منبع پایان نامه ارشد با موضوع ایران باستان، زندگی روزمره، منابع تاریخی، زبان سریانی

دانلود پایان نامه ارشد

در هر شهری محلهای ویژه خود که یهودیه نامیده میشد، داشتند(اشپولر،393:1379).
دین یهود از ادیان رایج در ایران باستان بوده است. کنیسه یهود، بازمانده قوم را که در شهرهای بازرگانی برای حفظ دین به انواع کسب و کار دست میزد دور خود جمع میکرد. در این میان آیین یهود به همان حوزههایی که در عهد ساسانیان شامل گروههایی از آنان میشد محدود ماند. آیین یهود درخارج از حوزه قوم نشر قابل ملاحظهای نداشت. یهود که در پایان عهد ساسانیان تعدادی از هم نژادانشان از قلمرو بیزانس نیز در ایران به آنها ملحق شده بود غیر از اهواز و همدان که از قدیم کوچ نشینهایشان در آنجا بسیاربود در بلاد فارس که با تجارت سیراف و دریای هند مربوط میشد و در خراسان و قهستان که بر سر راه بازرگانی چین و هند واقع بود نیز، تعدادشان قابل ملاحظه به نظر میرسید. در پارهای از شهرها، مثل اصفهان و جرجان و کابل، محلهها یا شهرکهای ویژه خود داشتند که یهودیه خوانده میشدند. اکثر آنها در عین حال، کانون فعالیتهای بازرگانی بودند و جز به ندرت از جانب خلفا و حکام وقت با محدودیت مواجه نمیشدند. در اوایل فتوحات اسلامی در بین آنها همانند نصاری و مجوس تعداد قابل ملاحظهای با قبول اسلام کوشیدند به مزایایی که اهل ذمه در جامعهی اسلامی از آن محروم میماندند دست یابند(زرین کوب، 1388: 157).
دین یهود یکی از ادیان مهم جهان است که دارای سابقهی طولانی می باشد. آغاز این دین به حدود 2500 سال قبل بر می گردد. پیروان این دین خود را پیرو پیامبر الهی، یعنی حضرت موسی (ع) می دانند، همچنین به این قوم به خاطر نسبت به حضرت یعقوب(ع)«بنی اسرائیل» گویند. اسرائیل لقب حضرت یعقوب است(کریمی نیا، 1382: 91).
مجموعه کتب یهود که «عهد عتیق» نامیده میشود مرکب از تورات و چندین کتاب دیگر است. تورات دارای پنج بخش میباشد به شرح: پیدایش جهان، انسان، مخلوقات دیگر، قسمتی از زندگی انبیای پیشین، حضرت موسی و احکام این آیین می پردازد. کتابهای دیگر آن در واقع نوشتههای بعد از حضرت موسی میباشد که شرح حال پیامبران، پادشاهان و اقوامی که بعد از موسی به وجود آمدهاند میباشد. در واقع یکی از نتایج جنبش تدوین تورات شفاهی و فعالیت کاتبان و معلمان یهود و نگاشتن تفاسیر مختلف بر اسفار مختلف عهد عتیق و به ویژه در تورات، این بود که تورات در زندگی دینی و اجتماعی و قومی یهودیان نقش محوری یافت و تمام هویت و شخصیت بنی اسرائیل را شدیداً متأثر ساخت. در تعالیم دینی به مردم تلقین میشد که همه چیز در کتاب است و از این رو فراگیری تورات در حد امکان برای یهودیان فریضهای بسیار مهم تلقی گردید(ناس، 1370: 541).
تورات مرجع اصلی قوانین و مقررات زندگی روزمره یهودیان است قرائت تورات یکی از مهمترین وظایف مؤمنان یهودی است (هوشنگی، 1386: 27).
شمار یهودیان در عربستان زیاد بود ولی همگیشان به زبان عربی سخن می گفتند و نام عربی داشتند. مورخان درباره ریشه آنها اختلاف دارند . به گفته بعضیها، یهودیان عربستان از مردمی بودند که به دین موسی گرویدند و در ردیف یهودیان درآمدند بگفته بعضی دیگر، آنها از نژاد یهود بودند و از بیرون عربستان بدان سرزمین مهاجرت کردند به هر صورت این نکته محقق است که دین یهود از بیرون به عربستان نفوذ کرده است بگفته نلدکه: یهودان عربستان از مردم عرب بودند که به دین موسی گرویدند از این رو در مسئله توحید اطلاعات چندانی نداشتند. بهر صورت دین یهود چند قرن پیش از ظهور اسلام در عربستان نفوذ یافت و بعضی نقاط یهودی نشین پدید آمد که از همه مهمتر یثرب بود که بعدها مدینه نامیده شد(ابراهیم حسن، 1356: 1/ 65).
از برخوردهایی که قرآن با یهودیان به ویژه در سورههای مدنی دارد حضور آنها در یثرب زیادتر از مناطق دیگر بوده است(جعفریان، 1382: 1/201). یعقوبی میگوید: مناطق یهودی نشین بیشتر در همان منطقه یثرب و یمن بوده است(یعقوبی، 1378: 1/257).
در تیماء، فدک و خیبر نیز نقاط یهودی نشین پدید آمد. یهودیان یثرب سه طایفه بودند: بنی نضیر، بنی قنیقاع و بنی قریظه. یهودیگری بنی اسرائیل بود که خودشان را قوم برگزیده خدا میدانستند و عربها نمیخواستند استقلال خود را فدای دین یهود کنند. کیش توحید نیز با مبادی ثنویت منافات داشت آنها آیین یهود را آیین انحصاری خویش دانسته و حتی برای گسترش آن در میان ملل دیگر تبلیغی نداشتند و ندارند.
با توجه به زمان و مکان حضور یهودیان در شبه جزیره عربستان، سابقه آشنایی عرب جاهلی با متون مقدس یهودی شامل تورات و تلمود و کتابهای مجعول حداقل بیش از پنج سده بوده است. همچنین آشنایی یهودیان با زبان عبری و آرامی محرز است بنابر گزارشها، بخشهایی از کتاب مقدس به عربی ترجمه شده بود و یهودیان در اجرای شعائر و نیز مقاصد تبلیغی از آن استفاده میکردند اما هیچ متنی از اینگونه ترجمهها اکنون در دسترس نیست(هوشنگی، 1386: 40).
عدم گسترش یهود در میان عرب علل متفاوتی داشت اولاً آنان به علت نژاد پرستی حاضر نبودند تا دیگران در مذهب آنان داخل شوند و جز در موارد بسیار اندک، پیوستن عرب به یهودیان ناممکن بود. ثانیاً آنها از لحاظ فکری و عملی آن اندازه قوی نبودند تا جاذبهای در مردم برای پیوستن به خود ایجاد کنند. قرآن نزدیکترین مدرک معتبری است که وضع دینی و فکری آنها را بیان کرده است. یهودیان کسانی هستند که به خاطر منافع شخصی، شرایع خود را کنار گذاشته و به بعضی عمل مینمایند و به بعضی دیگر توجه نمیکنند. با اینکه آنها به سوی گناه و تجاوز از حدود خدا وخوردن حرام میشتابند چرا علمای ربانی و احبار، آنها را از گفتار گناه و حرام باز نمیدارند؟ یهود با احبارشان رشوه میگیرند و حرامخوری میکنند. مثل یهود با بسیاری از عالمان آنها که مکلف شدند به تورات عمل کنند و نکردند همچون دراز گوشانی است که بار کتاب دارند.
صابئین
دین صابئان، یکی از دینهایی که قبل از ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان معروف بود. صبیها یا مغتلسه یا مندایی یا یحیاوی را میتوان گفت، هر یک از این اسامی در قرون قبل از اسلام بدین نامها نامیده میشدند که هر یک مشربی جدا و در ایامی دور با هم تلفیق شده است. آن ها در دوران قرن سوم هجری، برای محفوظ ماندن مسلک خود، خویش را صابئین نامیدند.
صابئیان کتابی به زبان سریانی قدیم دارند که آن را صحف آدم میخوانند و عقیده دارند که حضرت یحیی بین زکریا این کتاب را از پیغمبران سلف نوح (ع)، شیث و آدم (ع) قریب دو هزارسال پیش بدینشان تبلیغ کرده است. کتابهای مقدسی که از نظر آنها اهمیت دارد عبارتند از:
1.«کیزاریا» این کتاب را«سدره» یا «صحف آدم» نیز مینامند که از چگونگی خلقت و پیدایش موجودات بحث میکند.
2.«ادرافشادهی» یا «سد رادهی» که درباره زندگی حضرت یحیی و دستورات و تعالیم او سخن میگوید. آنها معتقدند این کتاب به وسیله جبرئیل به یحیی الهام شده است.
3.کتاب «قلستا» درباره مراسم ازدواج و زناشوئی است. از نظر محققان در اثر چگونگی پیروان این به دست میآید، آنان پیروان یحیی بن زکریا (ع) میباشند و هم اکنون قریب پنج هزار نفر این آئین در خوزستان(کنار رود کارون، در اهواز، خرمشهر، آبادان و شادگان) به سر می برند(مکارم شیرازی،1361: 1/ 344).
با بررسی منابع تاریخی آنچه واضح و آشکار است این است که گروهی که مشهور به صابئین شدهاند به دو دسته صابئین مندائی و صابئین حرانی تقسیم میشوند.
گروه نخست بر اساس منابع، دین و آداب و رسومشان که برجستهترین آن غسل تعمید در آبهای روان میباشد از نواحی فلسطین و اردن به این نواحی کوچ کردهاند. ولی گروه دیگر که حرانی هستند پیرو عقاید حرانیان بودند و در زمانی خاص بنا بر شرایط سیاسی خود را منسوب به اهل کتاب کردند و موجب شد که این دو دسته به اشتباه یکی فرض شود. این عدم تفکیک در صدور حکم فقهی در مورد اهل کتاب بودن یا نبودشان موثر بوده است. از نظر گروهی از فقها، صابئین یعنی مندائیان از اهل کتاب محسوب میشوند ولی گروهی دیگر قائل به این نیستند.
با توجه در اعتقادات مندائیان میتوان آنها را منسوب به اهل کتاب کرد. اما این امر در مورد حرانیان صادق نیست. علت نامگذاری این گروه صابئین حران این بوده است که زمان خلافت مأمون عباسی، چون مورد آزار و اذیت قرار میگرفتند و برای رهایی از گزند ایشان خود را از صابئیان مذکوردر قرآن وانمود کردند.
صابئیان مندائی از ادیان موحد، صاحب کتاب، پیغمبر، خط و زبان است که در قرآن به آن اشاره شده است. حال آنکه باورهایی موحدانه دارند، که علیرغم باورهای نجومی در آنها مانند عقاید دیگر مردم بین النهرین ستایشی از این اجرام در آن صورت نمیگیرد. صابئین حران دارای اعتقاداتی مبنی بر ستایش اجرام سماوی بودند. درباره علت اختلافات و گفتگو درباره این طائفه میتوان گفت که: در اثر کمی جمعیت آنها و اصرار به نهان داشتن آئین خود و منع از دعوت و تبلیغ و اعتقاد بر اینکه آئین آنها، آئین اختصاصی است نه عمومی و پیغمبرشان فقط برای نجات آنها مبعوث شده است وضع آنها به صورت اسرارآمیزی در آمده و جمعیت آنها رو به انقراض میرود.
این به خاطر همان احکام خاص، اغسال مفصل و تعمیدهای طولانی که باید در زمستان و تابستان انجام دهند. آنها ازدواج با غیر کیش هم را حرام میدانند و حتی الامکان به رهبانیت و ترک معاشرت بانوان دستور موکد دارند. بسیاری از آنها بر اثر معاشرت فراوان با مسلمان تغییر آئین میدهند(مکارم شیرازی،1361: 1 /343)

2-3- جزیه

جزیه یکی از مالیاتهایی بوده است که قبل از اسلام در ملل متمدن آن روز وجود داشت و اسلام هم آن را قبول کرده است. این گونه مالیات، اکثراً از ملل تحت الحمایه گرفته میشده است و تاریخ آن تقریبا به قرن پنجم قبل از میلاد برمیگردد که یونانیهای آتن در مقابل حمایت و پشتیبانی مردم ساحل نشین آناتولی از حملات فنیقیها که در آن زمان تحت الحمایه ایران بودهاند مقداری به عنوان مالیات سرانه میگرفتند. رومیها هم از ملل تحت الحمایه خود، این گونه مالیات را وصول میکردند. چنانکه در مصر از تمام کسانیکه سن آنها بین چهارده تا شصت سال بود مالیات سرانه گرفته میشده است. البته به استثنای عده قلیلی از روحانیون معابد و رومیان ساکن مصر و اسکندریه، یهودیان اسکندریه نیز که جمعیت آنان بر چهل هزار نفر بالغ میشد از این معافیت برخوردار نبودهاند.
در ایران نیز، در زمان انوشیروان از جمله مالیاتهایی که از مردم میگرفتهاند همان مالیات سرانه بود؛ منتهی نه به عنوان مالیات از ملل تحت الحمایه، بلکه به عنوان مالیات سرانه که تمام مردم میبایست بپردازند. یعنی به همه اشخاص بیست ساله تا پنجاه ساله تعلق میگرفت بپردازند. البته کسانی که قادر به پرداخت جزیه نبودند مانند مساکین، معلولین و… کسانی که خود درآمدی نداشتند مانند زنان و خدمتگزاران نیز از پرداخت جزیه معاف بودهاند. به طوری که مسلمانان در برقرار جزیه رعایت افراد ناتوان را میکردند و مانند ایران قدیم زنان و بندگان و اصولا کسانی را که قادر به پرداخت جزیه نبودند از پرداخت آن معاف میکردند(اجتهادی 1363 :6-85).
نحوه عمل مسلمین درجزیه نشان میدهد که آنها در برقراری این مالیات لفظاً و عملاً از ایرانیان پیروی کردهاند. از لحاظ لفظ کلمه گزیت را گرفتهاند و آن را به صورت جزیه درآوردهاند و از لحاظ عمل همان طریقی را پیمودهاند که ایرانیان قبلا در برقراری جزیه در آن راه قدم برداشتند.
یعنی عده ای را از پرداخت جزیه معاف کردند و در مورد بقیه قدرت مالی را رعایت میکردند. در سال نهم هجرت به موجب دستور قرآن (توبه/29) اجازه داده شد که از اهل کتاب که میخواهند بر دین خود باقی بمانند جزیه بگیرند. این جزیه به صورت مالیات سرانه بود و هر فرد اجبار داشت برای برخورداری از حمایت مسلمین و حفظ عقیده دین خود مقدار جزیه معین شده را بپردازند. تعیین اولین جزیه که در اسلام اخذ شده کار آسانی نیست چون در این مورد روایات هماهنگی ندارند.

2-3- 1- جزیه در اسلام
یکی از موضوعاتی که از همان ابتدا مورد توجه و احترام اسلام قرار گرفت، آزادی ادیان آسمانی بود. به همین جهت اسلام تا جائی که ممکن بود جز با

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع قرآن کریم، اردشیر بابکان، آیین زرتشت، پیامبر (ص) Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع فرهنگ اسلامی، جامعه اسلامی، فرهنگ جاهلی، اجتماعی و سیاسی