منبع پایان نامه ارشد با موضوع تحلیل فیلم، جدایی نادر از سیمین، سنت و مدرنیته، سبک زندگی

دانلود پایان نامه ارشد

هفتاد و هشتاد سینمای ایران» عنوان مقالهای است که غزل بیبکآبادی به راهنمایی محمدرضا رسولی (دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات- 1390) از پایاننامۀ دکتری خود استخراج نموده است. هدف پژوهشگر در این رساله، شناساییِ مؤلفههای سبک زندگی در فیلمهای سینمایی سه دهه سینمای ایران با تکیه بر رسانهبودنِ سینما و اهمیت دو مفهوم سنت و مدرنیته در تحولات جامعۀ ایرانی بوده است. وی برای تحلیل فیلمها از روش تحلیل محتوا استفاده کرده و مؤلفههایی از قبیل نوع پوشش، مدیریت بدن، نوع غذا و شیوۀ غذاخوردن، آدابورسوم و مناسک فردی و اجتماعی، روابط میانفردی و کالاهای مصرفی در فیلمها را مطالعه کرده است. براساسِ نتایج بهدست آمده، در دهۀ شصت و هفتاد الگوی رفتار نشان داده شده در فیلمهای سینمایی، الگوی رفتار با رویکرد فرهنگی در کنار پیروی از سبک زندگی سنتی بوده و هر چه به سمت دهۀ هشتاد نزدیک شدیم با ورود هر چه بیشتر مظاهر زندگی مدرن، سبک زندگی مدرن، بیشتر در فیلمها دیده شده است. چنانچه پیداست، شباهت این پژوهش با پژوهش حاضر پرداختن به مسئلۀ تقابل سنت و مدرنیته در فیلمها است. با این تفاوت که در اینجا مقایسۀ سبک زندگی سنتی و زندگی مدرن مطرح بوده ولی در پایاننامۀ حاضر روابط بین شخصیتهای سنتی و مدرن فیلم مطالعه شده است.
– از پژوهشهای دیگری که در این ارتباط انجام شده میتوان به پایاننامۀ کارشناسی ارشد مریم عبداللهی با عنوان «تقابل سنت و مدرنیته در آثار عکاسی ایران از ابتدا تاکنون» به راهنمایی فاطمه شاهرودی و مشاورۀ محمدرضا شریفزاده (دانشکده هنر و معماری – 1390) اشاره کرد. عبداللهی در این پژوهش موضوع تقابل سنت و مدرنیته در آثار عکاسان ایرانی را با رویکرد توصیفی مطالعه نموده و به این نتیجه رسیده که جامعۀ ما در عمق، جامعهای سنتی است که به موازات دنیای مدرن حرکت میکند و استفاده از عناصر سنتی در آثار برخی هنرمندان معاصر، میتواند اشارهگرِ همین تضاد باشد. تنها نقطۀ اشتراک این تحقیق با پایاننامۀ حاضر پرداختن به تقابل سنت و مدرنیته در آثار هنری است.
– در ارتباط با بازنمایی خانواده در فیلم میتوان به پایاننامۀ کارشناسی ارشد ضحی اقدامی اشاره کرد با عنوان «تحلیل بازنمایی خانواده در سینمای ایران با تمرکز بر گزیدهای از آثار بنیاعتماد و میلانی» به راهنمایی اعظم راودراد (دانشکدۀ هنرهای نمایشی دانشگاه تهران – 1388). روش عمدهای که در این پژوهش برای تحلیل بازنماییها مدنظر گرفته شده تحلیل روایت است. نتیجه این بوده که بازنمایی خانواده در جامعۀ آماری موردنظر، درحالیکه با تأکید بر کلیشهپردازی آغاز شده، توانسته آنها را طرد کند و به کلیشههای تازهای شکل دهد. بهطورکلی بررسی بازنمایی خانواده نشان میدهد که خانواده در مسیر خود بـا تغییر و تحولاتی روبـهرو شده است. آنچه از ایـن تحلیلها استنباط میشود از این قرار است که موازنۀ قدرت در خانوادۀ ایرانی در حال تغییر است؛ اگرچه این تحولات در نگاه اول بسیار بطئی بهنظر میرسند اما از حضوری فراگیر برخوردارند. تشابه این پژوهش با پایاننامۀ حاضر در پرداختن به موضوع خانواده در فیلم و تفاوت در رویکرد نظری و روش تحلیل فیلمها میباشد.
– نمونۀ دیگری که در این ارتباط میتوان به آن اشاره کرد پایاننامۀ کارشناسی ارشد نسرینسادات قوامی با عنوان «گونهشناسی انواع خانوادههای بازنماییشده در فیلمهای تلویزیونی» به راهنمایی اعظم راودراد و مشاورۀ حمید عبداللهیان (دانشگاه تهران – 1388) است. ایـن پژوهش میکوشد دریابد فیلمهای تلویزیونی چه الگوهای خانوادگی را بازنمایی میکنند و کدام الگو بهعنوان الگوی مطلوب تصویر میشود؟ به این منظور با مبنا قراردادن نظریۀ خانوادۀ دموکراتیک گیدنز و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی به مطالعۀ فیلمها میپردازد. در پایان با استخراج الگوهای مختلف بازنمایی مؤلفههای مختلف زندگی، خانوادۀ دموکراتیک، خانوادۀ سنتی، خانوادۀ در حال فروپاشی و خانوادۀ مطلوب را شناسایی میکند و به این نتیجه میرسد که الگوی خانوادۀ مطلوب شباهت زیادی با الگوی خانوادۀ سنتی نمایش داده شده در فیلمها دارد. تشابه این پژوهش نیز با پایاننامۀ حاضر تنها از نظر پرداختن به موضوع خانواده در فیلم است ولی به لحاظ روشی و اهداف پژوهشی با هم تفاوت دارند.

مقدمه
این فصل شامل پنج بخش است. در بخش اول که به روش انجام پژوهش اختصاص دارد، روش نشانهشناسی گفتمانی را توضیح میدهیم که بعداً تحلیل فیلمها بر این اساس انجام خواهد شد. در بخش دوم جامعۀ آماری پژوهش، بخش سوم حجم نمونۀ پژوهش و نحوۀ نمونهگیری، بخش چهارم ابزار جمعآوری اطلاعات و در بخش پنجم روش تجزیه و تحلیل دادهها خواهد آمد.

3- 1 روش انجام پژوهش
اگرچه برای انجامدادن یک پژوهش، مشخصکردن چهارچوب نظری به عنوان گام اول ضروری است اما برای توصیف و تبیین مورد مطالعاتی و حصول نتیجه کافی به نظر نمیرسد بلکه به گام دیگری نیاز است و آن روش است؛ درواقع روش را میتوان به منزلۀ پُلی دانست که نظریه را به مورد مطالعاتی وصل میکند (سلطانی، 1383: 154).

3- 1- 1 نشانهشناسی گفتمانی
از آنجا که نظریۀ گفتمان لاکلا و موف، خود فاقد دستورالعملهای مشخص روششناختی است، برای تحلیل فیلم‌ها در این پژوهش از روش نشانه‌شناسی گفتمانی، براساس مقالۀ سلطانی (1393)، استفاده خواهد شد. طبق این روش، تحلیل فیلم شامل سه سطح است.
سطح اول: تحلیلِ متنی
در این سطح به تحلیل فیلم به عنوان متنی که از چندین نظام نشانهای (زبان، تصویر، و…) تشکیل شده، با استفاده از ابزارهایی که در درون فیلم موجود است، میپردازیم.
سطح دوم: تحلیلِ بینامتنی
در سطح دوم با درنظرگرفتن این نکته که هیچ متنی در خلأ معنایی تولید نمیشود بلکه متون (فیلمها) خصلت بینامتنی دارند و با متنها (فیلمها) یِ دیگر در ارتباطند، باید دریافتهایمان از فیلمهای مورد مطالعه را در فضای کلیترِ سینمایی قرار دهیم تا درک عمیقتری هم از فیلمها بهدستآوریم و هم از جایگاه این فیلمها در فضای سینماییِ بزرگتر.
سطح سوم: تحلیلِ بافتی
اما تحلیل فیلم کامل نخواهد شد مگر آنکه رابطۀ این فیلمها با فضای کلیترِ اجتماعی که فیلمها را تولید کرده نیز مشخص شود؛ دراینصورت میتوانیم بفهمیم که دغدغۀ اجتماعی و فرهنگیِ فیلمها چیست و چه کمکی به درک مسائل اجتماعیِ عمیقتر میکند و یا برعکس، مسائل اجتماعیِ کلیتر چه کمکی به درک و فهم فیلمها میکند.

تححححتتتتت
نمودار 3- 1 سطوح تحلیل فیلم در روش نشانهشناسی گفتمانی

3- 1- 2 تحلیل فیلم براساس روش نشانهشناسی گفتمانی
همانطور که گفته شد، سطح اول تحلیل را باید به تحلیل عناصر و نظامهای نشانهشناختیِ درون فیلم اختصاص داد، بعد به تحلیل بینامتنی و درنهایت به تحلیل بافت اجتماعی پرداخت. سطح اول به لحاظ روشی مهمترین سطح است زیرا دو سطح بعدی کاملاً مبتنی بر نتایج به دست آمده از این سطح است.
طبق مقالۀ سلطانی (1393) برای تحلیل فیلم در سطح اول به پنج مرحله نیاز داریم:
1- پیداکردن دالهای شناسا27؛ دالهای شناسا به طور معمول همان شخصیتهای فیلم هستند که در اغلب موارد میتوان معادلی در جهان خارج برایشان پیدا کرد. به عنوان مثال شخصیت هامون در فیلم هامون نماد روشنفکر است و اشاره به قشر روشنفکر جامعه دارد. گاهی یک مکان یا یک شیء هم ممکن است در فیلمی حالت نمادین داشته باشد و به چیزی در دنیای بیرون اشاره کند. مثلاً خانۀ قدیمی در فیلم یه حبه قند را میتوان نماد جامعۀ سنتی ایران در نظر گرفت. بهطورکلی دالهای شناسا، نمادهایی هستند که معمولاً به چیزی خارج از فیلم در فضای اجتماعی اشاره دارند. البته فعلاً در این مرحله کاری به ارجاعاتِ شخصیتها نداریم و این عمل را در مرحلۀ سوم انجام خواهیم داد.
2- پیداکردن دالهای ارزشیِ مرتبط با دالهای شناسا و مدلولهای آنها؛ دالهای ارزشی دالهایی هستند که ویژگیهایی را به دالهای شناسا نسبت میدهند. به عبارتی میتوان گفتهها و کنشهای شخصیتهای فیلم و همچنین مکان، نوع پوشش، نوع خوراک و اشیاء متعلق به شخصیتها را به عنوان دالهای ارزشی در نظر گرفت که به مدلولی در فضای فیلم اشاره دارند. مثلاً سرکردنِ چادر توسط راضیه در فیلم جدایی نادر از سیمین، یک دال ارزشی است که ویژگیِ مذهبی بودن را به این شخصیت نسبت میدهد. همچنین رنگ موی شرابیِ سیمین در همین فیلم میتواند نمایانگر تمایل این شخصیت به غرب باشد. و یا این دیالوگ سیمین خطاب به نادر: «پدرت آلزایمر داره، اصلاً متوجه نمیشه که تو پسرشی» اشارهای است به خصیصۀ عقلگرایی در شخصیت سیمین.
با انجام این دو مرحله به تحلیل نشانهشناختیِ فیلم دست یافتهایم. اکنون میتوانیم با توجه به خصوصیاتی که برای شخصیتهای فیلم به دستآوردهایم، نمودار ویژگیهای مربوط به هر شخصیت را ترسیم نماییم، یا بهعبارتی مشخص کنیم که هر یک از دالهای شناسا چه دالهایی را حولِ خود مفصلبندی کردهاند. به عنوان مثال طبق نمودار زیر، عقلگرایی، تمایل به غرب، راستگوبودن و… دالهایی هستند که حولِ شخصیت سیمین در فیلم جدایی نادر از سیمین مفصلبندی شدهاند.

نمودار 3- 2 مفصلبندی دالهای مرتبط با شخصیت سیمین

به همین ترتیب برای تمام شخصیتهای فیلم میتوان به چنین نموداری رسید و سپس به مرحلۀ بعد رفت.
3- یافتن نظمهای گفتمانی فیلم (پیداکردن گفتمانهای متخاصم)؛ چنانکه در مرحلۀ اول گفتیم، هر کدام از شخصیتهای فیلم ارجاعی به جهان خارج از فیلم دارند یا به عبارتی، نمایندۀ گفتمانی در جامعه محسوب میشوند. با بهدستآوردن نمودار ویژگیهای شخصیتها (که در مرحلۀ دوم توضیح دادیم)، مشخص میشود که هر کدام از شخصیتهای فیلم نمایندۀ چه گفتمانی در فضای اجتماعی هستند و به چه گروهی در جامعه اشاره دارند. گاهی نیز ممکن است یک شخصیت در فیلم باشد که همزمان دو گفتمان متضاد را نمایندگی کند، در این حالت تقابل معنایی را در درون این شخصیت میبینیم. نمونۀ بارز چنین شخصیتی، شخصیت محسن در فیلم زندگی خصوصیِ آقا و خانم میم (1390) است. و اما منظور از نظمهای گفتمانی، همین پیداکردن گفتمانهای متفاوتی است که در فیلم حضور دارند و بر سر تولید معنا با هم رقابت میکنند. مثلاً در فیلم جدایی نادر از سیمین، میتوان سیمین را نمایندۀ گفتمان فرهنگ غربی، نادر را نمایندۀ گفتمان فرهنگ ایرانی و راضیه و حجت را نمایندۀ گفتمان فرهنگ اسلامی در نظر گرفت و به این ترتیب به نظمهای گفتمانیِ این فیلم طبق نمودار زیر رسید:

نمودار 3- 3 نظم گفتمانی فیلم جدایی نادر از سیمین

چنانچه از نمودار بالا پیداست، در فیلم جدایی نادر از سیمین همزمان سه گفتمان متخاصم حضور دارند و بر سر تولید معنا با هم رقابت میکنند.
4- استخراج درون مایه و مفاهیم مطرح در فیلم؛ در این مرحله به این مسئله میپردازیم که در فیلم مورد نظر، کدام مفهوم یا مفاهیم مطرح است و نیز این که هر یک از گفتمانهای موجود در فیلم چه تعریفی از این مفاهیم ارائه دادهاند و چه دالهایی را حولِ این دال شناور مفصلبندی کردهاند. به عنوان مثال در فیلم جدایی نادر از سیمین مفاهیمی همچون تربیت فرزند، نگهداری از سالمند و مهاجرت، مفاهیم مطرح شده در فیلم هستند و آنها را میتوان به مثابه دالهای شناوری در نظر گرفت که هر کدام از گفتمانهای موجود در فیلم تلاش میکنند تا به شیوۀ خود به آنها معنا دهند.
5- مشخصنمودن مؤلفههای گفتمانها در فیلم؛ در این مرحله با کمکگرفتن از نمودارهای ویژگی شخصیتی که برای شخصیتهای فیلم بهدستآوردیم و نیز با توجه به اینکه هر شخصیت فیلم چه گفتمانی را در اجتماع نمایندگی میکند، میتوانیم به مؤلفههایی که گفتمانها در فیلم به وسیلۀ آنها نشان داده شدهاند، بهطورکلی دست یابیم. برای مثال در فیلم جدایی نادر از سیمین، گفتمان فرهنگ غربی که سیمین نمایندۀ آن است با مؤلفههایی چون عقلگرایی و راستگویی، گفتمان فرهنگ ایرانی با ویژگیهایی از قبیل اخلاقمداری، ارزشمداری و دروغگویی و گفتمان فرهنگ اسلامی با مؤلفه هایی نظیر فقر، افسردگی، خشونت و دروغگویی تصویر شدهاند.
با اجرای این پنج مرحله، سطح اول تحلیل که به تحلیل متنی اختصاص

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع لاکلا و موف، تحلیل گفتمان، ساختارشکنی، کارشناسی ارشد Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع تحلیل فیلم، تحلیل گفتمان، تحلیل متنی، تحلیل متن