منبع پایان نامه ارشد با موضوع ایدئولوژی، سلسله مراتب، کنش اجتماعی، عرفان اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

میلادی.

منبع : اخوت و دیگران ،108:1389.
به تاسی از پیامبر، مسجد در مرکز شهر ساخته میشد. در دوران بعدی نیز مسلمانان نیز، هر شهر و کشوری را فتح می کردند یا شهری تازه میساختند، دایر کردن مسجد از جملهی اولین اقدامات ساختمانی آنان بود. به گفتهی مورخان، عمر خطاب، خلیفهی ثانی، بعد از ورود سپاه مسلمین به بیتالمقدس، به آن شهر سفر کرد و همراه سفرونیوس (اسقف اعظم بیت المقدس که با شرایطی شهر را به مسلمانان تسلیم کرد) در بیتالمقدس گردش کرد و در اثنای ده روزی که آنجا بود، محل مسجدی را که بعدها به نام خود او معروف شد انتخاب کرد (ویل دورانت، 60:1343).
بدین ترتیب مسجد جامع در شهرهای اسلامی، همواره در قلب و مرکز شهر جای داشت و در دو یا چند سوی آن، بازار امتداد مییافت (سعود20، 6:2002). شهر کوفه به عنوان اولین شهر ساخته شده به دست اعراب مسلمان، که در واقع یک پایگاه نظامی بود به این صورت ساخته شد که اول مسجدی بر پا کردند و بعد سایر کاربریها را بر اساس سازگاریشان با مسجد تعریف کردند. معابر را نیز به صورت سلسله مراتبی نسبت به مسجد و مرکز شهر ساخته بودند (کونئو، 113:1384) و (حکیم، 1381: 187-193). همچنین استقرار مسجد در بافت شهرهای ایرانی، به تغییر شکل کالبدی آنها منجر شد (مشهدیزاده دهاقانی ، 12:1384). تاکید اسلام و قرآن به علمآموزی نیز باعث شد مسجد به کانون جلسات علمی تبدیل شود و بعدها با احداث مدرسه در کنار مسجد، این نقش به مکتب خانه محول شد. مسجد، مدرسه و حمام در مرکز شهر قرار گرفت. بقیهی کاربریها و پیشهها و صنایع، به نسبت پاکی و سازگاریشان با مسجد و مدرسه مکانیابی میشدند: ” نخستین بازار بعد از مسجد بازار شمع فروشان و عطاران، مهر فروشان و تسبیح فروشان بود که در محدودهی بلافصل مسجد جای داشت. پس از آن بازار کتابفروشان، جواهرفروشان، صرافان و چرم سازان که بر گرد مدارس قرار داشتند. سپس بازار قیصریه و پارچه فروشان بود که مرکز بازرگانی بازار بود و پس از آن، بازار نجاران، مسگران، قفلسازان و سپس حلبیسازان و آهنگران قرار داشت و هرچه بازار به باروی شهر نزدیک میشد، عملکرد تغییر مییافت و در رفع نیاز روستائیان عمل میکرد. بدین ترتیب و در نهایت بازار نعلبندان، زینسازان، پالاندوزان، در آخر و نزدیک به دروازهها قرار میگرفت. صنایعی چون دباغخانه، رنگ رزی، سفال سازی، آجرپزی و سلاخخانهها، در فاصلهی کمتری از شهر قرار میگرفتند” (نظریان، 26:1388).

تصویر 2-8- تسلط مسجدالنبی بر محیط ساخته شدهی سنتی مدینه.

منبع: اخوت و دیگران، 138:1389.

تصویر 2-9- نقشه در تاریخ 1811 میلادی که بخشهای جنوبی قرطبه را نشان میدهد، اسپانیا. کالبد ارگانیک شهر و سلسله مراتب خیابانی به واسطهی موقعیت و مکان مسجد بزرگ شهر این چنین دیکته شده است.

منبع: اخوت و دیگران ، 138:1389.
ایدئولوژی اسلام در پی تحققبخشی به حاکمیت و ولایت الله و رسیدن بشریت به کمال است. قرار گرفتن مسجد و مدرسه در مرکز شهر و چینش کاربریها به نسبت سازگاری با آنها،‌ باعث میشود تشعشع آن محیط از مفاهیم معنوی مایه بگیرد. در مرکز بودن مسجد همچنین باعث میشد که دسترسی از همهی جهات به مسجد جامع شهر آسانتر باشد. این امر باعث میشد همهی افراد بتوانند به این محیط دسترسی راحتتری داشته باشند و در طول روز، افراد بیشتری به این محیط جذب شوند. انجام عبادات و مراسم مذهبی در مرکز شهر و قرار داشتن طبقهی باسواد و آگاه جامعه در محیط کانونی شهر باعث میشود که: 1) سطح فکر در روح جمعی، بالاتر باشد، 2) مفاهیم معنوی با پالس شعوری بالاتری در روح جمعی منعکس شوند 3) افرادی که به مرکز شهر وارد میشوند و در چنین فضایی قرار میگیرند به سبب اتصال به روح جمعی، به صورت ناخود آگاه، سطح آگاهی شان بالا میرود. انعکاس شعوری مفاهیم معنوی در روح جمعی باعث میشود تا معنویتگرایی در جمع و گرایش به اخلاق معنوی در افراد جامعه شایع گردد.
همچنان که در حال حاضر مراکز شهری ما به یک مرکز تجاری تبدیل شده است. مرکزی که کالاهای عرضه شده در آن اکثرا وارداتی بوده و مظاهر فرهنگی جوامع غیر خودی هستند. رقابت،‌ منفعت طلبی و کسب سود از مفاهیم تجارت هستند و با انعکاس آنها در روح جمعی، اخلاق نفع شخصی، رقابت جویی و ثروت طلبی در جامعه به صورت اپیدمیک رشد مییابد و عمومیت مییابد.

2-8-3- شهرسازی اصفهان، تجلی نمونهای از شهرسازی ایدئولوژیک ایرانی-اسلامی
شیخ بهایی از بزرگان عرفان اسلامی است. چنین برداشت میشود که شیخ بهایی با تکیه بر ادراکات عرفانی، با بحث روح جمعی و شعور آشنایی داشته است. ولی چون در آن زمان، به هیچ وجهی امکان تشریح این مسائل مقدور نبود نتوانسته یا نخواسته است که مبانی نظری خود را در خصوص طراحی و ساخت مجموعههای شهری اصفهان به صورت مکتوب بیان نماید.
قرار دادن دو مسجد در شمال و جنوب میدان نقش جهان باعث انعکاس معنویت در روح جمعی میشود. بازار که در آن روزگار بیشتر تولیدات افراد جامعه در آن به نمایش در میآمد و کنش اجتماعی در آن انجام میگرفت، باعث جذب تعداد بیشتری از شهروندان به این محیط در طول روز میشد. قصر دولتی باشکوه و زیبا در میانهی میدان که وجود حکومت ایدئولوژیک صفوی با یک پادشاه قدرتمند را به نمایش گذاشته است باعث ایجاد یک محیط ارزشی قوی میشود. بکار بردن نمادهای توحیدی در معماری بدنهی میدان، باعث مثبت شدن بعد تشعشعی محیط میشود. میدانی که بازار شهر، قصر سلطنتی و مسجد جامع شهر و مکتب خانه را در یک مجموعه قرار میدهد باعث میشود حداکثر تراکم جمعیت در یک محیط ایجاد شود. کنش اجتماعی و حضور جمع کثیر شهروندان در یک فضای معنوی و ارزشی باعث شکلگیری روح جمعی با پالس بالا و قوی در جامعه میشود. این عامل سبب میشود هر تازه واردی در این روح جمعی ادغام و تجزیه شود. خصوصا اینکه تاجران و غریبهه

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع ایدئولوژی، رضایتمندی، تمدن اسلامی، پیامبر (ص) Next Entries منابع مقاله با موضوع مکانیابی، رشد جمعیت، روانشناسی، آداب و رسوم