منبع پایان نامه ارشد با موضوع خدمات تحویل مدرک، کتابخانه عمومی، کتابخانه ملی، روش تطبیقی

دانلود پایان نامه ارشد

کتابداری
به نظر فاسكت هدف نهايي پژوهشگران تطبيقی يافتن اختلافات و شباهت ها است (سيمسووا، 1371،ص.12). او معتقد است پژوهشگر با مطالعه سيستم‌هاي كتابخانه‌اي با رويكرد تطبيقي، قصد دارد مشخص كند چه عواملی منجر به شكل‌گيري يك الگوي مشخص شده‌ است و با مقايسه آن با عوامل شكل‌دهنده الگويي ديگر به حدس‌هايي براي بهبود شرايط برسد (دانتون، 1973، ص. 66). به بيان ديگر رويكرد تطبيقي در رشته ما مي‌تواند از رويكردهاي پنهان و فراموش‌شده‌اي كه منجر به مسائل و مشكلات تكنيكي كتابخانه‌ها شده‌‌اند، پرده بردارد و نقشي جديد و انتقادي براي كتابدار ارائه كند (سیمسوا و مک‌کی، 1970، ص. 15).
دُرُتي كالينز اهداف كاربردي مطالعات تطبیقی در کتابداری را اين‌گونه برمي‌شمرد:
1) بررسي اطلاعات موجود در مورد سيستم‌هاي كتابخانه‌اي مناطق مورد مطالعه و مشكلات آن و در نهايت ارائه راه‌حل‌هاي متناسب با شرايط
2) دادن آگاهي و بينش از مشكلات كتابخانه‌اي
3) كمك به توسعه تكنيك‌هاي لازم براي مطالعات تطبيقي بعدي رشته
4) كمك به گسترش همكاري‌هاي بين‌المللي در زمينه توسعه كتابخانه‌ها (نقل در دانتون، 1973، ص. 65).
2-3-4. روش‌شناسي پژوهش‌های تطبیقی در کتابداری
تطبيق نوعي روش علمي است كه در آن عمل با انتظارات، يا تجربيات با تجربيات ديگري مقايسه مي‌شوند (سیمسوا و مک‌کی، 1970، ص. 15). مطالعات تطبيقي عمومآ سه بخش توصيف، مقايسه، و نتيجه‌گيري دربردارند. تامپسون براي انتخاب داده‌ها جهت جمع‌آوري و سازمان‌دهي آن‌ها استفاده از چک لیست را پيشنهاد مي‌دهد. البته به نظر بعضی صاحبنظران نظیر سیمسوا چک لیست، با دادن برداشتی خطی، كار را انعطاف‌ناپذير می‌کند و طرح جامعي به دست نمي‌دهد. (نقل در سيمسووا و مك كي، 1361، ص. 65-64). فاسکت معتقد است:
«اولين گام در مطالعه تطبيقي تعیین چارچوبي است كه بتوان در داخل آن اطلاعات را جمع‌آوري و منظم كرد. اين كار در وهله اول نمی‌تواند چندان دقيق باشد و در حقيقت فقط چيزي بيش از تصویر کلی از مسئله‌اي كه مي‌خواهيم مطالعه كنيم به ما نخواهد داد. در طول مطالعه هر چه داده بيشتر جمع‌آوري كنيم كار بیشتر شكل می‌گیرد در داخل چارچوب بيشتر جا مي‌افتد (سيمسوا، 1371،ص. 21).»
سیمسوا منظور فاسکت از چارچوب را جمع‌آوری اطلاعات مرتبط می‌داند. به بیان دیگر او معتقد است چه از سیاهه وارسی استفاده شود و چه استفاده نشود، مسئله مهم گردآوری اطلاعات مرتبط با هدف پژوهش است. البته قبل از اجرای پژوهش تعیین معیاری برای سنجش میزان ربط داده‌ها دشوار است و گاه در مراحل اول لازم است تمام داده‌های مرتبط و نامرتبط گردآوری شوند و در طول مطالعه، کم کم موارد غیر مرتبط کنار گذاشته شوند25 (سیمسوا و مک‌کی، 1970، ص.40).
مطالعات تطبیقی در کتابداری بايد به اصول علوم تطبيقي ديگر نظير آنچه در علوم سياسي و حقوق يافت مي‌شود پايبند باشد. به بيان ديگر كتابداري تطييقي بايد به طور جدي محققانه باشد و از روش‌هاي كيفي و كمي بهره گيرد. جكسون بر اين نكته تأييد دارد كه هنگام اجراي پژوهش تطبيقي به خصوص هنگام مقايسه كشورهاي صنعتي و غيرصنعتي، بايد به مسائل زمينه‌اي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي توجه كرد (جکسون،1980).
مرور پژوهش‌هایی که با استفاده از روش تطبیقی در کتابداری اجرا شده‌اند به روشن شدن بیشتر تعاریف ارائه شده در بالا کمک خواهد کرد. در ادامه توضیح مختصری از برخی پژوهش های مرتبط و سابقه استفاده از مقایسه در پژوهش‌های کتابداری ارائه می‌شود.
2-4 پیشینه پژوهش
کاربرد روش تطبیقی در کتابداری زیاد سابقه ندارد. سال‌ها متونی که تا حدی ویژگی تطبیق داشتند با عنوان «کتابداری و جنبه‌های بین‌المللی»26 نامیده می‌شدند (سیمسوا و مک‌کی، 1970، ص. 12). به گفته دانتون تا 1971 در ادبیات تخصصی رشته هیچ عنوان مستقلی به «کتابداری تطبیقی» اختصاص نداشته است (دانتون، 1973، ص.89 ).
عقب ماندگی رشته در ادبیات تطبیقی دلایل زیادی دارد. یکی از این دلایل کوتاه بودن عمر کتابداری به عنوان رشته‌ای دانشگاهی است. به هر حال درصد بالایی از پژوهش‌های تخصصی هر رشته در محیط دانشگاهی و توسط دانشجویان و استادان اجرا می‌شود و رشته کتابداری تا اواخر قرن نوزده و زمان تاسیس مدرسه کتابداری در دانشگاه کلمبیا فاقد چنین امکانی بود (دانتون، 1973، ص. 94).
از اولین‌کارهای مهم تطبیقی در کتابداری، می‌توان به كار پريام جِي. دانتون به‌نام «كتاب‌گزيني و مجموعه‌ها: مقایسه كتابخانه‌هاي دانشگاهي آلمان و امريكا»27 (1963) اشاره کرد (رهادوست، 1385، ص.1746). در دهه 70 و 80 توجه زیادی به کاربرد روش تطبیق در کتابداری شد. اما همان طور که دانتون هم در کتاب «ابعاد کتابداری تطبیقی» خود اشاره کرده اکثر این پژوهش‌ها به گردآوری اطلاعات و ارائه آن به صورت پاره‌های مجزا محدود شده‌اند و از آنجا که فاقد تحلیل و نتیجه‌گیری و مقایسه واقعی هستند نمی‌توان آن‌ها را در محدوده مطالعات تطبیقی در کتابداری گنجاند.
با مروری کلی بر متون تخصصی رشته تحت عنوان «کتابداری تطبیقی و بین‌المللی» می‌توان متوجه شده که اندکی از آن‌ها ویژگی‌های اصلی پژوهش تطبیقی را دارند. هرچند بیشتر این پژوهش‌ها ارزش کاربردی دارند و بعضی از آن‌ها اطلاعات مناسبی را برای مطالعات تطبیقی بعدی ارائه می‌دهند، تعداد کمی از آن‌ها به دو یا چند سیستم در جوامع یا شرایط مختلف پرداخته‌اند، و از آن میان تعداد کمتری پا را از توصیف صرف فراتر گذاشته و تحلیلی دقیق از داده‌ها ارائه داده‌اند و در نهایت سعی کرده‌اند به تعمیم یا نتیجه‌ای کلی برسند (دانتون، 1973، ص. 94).
در ادامه به بعضی از پژوهش‌هایی که اصول اولیه تطبیق (مقایسه دو یا چند سیستم در شرایط مختلف، تحلیل داده‌ها و نتیجه‌گیری) را رعایت‌کرده‌اند و از لحاظ هدف و روش تا حد زیادی با پژوهش حاضر شباهت دارند، اشاره می‌شود. لازم به ذکر است از آنجا که تاکید ما بر رویکرد تطبیقی است در این قسمت به پژوهش‌هایی که راجع به کتابخانه ملی ایران اجرا شده اشاره نمی‌شود.
2-4-1. پیشینه در ایران
ادبیات کتابداری ایران پژوهش‌های تطبیقی معدودی را نشان می دهد که ویژگی‌هایی را دارند که در بالا ذکر شد و با مقایسه جنبه‌های مختلف کتابداری در شرایط متفاوت و تحلیل آن، پیشنهادهایی برای بهبود شرایط ارائه کرده‌اند. اکثر این پژوهش ها نیز در دهه 1350 اجرا شده‌اند.
محلاتی (1355) مديريت كتابخانه‌‌های دانشگاهي دانشگاه‌هاي اصفهان، جندي‌شاپور و شيراز را مقایسه کرد. هدف پژوهش بررسي مشكلات اداري كتابخانه‌هاي این سه دانشگاه است. وی از طریق مشاهده کتابخانه‌ها، مصاحبه با مسئولان، و بررسی مدارک و مستندات، اطلاعات را جمع آوری کرد. تأکید او بیشتر به جنبه‌هاي سازماني، بودجه، مسائل كارمندان، برنامه‌ريزي، مديريت ، هماهنگي و تهيه گزارش است. نتایج مطالعه وی نشان‌ داده است که در کنار تفاوت‌های موجود، در هر سه دانشگاه سياست تمركز اداري وجود دارد و مدیران امکان انتخاب و استخدام کارمندان باصلاحیت را ندارند. محلاتی در نهایت پیشنهاد می‌کند ايجاد كتابخانه‌هاي مركزي و تعيين يك مسئول يا رئيس براي كتابخانه‌ها می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند، وی همچنين بیان می‌کند تلاش برای بالا بردن مقام اجتماعي كتابداران وافزايش حقوق آنان می‌تواند تأثیر بسزایی روی نحوه خدمت‌رسانی آن‌ها داشته باشد.
آسایش (1356) کتابخانه‌های دبیرستانی ایران و بریتانیا را مقایسه کرد. او از طریق بررسی اسناد موجود، مشاهده حضوری کتابخانه‌های مورد نظر در تهران و چند ایالت بریتانیا و توزیع پرسشنامه، اطلاعات را گردآوری کرد. وی دلیل محدود کردن دامنه کتابخانه‌های دبیرستانی ایران به تهران را سیستم متمرکز مدیریت در ایران و شباهت روش‌ها و ساختارهای کتابخانه‌ها در کل کشور بیان می‌کند، در حالی که در بریتانیا به دلیل وجود سیستم غیر متمرکز، تفاوت‌هایی در مناطق مختلف وجود دارد. از طرف دیگر در آن دوران فقط 5 درصد مدارس ایران کتابخانه داشتند و یک چهارم آن‌ها در تهران بودند. به همین دلیل او برای گردآوری و ارائه اطلاعات کتابخانه‌های بریتانیا را بر حسب ایالت دسته بندی کرد اما در ایران کتابخانه‌ها را حسب نوع مدرسه‌های آن زمان به سه دسته دولتی، ملی و خارجی تقسیم کرد. آسایش در پایان‌نامه‌اش برای هر کشور فصلی مجزا در نظر گرفته و توضیحاتی کلی راجع به کشور، تاریخچه آموزش، تاریخچه و وضعیت کلی کتابخانه‌ها، بخصوص کتابخانه‌های آموزشگاهی بیان کرده است. چک لیست وی شامل آمار، نحوه اداره، مجموعه، ساعات کار، کارکنان، نوع رده‌بندی، نحوه امانت، سیاست مجموعه‌سازی و …. است. آسایش بعد از بیان مشکلات کتابخانه‌های آموزشگاهی ایران (شامل اشکالات سیستم آموزشی، عدم آشنایی دبیران با کتابخانه‌ها و …) پیشنهادهایی برای بهبود آن‌ها مطرح کرده است. بعضی راهکارهای پیشنهادی او عبارتند از: آگاه‌سازی مسئولان، تأسیس مدیریتی برای کتابخانه‌های آموزشگاهی در وزارت آموزش و پرورش، برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای دبیران، ایجاد امکان امانت بین کتابخانه‌ای، تهیه منابع مورد نیاز اقلیت‌های قومی، اطمینان از تناسب منابع با نیازهای دانش‌آموزان، اصلاح ساعات ارائه خدمت، تهیه کتابشناسی موضوعی و … .
کوکبی (1357) دو کتابخانه عمومی ایرانی در تهران را با دو کتابخانه عمومی زیر نظر کشورهای خارجی (بریتانیا و ایالات متحده) مقایسه کرد. هدف او یافتن شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو نوع کتابخانه که در محیط مشابه ارائه خدمات می‌کنند بود تا بدین وسیله علت نارسایی‌های کتابخانه‌های عمومی ایرانی روشن شود. وی سیاهه و چک‌لیست مشخصی را استفاده نکرده است اما کتابخانه‌ها را از جنبه‌های مختلفی نظیر تشکیلات، نیروی انسانی، بودجه، خدمات، فعالیت‌ها، انتشارات و ساختمان مقایسه کرده است. وی بعد از تحلیل یافته‌ها به این نتیجه می‌رسد که کتابخانه‌های عمومی ایران از بودجه ناکافی، نبود نیروی متخصص و سیستم انتخاب کتاب متمرکز (بدون نیاز سنجی) رنج می‌برند. بنابراین وی نتیجه می‌گیرد رفع این نقصان‌ها می‌تواند به بهبود وضع کتابخانه‌های عمومی ایرانی کمک کند.
فائزه فرهودي (1387) در مقاله‌اي با عنوان مقایسه «آرشیو و کتابخانه ملی کانادا» و «سازمان اسناد وكتابخانه ملي ايران» توضيح مختصري از كتابخانه ملي ايران و آرشيو و كتابخانه ملي كانادا و وظايف آن‌ها به صورت توصيفي ارائه كرد و در نهايت به اين نتيجه رسيد كه سازمان اسناد و كتابخانه ملي ايران از بسياري لحاظ نظير ساختمان, تجهيزات و منابع و … پيشرفت‌هاي بسيار خوبي داشته است اما در مقايسه با كتابخانه هاي ملي ساير كشورها هنوز هم نياز است كه در همه زمينه‌ها تلاش شود تا در جهان بتواند ادعاي همترازي با ساير كتابخانه‌هاي ملي كند.
اسماعیلی (1380) کتابخانه‌های عمومی تحت نظارت شهرداری را با کتابخانه‌های تحت نظر اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی شهر اصفهان مقایسه کرده‌است. پژوهشگر برای این کار از طریق آمار و ارقام و مدارک موجود کتابخانه‌ها را از نظر فضا و ساختمان، وسایل و تجهیزات، مجموعه و مجموعه‌سازی، ارائه خدمات، کارکنان، تکنولوژی و مراجعان مقایسه کرده است. این بررسی بیشتر کمی است و فاقد مقایسه کیفی رویکرد و روند توسعه دو نوع کتابخانه‌ است، بنابراین نتیجه‌گیری و پیشنهادات نیز بر مبنای ارقام مقایسه شده ارائه شده است.
تاجور (1382) خدمات تحویل مدرک را در سه سازمان کتابخانه منطقه‌ای علوم و تکنولوژی شیراز، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران و دانشگاه تربیت مدرس تهران را مقایسه کرد. پژوهشگر پس از توضیح تاریخچه خدمات تحویل مدرک در ایران، به تفصیل خدمات تحویل مدرک را در سه سازمان مذکور را معرفی کرده است و شیوه‌های کار آن‌ها را از لحاظ هزینه، روش‌های تقبل هزینه، ارسال صورتحساب، نحوه دریافت سفارش، نحوه ارسال مدارک، پوشش، زمان پاسخگویی، حق مولف، ضریب اطمینان تأمین اطلاعات، سهولت دسترسی به خدمات، استفاده از ابزارها، سرعت، نوع مدرک، انعطاف‌پذیری، و … مقایسه کرده است. تاجور نتیجه گرفته است که کتابخانه منطقه‌ای

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع علوم اجتماعی، علوم تجربی، کشورهای توسعه یافته، روش تطبیقی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ملی، آرشیو ملی، کتابخانه ملی ایران، قانون اساسی