منبع پایان نامه ارشد با موضوع دوره اسلامی، تعالیم اسلام، جامعه اسلامی، آداب و رسوم

دانلود پایان نامه ارشد

استفاده ستایش کنندگان به شمار میرفت(کونل، 1376: 33).
فیلیپ حتی معتقد است گنبد قبه الصخره تقلیدی از گنبد کلیسای سوریه میباشد و معماران بنا، تربیت شدگان مکتب بیزانس بودند(حتی، 1350: 330). رجاء بن حیوه که مسئول مالی عملیات ساختمانی بوده است، برجسته ترین محدث شام و شخصی پارسا بوده است. انتخاب این محل حاکی از آن بود که اسلام خود را وارث منحصر به فرد ادیان متقدم میداند(اسعدی، 1367: 8-27).
ضرورت بنا کردن قبه الصخره در جایی که بنا شده و به شکلی که بنا شده، علاوه بر آن که مولود نیاز طبیعی مسلمین به سازگاری با محیطی بوده که دارای عمارات مجلل و کلیساهای با شکوه بود که ناشی از ضرورتهای دینی نیز بوده است. قدیمیترین نمونهای که معرف اقتباس مشخصات معماری بیگانه به وسیله مسلمانان و انطباق و سازگار کردن ماهرانه آن با منویات مذهبی اسلام است در مسجد دمشق دیده میشود (هوگ، 1375: 29). این بنا در اصل معبد رومی و سپس تبدیل به کلیسا شد. ولید برای ساختن مسجد از بنایان و کارگران بومی استفاده کرد(حتی،1350: 330). هم زمان، با نقشههای هندسی یونانی در طرح ریزی، معماران ایران در ساخت جامع اموی مشارکت داشتند(دیماند، 1336: 27). مراجع تاریخی و ادبی نشان میدهد که خلفای اموی برای ساختن مساجد به جلب مواد و مصالح و صنعتگران و هنرمندان از کلیه ممالک اسلامی پرداختند. به تدریج یک اسلوب به وجود آمد که از دو منبع هندی یعنی ساسانی و مسیحیت شرقی سرچشمه گرفت(همان: 27).
دیوار رو به قبله نماز از همان روزهای نخستین مزین به محراب شد که احتمالاً متأثر از فرو رفتگی پشت محراب مسیحی بود و برای اولین بار در مسجد اموی پدید آمد ولی اهمیت نماز در این فراتر از آن رفته است. محراب دارای اهمیت ثانوی بود و فقط محض تعیین جهت قبله بر نمازگزاران ایجاد شد(کونل، 1376: 35 ؛ حتی، 1350: 331).
در دوره اموی دو عنصر تازه وارد به تزئینات مسجد شد. اولی عبارت از جداری چوبی یا خشتی بود که منبر و محل عبادت خلیفه را محاط میکرد و در بر میگرفت. در سال 709- 707 م که ولید اقدام به تعمیر مسجد مدینه که در اصل اقامتگاه پیامبر(ص) بود نمود در وسط دیوار قبله آن فرورفتگی(محراب) به وجود آورد. از آن جا که این فرورفتگی شباهت آشکاری با معماری عیسویها داشت در آغاز مورد مخالفت قرار گرفت ولی به زودی عمومیت یافت(هوگ، 1375: 25).
یکی دیگر از ویژگی های خاص مسجد، مناره است در زمان بنی امیه رواج یافت و هدف بیشتر، نه عملی بلکه صوری بود. مناره یکی از عناصر مقرره ساختمان مذهبی نبود و چون فراخونی به نماز از روی یک بام بلند و یا دیوار بلند شهر سادهتر بود(کونل، 1376: 40). بعید نیست که برج های کلیسای سوریه در رواج مناره نقش داشته باشد. درمسجد بنی امیه در دمشق کاشیهایی که در دوران های قدیم ساخته شده بود تصویر یک منظره طبیعی با تعدادی خانه به شیوه کاملاً واقعی را نشان میدهد. این تصویر کاشیکاری، یادآور نقاشیهای دیوار رومی بودند. اما نکته جالب آن که در آن تصویر هیچ موجود زنده دیده نمیشود(حورانی، 1384: 92)
سبک معماری دمشق مزیت کردن بنا با نقوش گل و گیاه؛ در واقع مبتنی بر سنت شرقی و شیوه یونانی است. این بنا با این ویژگیها نظیر آثار مذهبی بیت المقدس یادآور سبک محلی سوریه است(هوگ،1375: 28). ملاحظات سیاسی به وسیله عظمت طرح و جلال تزئین رعایت میشود تا عالم را متوجه این نکته کند که پیروان دین جدید از هیچ حیث نسبت به کسانی که در کلیساهای بزرگ عالم مسیحیت به عبارت میپردازند دست کمیندارند.
4-12-2- نقش مسیحیان در معماری قصرها
خلفای اموی افرادی خودخواه و عیاش بودند و قسمت زیادی از عمر خود را در خارج از دمشق در اردوگاههای نیمه وقت و یا در بادیه به سر میبردند و در همان جا باغ و شکارگاههای محدود و محصور به وجود آورده بودند. اگر چه برای آبیاری باغستانها و حفاظت شکارگاههای خصوصی احتمالاً از شیوههای عهد ساسانی پیروی مینمودند. اما در ساختمان حمامها که قسمت اصلی این اردوگاهها را تشکیل میداد، از سبک معماری اواخر عهد روم که به طور مسلم هنوز در سوریه وجود داشت، الهام گرفته بودند(هوگ، 1375: 29).
خرابههای تعدادی از کاخهای امویان که در بیابانهای اردن و سوریه باقیمانده است، نشان میدهد که براساس الگوی دژهای آهکی رومی و یا استحکامات قصرهای اعراب لخمی مسیحی ساخته شدهاند(کونل، 1376 :40و25). به جز بناها و نقشههای رومی، امویان از مهندسین رومی نیز استفاده می کردند(حتی، بی تا: 342).
یکی از مهمترین ابنیه بنی امیه «قصرالمشتی» در صحرای سوریه در ماوراء نهر اردن است. در قسمت مثلثی سمت چپ در ورودی، طرح تزئینی شامل اشکال حیوانات و طیور و اشکال انسانی است که با اشکال ساقه های مو پیچیده و زینت داده شده است؛ این طرح اقتباس از صنعت مسیحی سوری است(دیماند، 1336: 90). آثار مسیحی مصر، سوریه و عراق نمونههای زیادی برای طرحهای تزئینی ابنیه اولیه اسلامی فراهم کرد. یکی از مهمترین اشکال نمایان هنر مسیحی در مصر و سوریه در گیاه اکنتس1، گیاهی شبیه به گنگر و برگ مو بود. اغلب برگ این گیاه را با اجزای مختلف آن با اشکال هندسی مشبک و بهم پیچیده ترکیب میکردند و طرحهای جدیدی به وجود میآوردندکه فقط ارتباط دوری با هنر یونان داشت. مسلمانان شکل برگ کنگر را از سوریه و مصر اقتباس کردند(همان،28).
کنده کاری و قلمزنی بر عاج و جواهر هم که در صنایع مسیحی شرقی رواج داشت در صنایع اسلامی تأثیر کرد. تأثیرات یونانی در تزئینات مسندهای چوبی در مسجد الاقصی به خوبی واضح است(همان، 127).

4-13-همگرایی مسلمانان و مسیحیان در دوره امویان

اختلاط و ارتباط گسترده مسلمانان و مسیحیان سبب برقراری همگرایی میان آنان گردید. مسیحیان به عنوان گروهی از اهل ذمه در جامعه مسلمانان دارای هویت و شخصیت اجتماعی بودند و امویان نیز به آنان اجازه میدادند که عادات و رسوم خود را معمول دارند.

– ازدواج 4-13-1-
بر طبق شریعت اسلام زن مسلمان حق ازدواج با مرد غیر مسلمان را نداشت. اما مرد مسلمان می‌توانست با زن ذمی ازدواج نماید. در جامعه اسلامی تعداد فراوانی کنیز وجود داشت که برخی از آنان مسیحی بودند. آنان در منازل مسلمانان با آزادی مراسم دینی خود را انجام می‌دادند، عیدهای مذهبی خویش را جشن میگرفتند و میتوانستند صلیب و تصاویر مقدسه را با خود نگه دارند(زیدان، 1384 :891).
ازدواج معاویه با میسون از قبیله کلب و ازدواج پسرش یزید با یکی از زنان ایشان، هم‌پیمانی امویان را با ساکنان اصلی شام و به ویژه مسیحیان تقویت کرد(طقوش، 1384: 25). پیوند معاویه با قبیله بنی کلب از دو جهت به تثبیت قدرت او در شام کمک میکرد: 1-بنی کلب جزء موثرترین و وسیع‌ترین قبایل شام بودند. 2- قبیله کلب از این جهت که جزء اعراب مسیحی یعقوبی بودند، پیوند معاویه را با سابقه‌ی فرهنگی و تمدنی شام که رومی و مسیحی بود، مستحکم می‌ساخت(ثواقب، 1379 :64).
بیشتر اوقات میسون با پسر خود یزید در بادیه و صحرای شام گذشت(حتی، بی‌تا: 253). رشد و تربیت یزید بیشتر بر اساس آموزشهای مسیحی بود تا تعالیم اسلامی. گروهی از تاریخ نگاران معتقدند که یکی از استادان یزید، فردی مسیحی نسطوری بوده است(ثواقب، 1379: 60). اثرات تربیتی مادر و معلمی مسیحی از اشعار یزید پیداست.
«خورشید من که از انگور است برج آن، ته خمره‌ی شراب است و از مشرق دست ساقی طلوع کرده و به مغرب دهان من غروب می‌کند و چون از سبو در جام ریخته شود، غلغل کردن و زیر و رو شدن و حباب ساختنش حکایت از حجاجی میکند که بین دیوار کعبه و چاه زمزم مشغول هروله هستند. پس اگر بر دین احمد حرام است تو آن را بر دین عیسی بگیر و سرکش» (همان،61).
یزید می‌توانست به کمک و حمایت قبیله کلب متکی باشد(بروکلمان، 1346: 103). زنان مسیحی مجاز بودند به معتقدات خود پای‌بند بمانند(کوپلند، 1370: 83). با توجه به اثرات تربیتی فراوان مادر در فرزند «تاریخ مسیحی از مهربانی‌های بی‌نظیر یزید بسیار یاد میکند» (برکلمان، 1346: 109).
مادر برخی از حکام، کنیزکان مسیحی بودند که خود بی‌اثر در گسترش فرهنگ مسیحی در جامعه نبود(ثواقب ، 1379: 67). عمر بن ابی ربیعه متوفی 101ق شاعر غزلسرای از طرف مادر مسیحی، «همه کار وی مغازله با نکو رویانی بود که به زیارت مکه و مدینه می‌آمدند» (حتی، بی‌تا: 323). این نکته قابل توجه است که مرد نصرانی بر حسب قانون مسیحی نمی‌تواند زن غیر نصرانی بگیرد مگر به امید این که بتواند زن و فرزندش را داخل مسیحیت کند (متز، بی‌تا: 323).

4-13-2-جشنها
صرفنظر از آئین‌ها و اعتقادات در اسلام، نکته‌ی جالب نظر در اسلام این است که آن چه نزد مسیحیان شایع و متداول بوده است، چسبندگی و دوام خود را در اسلام حفظ کرد. تا اواخر قرون وسطی جشن‌های مسیحی همراه با اعیاد رسمی اسلامی به عنوان جشنهای بزرگ همگانی جهان اسلام بر پا میشد(گیپ، 1361: 149). فصح در روزهای نوروز، عنصره در تابستان، میلاد یلدا در زمستان، جشن برباره هنگام باران، جشن صلیب هنگام چیدن انگور و جشن لدًّ هنگام کشت بود(مقدسی، 1361: 257).
اگر چه در قرون نخست اسلامی مسیحیان مجاز نبودند در مراسم و دسته‌جات پرچم، صلیب و طوری که مقدسی در قرن چهار از خالی شدن مساجد شام و غلبه یافتن یهودیان و مسیحیان بر مردم آن جا گله دارد(مقدسی، 1361: 167). سه قرن بعد مردم دمشق تحت تاثیر اهل ذمه روزهای شنبه بزرگ و کوچک مشغول لهو و لعب می‌شدند و هنگام شب به مسجد جامع رفته نماز میخواندند(قزوینی، 1373: 247).

4-13-2-زیارتگاه
از آن جایی که مقامات اسلامی تعداد انبوهی از مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان را درون جوامع خود پذیرفتند، لذا اعتقادات و آداب و رسوم این اقوام نه تنها برجای ماند بلکه سرانجام موجب ظهور برخی از مناسک مشابه در بین مسلمانان شد که مشهورترین آن بازدید از زیارتگاه بود که در ادیان گذشته به چشم می‌خورد و بعدها نیز در سنت اسلامی از آن با تکریم و تعظیم یادشده است(بولییت، 1386: 39).
مکانهای مقدسی مانند چشمه‌ها، درخت‌ها و تخته سنگ‌هایی که پیش از ظهور اسلام و حتی پیش از ظهور مسیحیت محترم شمرده می‌شد و شایع بود خاصیت شفادهندگی دارند، کماکان مورد تجلیل مسلمانان و مسیحیان بودند. نمونه‌هایی از این وضع در عصر جدید نیز مشاهده شده است. در سوریه عقیده عموم بر آن بود که خضر همان ژرژ، قدیس مسیحیان است و هر دو گروه در چشمه‌ها و مکان های مقدس وی را مورد تجلیل قرار میدادند(حورانی، 1384: 273).
در سال 49 هجری معاویه، یزید را همراه سپاهی، که قصد حمله به قسطنطنیه را داشت، فرستاد. «ابوایوب انصاری» صحابی پیامبر (ص) نیز همراه آنان بود. وی در اثنای محاصره شهر در گذشت و در مقابل باروی شهر به خاک رفت. به زودی قبر او حتی نزد رومیان مسیحی زیارتگاه شد و به هنگام خشکسالی به طلب باران به زیارت آن می‌شتافتند(ابن اثیر،1382: 5/ 2085).
در سال 98 هجری به دوران سلیمان بن عبدالملک به قسطنطنیه حمله شد «عبدالله بطال» رئیس نگهبانان فرمانده‌ی سپاه، از خود رشادت زیادی نشان داد. او در جنگ دیگری در سال 122 هجری کشته شد. عبدالله نمونه دیگری از یک مسلمان است که مسیحیان در یکی از کلیساهای خود مجسمه‌ی او را به پا کردند(حتّی، بی تا: 264).

4-13-3- لباس
منسوجات اوایل دوره اسلامی به سبک و طرز دوره قبطی و ساسانی بود ولی به تدریج یک اسلوب صحیح و حقیقی اسلامی به وجود آمد و در تمام سرزمینهای اسلامی انتشار یافت(دیماند،1336: 132). لباس در اسلام مشخص کنندهی و حرفه و شغل و جنسیت و حتی دین و گرایش‌های قومی است. در مورد پوشش سر امویان قًلًنسوه معمولی یا کوتاه گویا مانند عرقچین یا فینه بود که با پوست یا پارچه درست می‌شد و دستار کلا پیچیده می‌شد(مناظر احسن، 1380: 54).
پوشش دیگر سر عبارت بود از عمّامه یا دستار که بیرون از خانه مشخص کننده‌ی مرد بود. برداشتن عمّامه در یک مجمع گونه‌ای تنبیه بود (همان، 55). پارچه‌ی عمامه معمولا از کتان نازک بود که «قصب» نامیده میشد و در کارگاههای پارچه بافی مصر تهیه می

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع هنر اسلامی، زبان آرامی، امیرالمومنین، ادبیات عربی Next Entries پایان نامه رایگان با موضوع روزنامه نگاری، نامه نگاری، روش شناسی، تحلیل محتوا