منبع پایان نامه ارشد با موضوع توسعه روستا

دانلود پایان نامه ارشد

ارزش آستانه ي غالب خدمات اقتصادي و اجتماعي نمي رسند . و اين مانع از سرمايه گذاري در اين سکونتگاهها مي شود . (مهندسين مشاور DHV،1371: 132)
يکي از دلايل اصلي عقب ماندگي روستايي و عدم ميل به ماندگاري جمعيت در نواحي روستايي ضعف امکانات خدمات رساني و عدم دسترسي آسان اين جمعيت به مراکز ارائه خدمات است . (مطيعي لنگرودي ، 1382 : 24) از منظر سامان دهي روستايي ، برنامه ريزي براي روستاهاي ايران با دو چالش عمده روبرو است ، يکي پراکندگي نامناسب روستايي در سراسر کشور است که تعداد روستاها در جنوب و شرق ايران اندک ولي در نقاط شمالي و غربي تعداد روستاها زياد است . ديگري توزيع نامناسب جمعيت در نقاط روستايي است به نحوي که در برخي روستاها جمعيت 4000نفر و در برخي ديگر زير 40 نفر است . توزيع نامناسب جمعيت برنامه ريزي را دچار مشکل کرده و ناگزير هستيم به ساماندهي روستاها بپردازيم تا در قالب يک طرح ساماندهي روستايي ، مديريت و ارائه خدمات را درسطح کشور سازماندهي کنيم . در اين صورت اين سوال پيش مي آيد که آيا روستا براي ارائه خدمات آستانه جمعيتي مناسب را دارد؟ و آيا ارائه خدمات از نظر اقتصادي توجيه پذير است؟ ( کلانتري ، 1384: 12) يکي از روشهاي اعمال شده به منظور ارائه خدمات به روستاييان و در راستاي ساماندهدي سکونتگاههاي پراکنده ، طرح جابجايي سکونتگاههاي روستايي (اسکان مجدد) است . اين راهکار عمدتا مبتني بر” صرفه جويي اقتصادي” است که مبتني بر ديدگاه برنامه ريزي عقلاني و منبعث از تفکر اقتصاد نئوکلاسيک است ؛ و ارتقاي سطح زندگي مردم از طريق توسعه برنامه ريزي شده روستاها اهميت مي يابد . بر اساس اين نظريه محدوديت منابع و عدم توانايي براي ارائه امکانات مختلف خدماتي ، بالا بودن هزينه ها و سودمند نبودن خدمات رساني به روستاهاي کوچک در چار چوب نظريه کلاسيک بنگاهها تحليل مي شود . از اين روي انجام خدمات رساني به مراکز بزرگ جمعيتي را توصيه مي کند . اين رويکرد عمدتا معطوف به اثرات مثبت بر روي جنبه هاي کالبدي است . وکمتر به ديگر اثرات اين راهبرد مي پردازد .
تحقيق حاضر به بررسي بازتابهاي فضايي حاصل از جابجايي سکونتگاههاي روستاي (اسکان مجدد) در روستاي حاضر ميل از بخش مرکزي شهرستان دهلران با تاکيد برپيامدهاي اقتصادي وکالبدي مي پردازد . اين تحقيق در پنج فصل انجام گرفته است . در فصل اول کليات تحقيق ارائه شده است . در فصل دوم مباني نظري و اصطلاحات و مفاهيم مورد بحث قرار گرفته است . در فصل سوم ويژگيهاي طبيعي منطقه به عنوان بستر سکونت انسان و ويژگيهاي انساني و سکونتگاههاي روستايي شهرستان دهلران مورد مطالعه قرار گرفته است . در فصل چهارم به بررسي روند جابجايي روستاي حاضرميل و شناخت ويژگيها و جمع آوري اطلاعات در خصوص روستا پرداخته شده است و در فصل پنجم جمع بندي مطالب ، آزمون فرضيات و نتيجه گيري و ارائه پيشنهادت انجام گرفته است .

فصل اول
کليات تحقيق

1-1- تبين مسئله
روستا به عنوان سکونتگاهي انساني همچون تمام پديده ها در طول زمان در معرض تغيير و تحول است . بنا براين ، اجتماع روستايي ، جامعه اي پويا و ناگزير از تغيير است و روستا به عنوان فضايي خاص که در آن با توجه به تراکم کم نسبي جمعيت که نوع خاصي از فعاليتهاي اقتصادي عمدتا از نوع کشاورزي ، مطرح است و ساکنان آن يک هويت اجتماعي مشترک دارند ، اين فضا داراي ساختار خاص خود است که در مکاني معين واقع شده وتحت تاثير نيروها و روندهاي دروني و بيروني شکل گرفته است . در جريان اين تغييرات بسته به سطح توان خود در تاثير پذيري و تاثير گذاري اين تغييرات را به شکلي متفاوت بروز مي دهد . روند اين تغييرات درگذشته بسيار کُند بوده است و به شکلي يکدست بروز مي کرد . همزمان با تغييرات معاصر ، اين تغيير و تحولات نيز رو به سرعت گذاشت . معمولا جوامع روستايي با سرعت تغييرات هماهنگ نيستند به ويژه در کشورهاي در حال توسعه که اختلاف بين شهر و روستا شکاف عميق تري است و قدرت انطباق جوامع روستايي کمتر است در نتيجه قادر به حفظ خود نيستند . امروزه جامعه روستايي کشور با مشکلاتي نظير نظام نامناسب استقرار ، پراکندگي ناموزون جمعيت و فعاليت ، تعداد زياد روستاهاي کم جمعيت ، کمبود فرصتهاي شغلي ، پايين بودن سطح در آمد ، کمبود خدمات و … روبرو است ؛ براي رفع اين نابرابري ، شناخت الگوهاي استقرار و پراکندگي فضايي لازم و زير بناي هر گونه طرح و برنامه ي توسعه روستايي است . در مناطق با پيشينه زندگي عشايري ، زندگي روستايي تکوين نيافته است و عمدتا پيدايش سکونتگاه هاي روستايي وابستگي زيادي به شرايط محيط طبيعي پيدا مي کند . الگوي روستا نشيني در محدوده روستايي ، همچنان تحت تاثير پيوندهاي خويشاوندي و روابط بازمانده از زندگي عشايري قرار دارد و روستاها در حقيقت محل اسکان افراد يک طايفه و افراد وابسته به يک طايفه يا تيره مي باشد . ادامه روند اسکان عشاير به توسعه يکجا نشيني منجر مي شود ، و عشايري که تمايل به اسکان دارند بيشتر مايل به سکونت در روستاهايي هستند که قبلا بخشي از افراد وابسته به طايفه در آن اسکان يافته اند در صورت ايجاد ، نوآبادها معمولا در قلمرو مراتع ايلي و متعلق به همان طايفه تمايل به استقرار دارند . دهستانها در اين مناطق بيش از آنکه نمايانگر وحدت اقتصادي يک جامعه باشند و بيش از آنکه عوامل طبيعي و شرايط جغرافيايي در پيدايش و ايجاد آن موثر باشد ، تحت تاثير وابستگي هاي طايفه اي شکل گرفته اند و حتي نام بسياري از دهستانها مشتق از نام طايفه يا تيره و يا ديگر رده هاي اجتماعي عشاير است . براساس بررسي هاي به عمل آمده ، در مناطق عشاير نشين کشور ، هم شکل گيري آباديهاي جديد و هم تخليه آباديها دراين نقاط ، معمولا از موضوع اسکان عشايرتاثير مي پذيرد . بدين ترتيب که غالبا خانوارهاي عشايري بر مالگه ها و اتراقگاهها ي طايفه اي ، روستاهاي نو بنياد را بنا مي نهند ، و از اين طريق روستاهاي نو بنياد شکل مي گيرند . از آنجاييکه اين شيوه مکان يابي صرفا بر اصل مالکيت قبيله اي استوار است و نه بر مبناي قابليتها و توانهاي توليدي ، بنابر اين ، به همان سادگي که اين آباديها بر پا مي شوند ، به همان سادگي هم پس از چندي به دليل ضعف بنيانهاي توليدي امکان تخليه آنها وجود دارد . (طرح جامع توسعه استان ايلام، 1385: 19) اين گونه سکونتگاهها عمدتا در نواحي پايکوهي شکل مي گيرند . عامل ارتفاع معمولا در شکل گيري سکونتگاه نقش دو گانه اي دارد ، به اين معني که نه تنها عاملي مهم در شکل گيري اوليه سکونتگاه به شمار مي آيد ، بلکه در عين حال به عنوان يکي از عوامل محدود کننده رشد وگسترش کالبدي روستاها نيز مطرح مي گردد . به اين ترتيب مي توان ميان شمارجمعيت و وسعت سکونتگاه از يک سو و ميزان ارتفاع از سوي ديگر ، رابطه معني داري تعريف نمود . به سخن ديگر ، هر چه ارتفاع متوسط بيشتر باشد ، سکونتگاه کوچکتر و از لحاظ امکانات رشد وگسترش با محدوديت بيشتري رو برو است . بنابراين اين گونه آبادي ها در مقابل تغييرات اجتماعي و تحولات اقتصادي از پويايي کمتري برخوردارند . (سعيدي ،1388 : 86) .
شکل گيري روستاها در استان ايلام (پشتکوه) و شهرستان دهلران به دوره پهلوي اول و سياست اسکان اجباري عشاير برمي گردد . تا پيش از آن به علت مخالفت حکام محلي با يکجا نشيني عشاير ، در محدوده استان ايلام روستا وجود نداشته وتنها در برخي مناطق قريه هاي کوچکي براي سکونت موقت يا انبارکردن علوفه وآذوقه وجود داشته است . عايدات واليان بيشتر از محل ماليات ايلات و عشاير کوچ نشين تامين مي شد ، علاقه ي واليان به حفظ و تداوم شيوه معيشت کوچ نشيني به خاطر نياز به عايدات آن بود ؛ به طوري که حسين قلي خان وجانشينش غلامرضاخان (آخرين والي) مخالف سکونت ايلات و عشاير پشتکوه بودند و تمايل نداشتند عشاير تحت امرشان اسکان يابند و اقدام به ساختن اماکن مسکوني نمايند . (مرادي مقدم ، 1385 : 170) . در دشت دهلران در دوره ي واليان پشتکوه با وجود دو رود ميمه و دويرج به خاطر بي توجهي واليان و بي علاقگي عشاير کوچ نشين ، کشاورزي چندان صورت نمي گرفت و از دشت براي چراي احشام استفاده مي شد . (مرادي مقدم، 244:1385) علاوه بر اين از آن جا که منطقه ي پشتکوه دائما در معرض هجوم نيروهاي عثماني و اعراب عراق قرار داشت ، مردم علاقه اي به ايجاد اماکن مسکوني ثابت و تشکيل روستا و شهر نداشتندکه اگر روزي مورد تجاوز قرار گرفتند به راحتي بتوانند اموال خود را به مکاني امن انتقال دهند . ( مرادي مقدم ، 1385 :246 ) با روي کار آمدن رضا شاه زمينه براي اجراي سياستهاي حکومت مرکزي در اين بخش از کشور فراهم شد . يکي از اين سياستها که نقش موثري در پيدايش نقاط سکونتي (شهر و روستا ) داشته است ، سياست اسکان اجباري عشايراست . به نحوي که با اجراي اين سياست ، عشايرمجبور به يکجانشيني شده و شهرها و روستاهاي جديد در استانهاي عشاير نشين شکل گرفتند .
در دهه هاي اخير عوامل اقتصادي در تخليه و يا برپايي روستاها ، عامل تعيين کننده بوده است . قابليت و امکانات اقتصادي روستاها و از جمله دسترسي به منابع و قابليتهاي طبيعي ، عامل اصلي پايداري روستاييان در محل استقرار خود بوده است و در مقابل اين روند در مناطقي که منابع طبيعي تکافوي نيازهاي معيشتي روستاييان را نداشته است ، حرکت جمعي و يا حرکت بخشي از جمعيت روستا پاسخ طبيعي به مشکل بوده است . در اين تحرک مکاني ، روستا تخليه گشته وعموما قابليتهاي توليدي روستا نيز به دنبال تخليه جمعيت بلا استفاده مي ماند . در راستاي حل اين مشکلات ونيز تجارب ناموفق نگرش بخشي به توسعه روستايي در گذشته ، برنامه ساماندهي سکونتگاههاي روستايي مطرح ودر سال1372دردستور کار بنياد مسکن قرار مي گيرد . در اين طرح از يکسو وضعيت فعاليت ، جمعيت ، و خدمات در پهنه مورد نظر مورد توجه بوده است و از سوي ديگر ايجاد پيوند بين اين مناطق و فضاي بالاتر و نيز فضاهاي پايين تر آنها از حيث نقش ، تمامي روستاها تبيين و بر مبناي جايگاه و نقش هر روستا ، ميزان جمعيت ، نوع فعاليت و خدمات هر يک مشخص مي شود . ساماندهي در اين مفهوم در حقيقت توزيع مجدد جمعيت ، فعاليت و خدمات در سطح مناطق روستايي است و صرفا به معني تعيين مراکز خدماتي و انتقال چند نقطه روستايي به يک نقطه جديد يا ادغام روستاهاي کوچک نيست (جعفري محمدحسين ، 1377 : 43-46).
توجه و ارائه خدمات مناسب به روستاها چه بدليل لزوم گسترش فعاليتهاي مولد و چه بدليل توجه به عدالت اجتماعي که باعث پايداري توسعه مي شود و يا به منظور ترسيم سيماي آتي توسعه ي درونزاي اين سکونتگاهها امري لازم است . بحث ساماندهي روستاها از برنامه چهارم عمراني پيش از انقلاب به شکلهاي متفاوتي از جمله ، حوزه هاي عمران روستايي ، تجميع روستاهاي پراکنده ، ادغام روستاهاي پراکنده ، استقراربهينه و… مطرح شده و هر يک از اين راهبردها در مقطع زماني متفاوتي اجرا گرديده است .
سکونتگاههاي روستايي در شهرستان دهلران با توجه به خصوصيات طبيعي – اکولوژيک و اجتماعي – اقتصادي خود در روند زمان و بر مبناي حرکات هدايت شده و يا خودجوش به نحوي پراکنده شکل گرفته اند . در نتيجه استقرار آباديها به صورت ناموزون و بي نظم تجلي يافته است و بدينسان به دلايل گوناگون و در تبعيت از منابع پراکنده آب و خاک ، واحدهايي کوچک و پراکنده پديدار شده اند . از ويژگيهاي اين گونه سکونتگاهها مي توان به کمي جمعيت ، پراکندگي و تفرق روستاها ، محدوديت منابع توليد ( زمين و آب ) و محدويت ارتباطي ( به علت توپوگرافي زمين ) اشاره کرد . در اين روستاها به علت شرايط طبيعي و سابقه تاريخي ، شيوه رايج و عمده تامين زندگي ، دامداري بوده است و دامداري منبع عمده تامين زندگي روستاييان است . در اين گونه روستاها به علت محدوديت منابع توليد ، ميزان بيکاري بالاست ، در نتيجه ميزان مهاجرفرستي بالايي در اين روستاها ديده ميشود . در کنار آن محدوديت ارتباطي و دشواري ارائه خدمات به اين روستاها ، به همراه تحولات اجتماعي ، اين روستاه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه رایگان درمورد حل و فصل اختلافات، اوراق قرضه Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع سلسله مراتب، توسعه روستا، روستا- شهر