه ناتورالیستی و با دقت اجرا شده اند نمیباشد.ضمن اینکه سرعت در اجرا و تقاضا برای فشرده کردن زمان نیز به همه موارد فوق افزوده شده و آثار و نقوش را حال و هوایی پریمیتیف دادهاند.از این منظره میتوان گفت که صرف نظر از آثاری محدود به ویژه در عرصه نقاشی،هنر تودهای قاجار همچون سیاست تودهای منشی زیبایی شناسانه به خود میگیرد و اگر چه به کالایی همگانی تبدیل نمیشود اما فرهنگ تودهای به درون آن راه پیدا میکند به طوری که موافق با طبع میانمایگی است )گودرزی.1388.31).
6-غلبه با رنگهای گرم و در یک مجموعه کوچکتر،بهادادن به نوعی رنگ زرد- نارنجی به نوعی صورتی متمایل میگردد.
7-بروز چهرههای انسانی،غیر آبستره و غیرانتزاعی،بهطوری که در میان نقوش غیر فیگوراتیو،نقش برجستهها یا نقاشیهایی پیکرهنما با موضوعاتی همچون فرشتگان و انسانهایی که مشغول انجام مراسم رسمی هستند نیز حضور دارند.
8-وارد کردن عناصر طبیعی همچون پرندگان و حیوانات دیگر طبیعی یا افسانهای،میوهها و گلها و کوشش برای پرداخت واقعگرایانه آنها،هر چند این کوشش نیز همچون اکثر نقوش و تزیینات به دلایلی از جمله عدم مهارت و تواناییهای لازم هنرمندان مجری و یا موارد دیگری همچون تأثیرات اقتصادی و ضرورت سرعت اجرا که به آنها اشاره شد بیانی پریمیتیف یافتهاند.
9-بهرهگیری از برخی حرکتها و زیر ساختهای تصویری سنتی به صورت سطحی و جایگزین کردن اشکال و عناصر طبیعی بهجای آنها از دیگر ویژگیهای هنر دوره قاجار به ویژه تزیینات معماری است.به عنوان مثال حرکتها و ترکیب آثار ظاهراً تداعی اسلیمیها و ختاییها و… را میکنند اما ناظر با کمی دقت و حتی کاستن فاصله فیزیکی از اثر درمییابد که به جای آنها عناصر طبیعی نشانده شدهاند.شاید بتوان گفت که هنرمندان دوره قاجار همچون برخی از هنرمندان معاصر نیمنگاهی کنجکاوانه و حتی نوستالژیک اما بیعزم حفظ و نگهداری و استفاده به سنتهای تصویری ایرانی داشتهاند و درهنگام خلق آثار خود همانقدر از گذشته خود تأثیر گرفتهاند که فردی برخوردی توریست مآبانه با یک پدیده هنری کند.
10-تاثیر از فضای تجملی و ملموس مادی و به کارگیری آنها در تزیینات بناهای مذهبی عمومی،میتوان گفت که به نوعی هنرمندان این دوره امکان یا تمنای تفکیک دو ساحت و فضای مادی و معنوی را نداشته و همواره در میان برزخ ماده و عالم غیر مادی و معنوی در نوسان بودند.اتفاقی نیست که این هنرمندان در تزیین و آرایش بناها و آثار عمومی مذهبی همان نقوشی را استفاده میکردند که در کاخها یا خانههای اشراف از آن بهره میبردند،شاهد این مطلب نقوش و تزیینات بسیاری است که در کاخ گلستان به کار برده شدهاند.
11-تأثیر از فضاهای معماری و تزیینات اشرافی و آرایههای غربی همچون آثار دوره روکوکو و باروک ایتالیا،آلمان،فرانسه و اتریش،این تأثیر و تلفیق سنتهای ایرانی و غربی در بسیاری از موارد آنچنان به نرمی و آهستگی صورت گرفته است که مشکل میتوان گفت که در این آثار ایران کجا تمام میشود و اروپا از کجا آغاز میگردد.هرچند این تأثیر رو به افزایش از غرب با جهتگیری به طرف روسیه سازگارتر است.معدل کلی تصویری فضای آثار که دارای روحیهای نشاطانگیز و در عین حال شلوغ و پر گفت و گو و با تحریک میباشند،تداعیکننده نزدیکی به فضاهای باروک و روکوکو برای ناظرین است.
12-ازدهام بیش از حد نقوش و عناصر در یک کادر،گویی این ازدهام و پرگفت و گویی اثر به عنوان یک امتیاز مطرح بوده و هنرمند همواره نگران بوده است که چیزی از قلم نیفتد.
13-شتابزدگی در اجرا و ارائه غیرماهرانه طرح و رنگ و در بسیاری از موارد ارائه پریمیتیف و توسعه نیافته آنها.
14-عدم توجه به سابقه تصویری سنتی یا پرداخت سطحی به آنها در تزیینات معماری و نقاشی ها،گویی آرشیو تصویری ذهنی هنرمند به هنگام کار به طور کلی از نقوش سنتی غنی ایرانی تهی یا فقیر بوده است.
15-تنوع بیش از اندازه در رنگ و خصوصاً در اشکال بهطوری که در بسیاری از موارد وحدت بصری آثار خدشهدار شده است.زیرا اگر چه ایجاد تنوع بصری و بهرهگیری از اشکال و رنگهای متنوع در یک اثر میتواند یک امتیاز محسوب شود اما حفظ وحدت و آهنگ کلی اثر نیز باید رعایت گردد.
16-شهامت و شجاعت و نوعی راحتی در اجرای آثار.معمولاً آگاهی به یک اصول و مبانی خاص هنرمند را در فضایی قرار میدهد که اگر به دلیل تسلط بر آن اصول فنی امکان اجرای آنها را بیابد اثری در خور تأمل میآفریند.اما اگر هنرمند آگاهی به این اصول داشته باشد و به دلیل عدم مهارت نتواند آنها را در خلق اثر خود اجرا کند نگرانی و نوعی عدم اعتماد بهنفس در اثر او خودنمایی می کند.در حالت سوم اگر هنرمند توانایی و تسلط بر اصول و مبانی خاصی نداشته باشد و دارای مهارت هنری ویژه نیز نباشد دارای شهامت و راحتی در اجرای اثر خواهد بود و اگر چه حاصل کار معمولاً اثری پریمیتیف و بدون ویژگیهای فاخر و کمال یافته هنری است اما در عوض اثری بدون تکلف و تصنع و صمیمانه خواهد بود (همان.32).
17-اهمیت به رنگ بیش از فرم در آثار هنری دوره قاجار به ویژه در نقوش و تزیینات معماری رنگ بیش از فرم اهمیت مییابد و به نظر میرسد که هنرمندان خالق این آثار علاقه داشتهاند که هرچه سریعتر از فرم به رنگ برسند و در فضای رنگ به هنرنمایی و همچنین خلاقیت بپردازند به همین دلیل در این آثار رنگ همواره موفقتر از فرم خود را نشان داده است.
18-در آثار هنری دوره قاجار اصراری سنتی بر حفظ و تعادل وجود دارد.این نوع اصرار بر تعادل حتی در تقسیم فرمها و تزیین فضای داخلی منازل سنتی ایرانی نیز به انواع مختلف وجود داشت.بهطوری که بهرهگیری از زوجهای مختلف رنگها و فرمها برای ایجاد تعادل از بدیهیترین روشهایی بود که هنرمندان و حتی شهروندان عادی پیش میگرفتند.هنرمندان قاجار نیز از این روش قرینهسازی برای ایجاد تعادل بسیار استفاده کردهاند.
19-در آثار و نقوش و تزیینات دوره قاجار با توجه به اصرار بر ارائه جلوههای طبیعی و زیباییهای دنیوی معدل کلی رنگها و فرمها فضایی غیر معنوی و زمینی آفریدهاند.این مسأله حتی در مورد مساجد این دوره نیز تا حدود زیادی صدق میکند.
20-نوعی تجملگرایی و اشرافیت پنهان و کنشمند و گاه آشکار،این مسأله را میتوان در افراط در به کارگیری رنگهای زرد و نارنجی و فامگونه و همچنین تزیینات گل و برگ به سبک غربی و استفاده از مناظری که دورنماهای مناظر و ساختمانهای اروپایی را دارند و مظاهر زندگی متمدن و پیشرفته به شمار میرفتند مشاهده کرد.
21-عدم تعهد به قیود هندسی و به تعبیری غیرهندسی اجرا کردن اغلب نقوش و تزیینات،این مسأله بهویژه در مقایسه با آثار دورههای پیشتر مانند دوره صفویه که دارای نظام محاسباتی دقیقی هستند مشهودتر و واضحتر است.البته عدم رعایت محاسبات هندسی نه به معنای فقدان قطعی آنهاست بلکه نوعی برخورد سطحی در طراحی و اجرای آنها به شمار میرود.
22-در این تزیینات اگرچه تنوع فراوان به چشم میخورد،تنوع رنگ و فرم،اما از آن جایی که ساحتی که هنرمند از آن و در آن آثار خود را ارائه میکند ساحتی مادی است و بههرحال متمایل به آن،بنابراین تمایل به ناسوتی بودن در لابهلای فرم و رنگ متجلی است.پس چون تنوع در ارائه نقوش و رنگها تنوع در ماده است،بیشتر تعدد و کثرت را باز مینماید،درحالی که درتزیینات معماری ایران تا قبل از قرن دهم خصوصاً همین عصر تنوع در عین داشتن وحدت متجلی شده است زیرا ساحت وجودی هنرمندان در ارائه آن آثار هرچند ظاهراً متفاوت است اما دارای یک وحدت و انسجام کاملاً مشهود میباشد.در هر حال تزیینات کاشیکاری در بناهای دوره قاجار در عین حال که مبنای خود را بر تنوع گذاشته است وحدتی در خور توجه بر نمیتابد.در واقع به نظر میرسد که در این آثار آن چه بیشتر جلوه میکند تفاوت است نه تنوع (همان.33).

2-9) مضامین رایج در نقاشی دوره قاجار
در نقاشیهای قاجار مضامین متعددی به کار رفته ولی سه مضمون بر آن سیطره داشته است:
مضمون حماسی و سیاسی،مضموناحساسی،شهوانی،مضمون مذهبی.تمامی این مضامین برای رسیدن به هدف از واسطهها و رسانههای متنوعی بهرهگرفته است.علاوه بر مضامین قراردادی همچون درباریان و اعیان،صحنههای تاریخی،جنگ و شکار،از موضوعات گل و دخترکان و اسلیمیها و مذهبی هم استفاده شده است.از تحولات چشمگیر مضامین نقاشی این دوره افزودن تصاویری از اعضای نخبگان سیاسی نظیر وزیران و حاکمان و اعضای طبقه تاجران است.در این دوره طبقه تجار بر فعالیت سیاسی شان افزودند و میخواستند که تصاویر خاص خود را داشته باشند.منظور از تصویر،عکس و گاهی هم تکچهره نقاشیشدهشان بود.با اینکه در ادبیات عامه گراوورها و تصاویر چاپی این سه مضمون را می پوشاند ولی زمینههای دیگری هم برای پوشش وجود داشت که بستگی به ماهیت کتابی بود که تصویرپردازی میشد.طبقه به کنار،طراحیهایی بودند که مضامین عامیانه را با جزئیات متعارف و نیز طبقات مختلف مردم و پیشهها و وقایع مهم زندگی همچون ازدواج،تولد و ختنهسوران را به نمایش میگذاشتند (فلور.1381.29).
مضامین سیاسی و حماسی : یکی از اهداف اصلی کاربست مضامین سیاسی در هنرهای تجسمی به رخ کشیدن شکوه و شوکت حاکم و سلسله او بود.شاهان قاجار بیش از سلسلههای دیگر ایرانی تلاش می کردند تا در داخل و خارج از ایران قدرت و اهمیت خود را به وسیله هنر به رخ مردم بکشند.از دوره هایی که شاهان ایرانی برای مطرحکردن خود از هنرهای تجسمی بهره میجستند ادوار پیش از اسلام بود.قاجاریان با بهرهگیری از انواع تصاویر با واسطهها و رسانههای گوناگون و نیز پیکرتراشی می خواستند به جهانیان اعلام کنند که آنها سلطنت ایران را پس از چهل سال جنگ خونین به دست آوردهاند.آنها برای نفوذ دادن قدرت خود در اذهان مردم و بزرگنمایی سلطنت خویش،تصاویر تک چهره و یا دسته جمعی خانواده خود و یا دیدار سفیران خارجی را با آن به نمایش میگذاشتند.جالب تر از همه گروهی از چهرهنگاریها مثلاً فتحعلیشاه با فرزندانش است که با تصویرپردازیهای نقش برجسته های دوره ساسانی شبیهسازی شده است.این تقلید از نمونههای هنری پیشین سلسلههای هنری،هدفدار و جهتدار بوده است و تنها به نقاشی یا پیکرتراشی محدود نمیشده است.نمونه دیگر آن را دهه 1256 به بهرهگیری از لباس نظامی اروپایی انجامید و محمدشاه با بیان اینکه لباسهای نظامی یاد شده از لباسهای نظامی ایرانیان باستان در حجاریهای تختجمشید اقتباس شده است به توجیه آن پرداخت.بازگشت به عظمت باستانی ایران نه تنها در هنرهای تجسمی راه یافت بلکه بخشی از بازآفرینی زبان،تاریخ و فرهنگ ایرانی بود و این نهضت با استقرار سلطنت قاجار شروع شد (همان.31).
مضامین احساسی : هنرهای تجسمی صرفنظر از مقاصد سیاسی برای تحریک احساسات و ارضای حس زیباییشناسی نیز به کار میرفت.آنها در نقاشی گلها و پرندهها بر دیوارنگاری پیشی گرفتند و کاشانه خودشان را با سبکی بدیع و چشمنواز آذین بستهاند.این نقاشیها بخصوص از گلها،مناظر و نقوش غیرپیکرهای در روی قلمدانها،قابهای آیینه و… هم مشاهده میشد.در حقیقت هولسترکه مدت مدیدی در اصفهان اقامت داشت نتیجه گرفت که؛ نقاشی به عنوان یک رشته خاص متمرکز در بازنمایی گلها و اسلیمیها به زیباترین وجه در روی قلمدانها و جلدهای قدیمی به کار گرفته شده است.کلنل جانسن6 که از راه خشکی از هند به انگلیس سفر میکرد در کاخ تخت قاجار شیراز در سال 1232 اتاق هایی را مشاهده کرد که به تصویر مرغان و مناظر نه چندان چشمنواز و بازنمایی داستان درویش و دختر ترسا آراسته شده بود.این نقاشیها در طاقچههای دیوارها مشاهده میشد. علاوه بر پرندگان،گلها و مناظر،دختران نیز همچون اروپاییان برای انسان چشمنواز بودند،علاقه به این موضوعات به دوره پیش از قاجار برمیگردد.در یکی از اتاقهای کاخ سابق کریمخانزند در شیراز شمار

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، سلسله قاجار، ناصرالدین شاه Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، دیوارنگاره، دوره صفوی