منبع پایان نامه ارشد با موضوع تحلیل فیلم، تحلیل گفتمان، تحلیل متنی، تحلیل متن

دانلود پایان نامه ارشد

داشت انجام گرفته، حالا می توانیم به سطح دوم برویم. چنانکه گفتیم، سطح دوم تحلیل به تحلیل بینامتنی اختصاص دارد. به این معنی که بایستی با مقایسۀ نظمهای گفتمانی فیلم مورد مطالعه و فیلمهای دیگر در همان ژانر، ارتباطی بین آنها پیدا کنیم. مثلاً اگر نظمگفتمانی فیلم جدایی نادر از سیمین را با فیلم دربارۀ الی یا فیلمهای دیگر مقایسه کنیم، به اشتراکاتی میان این فیلمها میرسیم و به همین ترتیب روابط بینامتنی فیلمها را به دست میآوریم.
در سطح سوم که سطح آخر تحلیل نیز هست به بررسی نظر متفکران اجتماعی در ارتباط با مقولات مطرح در فیلم میپردازیم و مقایسهای را در این خصوص انجام میدهیم تا میزان ارتباط فیلم با جامعهای که فیلم در آن تولید شده مشخص شود.

3- 2 جامعۀ آماری
جامعۀ آماری این پژوهش شامل تمام فیلمهای خانوادگی سینمای ایران است که در دهۀ هشتاد ساخته شدهاند.
3- 3 حجم نمونه و روش نمونهگیری
در پژوهش حاضر، سه فیلمِ «کاغذِ بی خط» ساختۀ ناصر تقوایی (1380)، «به همین سادگی» ساختۀ رضا میرکریمی (1386) و «آقا یوسف» ساختۀ علی رفیعی (1389) به عنوان حجم نمونه انتخاب و تحلیل خواهند شد.
از آنجا که تحلیل فیلمها در این پژوهش با روش تحلیل گفتمان- که جزو روشهای کیفی به حساب میآید – انجام خواهد شد، بنابراین به نظر میرسد که روش هدفمند و غیراحتمالی برای انتخاب نمونهها مناسبتر بوده و با استفاده از این روش که به روش «نمونهگیریِ نظری» نیز معروف است، بهتر بتوان به هدف پژوهش نزدیک شد. «اصل اساسیِ نمونهگیری نظری عبارت است از انتخاب موارد یا گروههایی از موارد براساسِ محتوایشان ]…[ نمونهگیری برمبنای مرتبطبودن موردها با تحقیق و نه نمایابودنشان انجام میگیرد» (فلیک، 1387: 141). درواقع، انتخاب فیلمها در این تحقیق براساس نظرِ پژوهشگر و به دلیل ارتباطِ موضوعـی بیشتر صورت گرفته است. بهعبارتی، فیلمهای انتخابشده برای مطالعۀ موردی این پژوهش فیلمهایی هستند که حداقل یکی از موضوعات و مفاهیم محوریِ حوزۀ خانواده (نظیر زن، عشق، ازدواج، و…) در آنها مطرح باشد؛ به زبان نظریۀ گفتمان، نزاع گفتمانها بر سر بازتعریف یکی از دالهای شناور حوزۀ خانواده را – مشخصتر از فیلمهای دیگر- به تصویر کشیده باشند.

3- 4 ابزار و روش جمعآوری دادهها
برای جمعآوری دادههای این پژوهش از دو امکان بهره بردهایم:
الف- کتابخانهای و اسنادی شامل: کتاب، مقاله، پایاننامه، مجله و سایت. ب- مشاهدۀ فیلم.
3- 5 روش تجزیه و تحلیل دادهها
دادهها در پژوهش حاضر، فیلمها هستند و به روش کیفی بررسی خواهند شد؛ در روش کیفی به جای مقادیرِ آماری با معناشناسیِ کاربردیِ متن سروکار داریم. درواقع تحلیل گفتمان را میتوان یک روش پژوهشی کیفی در مطالعۀ متون، رسانهها و فرهنگها دانست که سعی میکند معانی نهفته در ذهن مؤلف را آشکار نماید.

مقدمه
تحلیل فیلمها در این فصل بر سه اساس انجام خواهد گرفت: 1- مطالعات نظری مربوط به مفاهیم سنت و مدرنیته که در فصل دوم توضیح داده شد. 2- نظریۀ گفتمان لاکلا و موف که در فصل دوم به آن پرداختیم. 3- روش نشانهشناسی گفتمانی که در فصل سوم شرح داده شد. چنانکه در فصل سوم گفتیم تحلیل هر فیلم شامل سه سطح خواهد بود: سطح اول تحلیل متنی، سطح دوم تحلیل بینامتنی و سطح سوم تحلیل بافتی. فصل پیش رو، سه بخش دارد و هر کدام از بخشها به یکی از سطوح تحلیل اختصاص خواهد داشت.
ذکر دو نکته در این ارتباط ضروری به نظر میرسد:
الف- فیلمها تنها به لحاظ محتوایی و مفهومی تحلیل خواهند شد و تحلیل جنبههای ساختاری و تکنیکی آنها مدّنظر این پژوهش نیست.
ب- این پژوهش قصد ارزشگذاری و نقد نقاط قوت و ضعف و فیلمها را ندارد.

4- 1 تحلیل متنیِ فیلمها
در این بخش سطح اول تحلیل فیلمها براساس آنچه که در بخش روششناسی پژوهش گفتیم، انجام خواهد شد. بهاینترتیب که پس از مشخصکردن دالهای شناسا یا همان شخصیتهای فیلم موردنظر، دالهای ارزشی و مدلولهای مربوط به هـر دال شناسا را بیرون میکشیم و بـاتوجه بـه ویژگیهـای به‌دست آمده بـرای هر شخصیت، بـه گفتمانهای موجود در فیلم دست پیدا میکنیم. همچنین معین می‌کنیم که گفتمانهای مطرح در فیلم بر سر کدام مفاهیم حوزۀ خانواده در نزاع هستند و هر کدام از گفتمانها چه تعریفی از این مفاهیم دارند.

4- 1- 1 فیلم «کاغذ بی خط»
4- 1- 1- 1 مشخصات فیلم
محصول سال: 1380
کارگردان: ناصر تقوایی
نویسندۀ فیلمنامه: ناصر تقوایی (براساس طرحی از مینو فرشچی)
بازیگران: هدیه تهرانی، خسرو شکیبایی، جمشید مشایخی، جمیله شیخی،…
ژانر: ملودرام اجتماعی
جوایز:
کاندیدای ده جایزه از بیستمین جشنوارۀ فیلم فجر
برندۀ جایزۀ هیأت داوران از بیستمین جشنوارۀ فیلم فجر
فیلمهای دیگر فیلمساز:
صادق کرده (۱۳۵۰)
آرامش در حضور دیگران (۱۳۴۹)
نفرین (۱۳۵۲)
ناخدا خورشید (۱۳۶۵)
ای‌ایران (۱۳۶۸)
سریال
دایی‌جان ناپلئون (۱۳۵۴)

4- 1- 1- 2 خلاصه داستان
ساعت هفت صبح است، جهانگیر از خواب بیدار میشود، رویا و بچهها را بیدار میکند، رویا سر میز صبحانه خیالپردازی میکند، بچهها را به مدرسه میفرستد و خودش هم برای ثبتنام در کلاس فیلمنامهنویسی راهیِ مدرسۀ باغ فردوس میشود… به کمک استادش شروع به نوشتن میکند… در خانه حواسش متمرکز نیست، جهانگیر از او غذا میخواهد، لباس تمیز میخواهد،… چند روزی به خانۀ مادرش میرود تا فیلمنامهاش را تمام کند… مادرش او را تشویق به برگشتن به خانه میکند… با فیلمنامۀ تمام شده برمیگردد… آنچه در خانه انتظارش را میکشد، ظرفهای کثیفی است که در این چند روز در آشپزخانه تلنبار شده و البته جهانگیر در اتاق خواب… ساعت هفت صبح است.

4- 1- 1- 3 تحلیل فیلم
معرفی شخصیتهای فیلم:
شخصیتهای اصلی: رویا (زن)، جهانگیر (شوهر).
شخصیتهای فرعی: استاد رویا، مادر رویا.
چنانکه در بخش روششناسی پژوهش گفتیم، شخصیتهای فیلم همان دالهای شناسا هستند. در ادامـه پـس از توضیحی راجع به هـر یک از شخصیتهای فیلم، به شناسایی دالهای ارزشی و مدلولهای مرتبط با آن شخصیت میپردازیم.

– شخصیت رویا
رویا زنی است غیرمذهبی با اندیشههای امروزی که سبک زندگی فعلیاش را نمیپسندد و با هر سختی شده سعی میکند تا طرحی جدید برای آینـدۀ خود و خانوادهاش بریزد. او به این باور رسیده کـه میتواند با بهرهگیری از تواناییهایی خود، زندگی بهتری بسازد که در آن فقط یک زن خانهدار یا مادر نباشد بلکه بانویی نویسنده نیز باشد؛ از این رو در کلاس فیلمنامهنویسی ثبتنام میکند و چالش زندگی زناشوییاش نیز از همینجا آغاز میشود. زیرا رویا برای پرداختن به نوشتههایش به وقت بیشتری برای خود نیاز دارد و زمان برای خود، دقیقاً همان چیزی است که او در این زندگی تقریباً از آن بیبهره است چرا که به قول خودش مجبور است از صبح تا شب بشورد و بسابد و بپزد.
زندگی رویا تا پیش از شرکت در کلاس نویسندگی، شامل یک مجموعه از کارهای تکراری و هر روزۀ هزاران همسر و مادر سنتی ایـران است. زنان سنتی بـه نوعـی خود را وقف آسایش خانواده میکنند و البته از این فداکاریهای خود خشنودند. این گروه از بانوان متأثر از قدرت، نفوذ و باور ارزش‌های سنتی، موفقیت و خوشبختیِ پس از ازدواج را در این میبینند که مادر و همسر خوبی باشند و کمتر به شخص خودشان میپردازند. اگر زن متأهلی شیوة دیگری را برای زندگی در پیش گیرد با مقاومتهایی مواجه خواهد شد، همچنانکه رویا در ابتدای کار نویسندگی، درحالیکه روال هر روزۀ زندگیاش را پس زده و پیِ شیوهای دیگر است، با مقاومت جدی و حتی تحقیر از سوی اطرافیانش (مادر و همسرش) روبهرو میشود.
در شخصیت رویا به ارزشهایی برمیخوریم که این ارزشها در کنشها و گفتار او در صحنههای مختلف فیلم نمایان است:
– اهمیت اتکا به خود (خیلی جدی با راننده تاکسی برخورد میکند و دنبالش میدود؛ در ماشین کرایه شخصی برای دفاع از خود به جای جیغ و داد، با قدرت و بدون ترس راننده را مجبور به توقف میکند و حتی آمادگی حمله به او را هم نشان میدهد؛ یا وقتی که گمان میبرد دزد به خانهاش زده، با قفل فرمان اتومبیل به درون خانه میرود.)
– نگاه به آینده و میل به تغییر (برای آینـده برنامهریزی میکند: «بالاخره با پول فیلمنامههام یه ویلا میخرم…». «فیلمنامۀ بعدیم داستان یه شهره که….».)
– اهمیت برابری زن و شوهر (خطاب به جهان: «کی این همه حقو به تو داده؟»، «کی گفته تو از همه بهتر میفهمی؟»، «منم شبامو مثل تو لازم دارم…»، «اگه کلفت میخواستی چرا اومدی سراغ من؟» اعتقاد به تساوی زن و مرد را میتوان نوعی میل برای تغییر و به چالش کشیدن سنت هم قلمداد کرد که در رفتارهای رویا نمونههای بسیاری از این میل نمودار است، از نوع پوششاش که بیشتر مردانه است تا دیدگاهش در بارۀ کار زن در منزل: «من نه قصابم، نه آشپز،…».)
– اهمیت شناخت خود (رویا در ابتدای کار نویسندگی، درحالیکه روال سنتیِ زندگیاش را پس زده و پیِ شیوهای دیگر است، با مقاومت جدی اطرافیانش روبهرو میشود در این مرحله به نظر میرسد تا حدی مستأصل شده به استادش میگوید: «قبل از این که بیام توی این کلاسا میدونستم آب کجاست گِل کجاست…حالا همه چی گِلآلود شده»، یا در جای دیگر طعنهوار به جهان میگوید: «من نمیدونم که کی هستم…یه روشنفکر یا یه کلفت؟»)
– اهمیت آزادی فردی (با وجود آگاهی از دیر رسیدن به خانه در صورت رساندن استاد به مقصدش که راه دوری هم هست، این کار را میکند؛ در کلاس فیلمنامهنویسی ثبت نام می کند؛ برای نوشتن فیلمنامه چند روز خانه را ترک میکند.)
– اهمیت گفتوگوی دوطرفه (سعی میکند با جهان وارد گفتگویی دو طرفه برای حل مشکلات شود.)
– نگنجیدن در قالبهای از پیش تعیینشده (چپدست است و روی کاغذ بیخط صافتر مینویسد تا کاغذ خطدار.)
جدول 4- 1 دال و مدلولهای مرتبط با شخصیت رویا

دال ارزشی
مدلول
1
نوع پوشش: بلوز شلوار، جلیقه، کلاه، کوله پشتی.
پوشش مدرن دارد.
2
1- نشانهای از مذهبی بودن در او دیده نمیشود.
2- خطاب به دخترش(با حالت تمسخر و اعتراض): «وزیر آموزش و پرورش گفته فقط باید رنگ های مشکی، سرمه ای و خاکستری بپوشین».
غیر مذهبی است.
3
1- خانهاش در محله متوسط رو به بالای شهر است.
2- ماشین دارد (متعلق به همسرش است ولی بیشتر او سوار میشود).
3- کلاس فیلمنامهنویسی میرود.
4- خودش شغلی و درآمدی ندارد.
5- همسرش مهندس نقشهکش است.
از طبقه متوسط است.
4
1- برای بچههایش قصه تعریف میکند.
2- بچهها را برای رفتن به مدرسه آماده میکند.
3- برای همسرش صبحانه آماده میکند.
4- برای بستن چمدان سفر همسرش اعلام آمادگی میکند.
5- برای خانه خرید میکند.
6- لباس میشوید و پهن می کند.
نسبت به همسر و فرزندانش با توجه و مسئولیتپذیر و خانواده دوست است.
5
در حین صحبت با بچه ها و همسرش ادای زندگی اشرافی را درمیآورد مثلاً به کتلت میگوید استیک، به خیار میگوید موز سومالی، به پیکان میگوید لیموزین و…
به زندگی شیک و اشرافی و به شیوۀ مدرن علاقهمند است.
6
1- وقتی همسرش (جهان) از او میخواهد غذا درست کند، در پاسخ میگوید:«کنیز پارسالیت رنگش سیاه بود».
2- وقتی جهان از او می خواهد لباس هایش را بشوید، در پاسخ می گوید: «من مشق دارم».
3- خطاب به جهان: «از صبح تا شب میشورم و میسابم و می پزم»، «اگه کلفت می خواستی چرا اومدی سراغ من؟»، «آگهی میدادی تو روزنامه، تایلندی و کامبوجی و فیلیپینیش هم هست»، «این آشغالها ده روزه تلنبار شده که من بشورم و بسابم؟».
کارهـای خانه را انجام میدهد اما آنها را وظیفه حتمی خود نمیداند.

خانهدار است اما خود را تنها در قالب این نقش قبول ندارد.
7
خطاب به بچهها: «هر کسی لباس های خودشو جمع کنه».
عقیده دارد که وظایف خانه باید تقسیم شود و همه همکاری کنند.
8
خطاب به جهان: «این اتاق جای امنیه. هر مشکلی بین ما باشه اگه این جا حل نشه هیج جا حل نمیشه».
معتقد به اهمیت برقراری دیالوگ و روراستبودن است.
9
1- خطاب به جهان: «کی گفته تو شعورت از همه بیشتره؟»، «تو این همه حقّو

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع تحلیل فیلم، جدایی نادر از سیمین، سنت و مدرنیته، سبک زندگی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع ویژگیهای شخصیتی، یژگیهای شخصیتی، ویژگیهای شخصیت، دال و مدلول