منبع پایان نامه ارشد با موضوع خراسان شمالی، استان گلستان، افغانستان

دانلود پایان نامه ارشد

ج به طرف مغرب کوچ کرده اند. در قرن ششم میلادی به کناره های مسیر دریا و در قرن چهارم هجری به کناره های جنوب آمودریا و منطقه مرو رسیدند. سپس بتدریج بسوی جنوب آسیای میانه روی آوردند. احتمالاً بعضی از گروه های ترکمن در هنگام مهاجرت به سوی غرب، دریای مازندران را دور زده و به آسیای صغیر و منطقه هلال حاصلخیز ( سرزمین های حاصلخیز میان ساحل مدیترانه در غرب و عراق در شرق ) رفته اند. گذشته از آن ترکمن ها در سراسر منطقه ماورای دریای مازندران و شمال افغانستان پراکنده شده اند. ترکمن ها به قبایل و طوایف مختلفی تقسیم می شوند که تمام آنها دارای منشا مشترک بوده و در حدود هفتاد درصد مردمان ماورای دریای مازندران و شمال افغانستان را تشکیل می دهند.

2-3-1 موقعیت جغرافیایی:
استان گلستان23 یکی از استان های شمالی ایران به شمار می رود که از شمال به طول حدود 205 کیلومتر با کشور ترکمنستان، از مشرق به استان خراسان شمالی، از جنوب به استان سمنان و از مغرب به استان مازندران و دریای خزرمحدود می شود. این استان تقریبا در میان 36 درجه و 30 دقیقه تا 38 درجه و 7 دقیقه عرض شمالی نسبت به خط استوا و 53 درجه و 51 دقیقه تا 56 درجه و 21 دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد. وسعت استان 74/20437 کیلومتر مربع است.24
چهره عمومی استان، دارای چهار بخش مجزا با ویژگی های منحصر به خود است:25
1. صحرای ترکمن: بطول تقریبی 150 و عرض 30 تا 40 کیلومتر به عنوان بخشی از صحرای بزرگ آسیای میانه، در قسمت شمال استان وحد فاصل رودخانه گرگان و مرز ترکمنستان ( رودخانه اترک) قرار دارد. آب و هوای این ناحیه، گرم و خشک با میزان متوسط بارندگی 150 میلی متر در سال تخمین زده شده است.
2. دشت گرگان: بطول تقریبی 120 و عرض 10 تا 20 کیلومتر، در جنوب صحرای ترکمن و دامنه های شمالی استان واقع شده است. این منطقه دارای آب وهوای معتدل و خشک با بارش سالیانه 350 میلی متر در سال، براورد گردیده است.
3. دامنه ها: این ناحیه از استان با دارا بودن آب و هوای معتدل مدیترانه ای، منطقه ای نواری شکل، بصورت شرقی-غربی میان دامنه های شمالی و کوه پایه های البرز در جنوب استان گسترده شده است. بیشترین تراکم جمعیتی استان دراین ناحیه دیده می شود. این منطقه، بدلیل وجود شهرها و روستاها، پدیده های انسان ساخت، حاصلخیزی خاک ونزولات آسمانی(متوسط 550 میلی متر در سال) از اهمیت بیشتری نسبت به سه قسمت دیگر استان برخوردار است.
4. کوهستانی: قسمت کوهستانی استان، در جنوب و مشرق گسترده شده و عموماً پوشیده از جنگل است. در این ناحیه، هر چه از سمت مغرب به شمال شرقی بنگریم از ارتفاع قله های آن، کاسته می شود. وجود قله هایی با ارتفاع بیش از 1500 متر از سطح دریا در جنوب استان، سبب ایجاد یخچال های طبیعی وطولانی گردیدن زمستان های سرد و تابستان های کوتاه و خنک در این بخش گشته است.26

2-3-2 جمعیت:
استان گلستان بر اساس آخرین سرشماری کشوردر سال 1385، یک میلیون ششصد و هفده هزار و هشتادو هفت نفر ذکر شده که 1/49% آنان در شهرها و بقیه در روستاها و بصورت غیرساکن زندگی می کنند. جمعیت ترکمن های استان در سال 1385، پانصدو نودونه هزارو هشتصدو شصت و چهار نفر تخمین زده ی شود که عمدتاً در شهرستان های گنبد کاووس، آق قلا، بندرترکمن، کلاله و مینودشت زندگی می کنند. ترکمن ها عموماً در دشت گرگان و صحرای ترکمن و کوه پایه های شرق استان اسکان داشته به صورتی که چارواهای دامدار در صحرای ترکمن و کشاورزان و سرمایه داران در دشت گرگان مستقر هستند. در دهه اخیر موج مهاجرت ثروتمندان و تحصیلکرده های ترکمن در مناطق شهری، خصوصاً شهرهای گرگان و گنبد کاووس سکونت گزیده اند.27
دامدارن چاروا، در فصول تابستان، دام های خود را برای تعلیف دام به مناطق کوهپایه های شرقی استان کوچ داده و از انجا که دامداران کوچنده خراسان شمالی، دام های خود را در تابستان به قسمت های شرق استان، آنجا که یورت های خانوادگی از قدیم الایام به آنها ارث رسیده عموما با دامداران بومی استان تضاد مرتعی دارند.28

2-3-3 اصالت ترکمن:
بنابر مقالات آقای پور کریم،ترکمن های ساکن دشت گرگان، سه معیار را ملاک اصالت ترکمن بودن خود می دانستند:
• وابسته نسبی در یکی از گروه های هم تبار به رسمیت شناخته شده ترکمن یا در غیر اینصورت، از اعقاب یک برده متعلق به یکی از اعضای گروه های هم تبار. اعتقاد بر این است که این گروه های هم تبار، گروه هایی مانند یموت، تکه، گوگلان، سالور، ساریق، ارساری و چودور، همگی به نوبه خود از یک نیای واحد بوجود آمده اند.29
• زبان ترکمنی
• مسلمان سنی مذهب از شاخه حنفی(پورکریم.1344)
ولی بر اساس تحقیقات میدانی بعمل آمده، در منطقه دشت گرگان،ترکمن ها، اصالت خود راوابسته به زبان، اسب، موسیقی و فرش خود می دانند.

2-3-3-1 زبان:
هیچ نوع سندی برای نظام نگارش رایج در آسیای مرکزی در زمان هخامنشیان غیر از آرامی وجود ندارد. (فرای.110).زبان شناسان، زبان ترکمنی را جزو زبان های گروه « اوغوز» میدانند که به آذربایجانی و ترکی جدید بسیار نزدیک استالبته بر اساس بررسی های آیرونز، ترکمن ها با سایر مردمان ترک آسیای مرکزی، بویژه قزاق و قرقیز، خویشاوندی فرهنگی قوی تری نسبت به نزدیک ترین خویشاوندان زبانی خود دارند.(آیرونز به نقل از منگز.53-54) شاید، یکی از دلایل تأثیر گذار در حفظ سنت، باور و اعتقادات ترکمانان را، بتوان، دشواری زبان آنان و حساسیتشان در تلفظ صحیح واژگان،بشمار آورد.

2-3-3-2 اسب:(اسبهای آسمانی)
ترکمن ها سوار کاران قابلی بودند و اسب های بسیار خوبی در اختیار داشتند. آثاری از اسب های ترکمن تا چهارصد سال پیش از میلاد مسیح در گورستان های پازیریک بدست آمده است که نشان می دهد در آن زمان نیز اسبهای ترکمن را مانند زمان کنونی با نمد می پیچیدند. امپراتوران سلسله «هان » در چین عاشق این اسب های لاغر اندام و کشیده ترکمن بوده و آنها را اسب های آسمانی می نامیدند.(بیگدلی،208:1383)ابن فضلان30، در سفرنامه خود دربیان آداب غزها، اشاره به ذبح اسب متوفی جهت خوراک می کند. به عقیده سومر، غزها بعد از گرویدن به اسلام، بطور کلی از خوردن گوشت اسب خودداری کردند. زیرا مذهب حنفی، که غزها پیرو آن بودند، بطور کلی خوردن آن را مباح ندانسته است.(سومر،82:1390- 83)
در سفرنامه های متعددی چون «سفرنامه مارکوپولو»،« سفرنامه ترکستان و ایران» هنری مورز،« سفرنامه بارنز» آلکس بارنز و…دلایل شهرت اسب ترکمن را علاوه بر سرعت، قدرت، خوراک اندک و طاقت زیاد آن در حمل بار می دانند. وامبری نیز در مورد علاقه و توجه ترکمانان به اسب آورده است:« ترکمن اسبش را حتی به زن و فرزند و حتی گاهی به خودش هم آنرا ترجیح می دهد». امروزه، پرورش اسب و مسابقات اسب دوانی، در شهرهای بزرگی چون گنبد کاووس، آق قلا و بندرترکمن جریان داشته و نقش مهمی در زندگی تراکمه ایفا می کند.

2-3-3-3 موسیقی:
درباره سابقه ساز و آواز ترکمن های ایران اطلاعات اندکی در دست است. موسیقی ترکمنی نیز همانند موسیقی سایر ملل ریشه در عقاید مردم دارد. نوازنده به ترکمنی «بخشی» نامیده می شود. امین الله گلی در کتاب خود به نام سیری در تاریخ سیاسی و اجتماعی ترکمن ها اشاره به دو معنای متفاوت این کلمه در تاریخ می کند:« در ایام اویغورها، بخشی به کسی که خط اویغوری را بتواند بخواند اطلاق می شده و یا در زبان چینی کلمه بخشی از کلمه پاکشی به معنای استاد و کسی که حالات شامان را به خود می گرفته اطلاق می شده است.»
از سازهای متداول در بین ترکمنان می توان به کمانچه(قجق)، نی(توتیک)، زنبورک( قووز) و دوتار اشاره کرد. بخشی های ترکمن از دو تار استفاده می کنند که اصطلاحاً به آن « تامدره»تنبوره31 می گویند.
ترکمن ها به موسیقی بزرگ خود « مقام»32 می گویند. امروزه در حدود 500 مقام ترکمنی وجود دارد که هر کدام دارای سبک مخصوص به خود است. مقام های ترکمنی، هر کدام از حادثه ای سخن می گویند. مثلاً « گوگ دفه مقام» اشاره به منفجر کردن قلعه ترکمن ها توسط روس ها دارد.(گلی،287:1366)از اینرو می توان موسیقی را ناقل و حافظ خاطرات جمعی ترکمانان دانست.

2-3-3-4 فرش:
بنا برگفته صفر مراد نیازف، اولین رئیس جمهور ترکمنستان پس از استقلال، «فرش برای ما هنر است و برای نیاکان ما علم و فلسفه بود.» فرش در میان چادرنشینان یک وسیله ی تجملی و تفننی نیست بلکه ضرورتی است که همگان، زن و مرد، فقیر و غنی و…بدان نیازمندند.در ابتدا، فرش و نمد، برای پوشاندن منازل سیار چادر نشینان ضرورت داشت. بجای در، مدخل چادر را با یک قالیچه خاص که «انسی »نامیده می شود، می آراستند.فرش در اُبه ترکمن، محل استقرار مهمان و بزرگ خانواده بود. بر سرتاسر دیوار کیسه هایی می آویختند، که بزرگترین آنها را «جوال» و کیسه های کوچکتر را،«توبره ( توربا)» می نامیدند. زنان ترکمن از جوال و توربا برای نگهداری وسایل خود استفاده می کردند.هنگامیکه یک ترکمن راهی سفر می گشت، زین نمدی، یک قالیچه جانمازی بنام نمازلیق و یک جفت خورجین بافته شده را همواره، با خود داشت. بدینسان قالیچه را می توان، همواره یار ترکمن، در سراسر زندگی کوچواره اش بشمار آورد.

2-4 ساختار اجتماعی تراکمه:
درشمال شرق ایران، سه طایفه بزرگ عشایر ترکمن، بنام های یموت، گوگلان و تکه، بعد از 1304ه.ش. اسکان یافتند. از آن زمان، طایفه یموت (دامدار)،در دشت گرگان، گوگلان ها، ساکن، در ناهمواریهای مرکزی استان گلستان تا مرز خراسان شمالی و تکه ها در شهرستان بجنورد مرکز استان خراسان شمالی زندگی می کنند.
ساخت قبیله ای در بین ترکمن ها، از طایفه، تیره(اونلیق)، اوبا که همان روستا است و اوی که مسکن خانواده گسترده ترکمن است، شکل می گیرد:
1. طایفه- طایفه یکی از اجزای ایل است، که در بین ترکمن ها، بزرگترین ساختار اجتماعی آنان را شامل می شود. طایفه مشتمل بر چندین تیره و هر تیره از چندین اوبه و هر اوبه از تعدادی اوی، تشکیل شده است. طایفه مهمترین عامل وحدت، قومیت و عصبیت ترکمن هاست، به شکلی که، ترکمن ها پس از آنکه خود را ترکمن نامیدند، لزوماً نام طایفه خود را به زبان می آورند. عموماً آداب و رسوم یک طایفه با طوایف دیگر متفاوت است.
2. تیره- مشتمل بر چندین روستاست که در یک محدوده جغرافیایی همگن زندگی می کنند. در اکثرموارد، بین تیره ها، رابطه مستحکم دیده نمی شود. افراد هر تیره، از شرایط اقتصادی و اجتماعی هم مطلع، اما همبستگی کمتری نسبت به طایفه در بین آنها برقرار است.
3. اوبا(اوبه)- اوبه واحد سکونت چندین خانوار، در یک محدوده جغرافیایی مانند ده و روستاست. در هر خانواده گسترده، ریش سفید خانواده، مسئولیت اقتصادی، ارتباطی و اجتماعی را عهده دار است. از ویژگی های اوبه، همسانی روابط خانوادگی، آداب و رسوم و مراسم مذهبی و اعیاد آنان است.
4. اوی(خانه ترکمن)- در گذشته از آلاچیق و امروزه از بناهای مستحکم با طرح و نقشه رسمی ساخته می شود. کاربرد منازل جدید، بیشتر به سبک قدیمی است. مشتمل بر یک اتاق نشیمن که علاوه بر ساکنین، مهمانان در آنجا پذیرایی می شوند. بزرگترین اتاق متصل به اتاق نشیمن متعلق به یاشولی یا بزرگ خانوار و همسرش می باشد و دو تا سه اتاق دیگر، به فرزندان متأهل و مجرد اختصاص داده می شود. اوی، کوچکترین واحد اقتصادی-اجتماعی است که سنن، آداب، تربیت و ارزش ها در آن از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود.

2-4-1هرم قدرت:
هرم قدرت در بین ترکمن ها، از کوچکترین واحد اجتماعی(اوی) به یاشولی( آق سقل- مسن ترین مرد) و سپس روحانیون تعلق دارد، که در حل و فصل امور نقش اساسی را ایفا می کنند. این سلسله مراتب در ساختارهای بزرگتر (اوبه، اونلیق، طایفه) نیز کاملاً صادق و کاربرد دارد. در بین ترکمن های امروز، همانند گذشته روحیه مذهبی بسیار قوی تر از روحیه قومی است. لذا آق سقل روحانی از ویژگی های کاریزماتیک برخوردار بوده و مورد احترام عموم قرار دارد.

2-4-2 طوایف یموت:
یموت در اصل یاویموت بود یاوی را

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع آسیای مرکزی، باورهای دینی، استان گلستان Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع آسیای مرکزی، ساختار اجتماعی، باستان شناسی