منبع پایان نامه ارشد با موضوع انسان کامل، پدیدارشناسی، روانشناسی، معنای اصلی

دانلود پایان نامه ارشد

یگانهپنداری همهی اجزا در یک کل واحد: باید با معرفت توحیدی همهی هستی را در یک کلمه درک کرد: الله . یُسَبّحُ لله ما فی سماوات والارض: همه چیز در وجود الله شناور است ﴿التغابن: ١﴾. در این آیه کلمهی ” یُسَبّحُ ” در معنی شناوری بکار رفته است.
در حالت کلی، ریشهی ( س ب ح ) در ترکیبات گوناگونی بکار رفته است. مشتقاتی که از این ریشه درست میشوند گاهی به معنی شناوری و گاها در بعضی آیات در مفهوم ” حمد و تقدیس ” است مثل آیهی اول سورهی اعلی که در مفهوم تسبیح و تقدیس بکار رفته است : سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى: ﴿الأعلى: ١﴾
و در برخی آیات به معنی شناوری بکار رفته است ” وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ : او کسی است که شب و روز و خورشید و ماه را آفرید؛ هر یک در مداری شناورند ﴿الأنبياء: ٣٣﴾”
2-3-2-2- طاق
طاق همان گنبد است. طاق در فضای داخل بناها کار میشود و گنبد در بیرون. که هر دو، نماد این است که رسالت زندگی همهی ما این است که از کثرت به وحدت رسیده و به کمال برسیم. و نیز جهت کلی هستی نیز در این مسیر با ما همخوانی دارد.

شکل 2-1- حرکت از مبدا تا مبدا در سیر کمال نفس (مبدا-مسیر-مبدا).

منبع: نویسنده.
تصویر 2-1- طاق، جلوهی از طرح گنبد

منبع : شهبازی و همکاران ، 228:1391.

2-3-2-3- مفهوم امام یا پیشوا
امام، انسان کامل است. انسان کامل یعنی کسی که راه کمال را پیموده و به معرفت الله رسیده است و با همراهی او میتوان به حقیقت هستی رسید. امام، پیش رو و پیش برندهی سالک است تا سالک یا جویندهی معرفت ربّانی، به سلامت به کمال غایی و کسب معارف عرفانی نایل آید. در مساجد که محل عبادت مسلمین است جهت روبهقبله با محراب و طاق تزیین میشود و امام جماعت که نماد انسان کامل و راهنمای جمع در طریق کمال است، در جلوی جمع به نماز میایستد. این تصویر نمادین، به این معنی است که با اقتدا به انسان کامل میتوان از کثرت به وحدت حرکت کرده و به حقیقت رسید. حرم بزرگان دین را نیز با گنبد و طاق تزیین کردهاند. مدفن در زیر گنبد قرار میگیرد. باز نشان انسان کامل و کلیدی بودن نقش او در رسیدن به معرفت حضرت حق است. در محراب نیز امام جماعت نماد انسان کامل است.
2-3-2-4- نور و رنگ
آبیبودن کاشیهای گنبد، استعاره از آسمان است. در فضاهای عمومی نظیر گنبدهای بازار سرپوشیده، در مرکز گنبد یک باجه کوچک میگذارند تا نور وارد شود. و در مساجد نیز از مرکز گنبد یک چلچراغ بزرگ آویزان میکنند. روی طاق محراب، آیهی 35 سورهی نور (اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِن شَجَرَةٍ مُّبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَّا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ  نُّورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ  وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ [٢٤:٣٥] خداوند نور آسمانها و زمین است؛ مثل نور خداوند همانند چراغدانی است که در آن چراغی (پر فروغ) باشد…. و خدا هر کس را بخواهد به نور خود هدایت می‌کند) را مینویسند. آبی استعاره از آسمان، چراغ و نور استعاره از ” خداوند: الله نورٌ… ” ؛ طاق، مسیر حرکت از کثرت به وحدت و امام جماعت نماد انسان کامل که انسان را تا مقصد کمال همراهی میکند. در واقع محراب با طاق و چراغ و جایگاه پیشنمازش برداشتی از آیهی 35 سورهی نور است.

تصویر 2-2- بقعهی شاهزاده حسن در قزوین؛ آبی، استعاره از آسمان و گنبد نمود خارجی از مسیر حرکت.

منبع: نگین تاجی، 28:1390.
2-3-2-5-احجام سه گانهی کروی:
این نماد به صورت سه حجم کروی است که بر روی هم قرار دارد و از پایین به بالا از اندازهی آن کاسته میشود. این نماد در فضای بیرون و بالای گنبد نصب میشود که تجسمی از سورهی ناس است قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ(1) مَلِكِ ٱلنَّاسِ(2) إِلَـهِ ٱلنَّاسِ(3).

تصویر2-3- احجام کروی بر بالای گنبد مسجد شيخ لطف الله اصفهان

منبع : شهبازی و همکاران ، 229:1391 .
قرار دادن شمسه در نوک گنبد چنین مفهومی دارد که وقتی در نقطهی وحدت به الله رسیدید در مقامات ربانی سیر میکنید و به درک مقام خلیفه الهی نایل میشوید.
2-3-2-6- دایره
دایره استعاره از ” الله ” است. چون از هر نقطهای شروع به دور زدن کنید فرقی نمیکند. در پایان به همان نقطهی آغازین بر میگردید. اول و آخرش یکی است و ظاهر و باطنش یکی. در واقع اینکه دایره را استعاره از الله گرفتهاند، به خاطر برداشتی بوده است که آیهی سوم سورهی حدید به دست میداد: ” هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿الحديد: ٣﴾
2-4- مباحثی در علوم رفتاری و روانشناسی محیط:
2-4-1- پدیدار شناسی
ون مانن5 مینویسد که اصطلاح پدیدارشناسی با ادموند هوسرل (1938-1859) تبدیل به رویهای توصیفی میگردد که بر این اساس “نظموارهای” است که در صدد توصیف چگونگی تکوین جهان و تجربهمندی آن از طریق آگاهی میباشد (محمودینژاد و دیگران، 286:1387). اگر چه هوسرل6 را مؤسس جنبش پدیدارشناسی میدانند ولی در این پژوهش هایدگر7 به علت نگاه ویژهاي که به مساله انسان دارد، انتخاب شده است و کلیه مفاهیم بر پایه دیدگاههاي او گشوده میشود (صافیان و دیگران، 96:1390). رویگردهای پدیدار شناسانه به مکان و حسمکان با گزارههای مهم،‌ محکم و روشنی یادآور میشود که در پی شناساندن ماهیت حس-مکان بر حیث التفاتی عمدتا ناخودآگاهانه که مکانها را به مثابهی مراکزی پر محتوا و عمیق از وجود بشری تعریف میکند (پرتوی ،42:1382).
2-4-2- مفهوم مکان:
در فرهنگ لغت جغرافیای آکسفورد واژهی مکان نقطهای خاص در سطح زمین تعریف شده است که محلی قابل شناسایی برای موقعیتی است که ارزشهای انسانی در آن بستر، شکل گرفته و رشد یافته است و در فرهنگ لغت وبستر نیز علاوه بر مفهوم جغرافیایی، ‌به نحوه و قرارگیری افراد در جامعه در مکانهای خاص (بعد اجتماعی فضا) اشاره دارد (محمودی نژاد و دیگران، 286:1387). از دیدگاه هایدگر، مکان و رویداد اکثرا به یک معنا هستند. یعنی مکان جایی است که بودن در آن اتفاق میافتد (صمیمی شارمی و دیگران، 25:1388). نوربرگ شولتز8 با اقتباس از نظرات هايدگر دربارهی ماهيت وجودي سكونت، هدف از معماري را سكنيگزيني ميداند و معتقد است كه بشر وقتي سكني ميگزيند كه بتواند خود را با يك محيط تطبيق داده و با آن همذات پنداري كند از اين رو سكنيگزيني چيزي بيش از مأمن است و دلالت بر فضاهايي دارد كه در آنها حيات به عنوان مكان در معناي واقعي كلمه حادث مي شود (Hall,2000 ، به نقل از فلاحت، 59:1385). رلف در کتاب مکان و بیمکانی، اظهار می دارد معنای اصلی ماهیت مکان از موقعیت خاص ساکنان محل و تجربیات ظاهری و فیزیکی برنمیخیزد، بلکه تمام این موارد از ویژگی های اصلی یک مکان است. رلف مکان را تلفیق فضا با خاطره و رویدادها میداند (سالون9، 54:2002). شولتز در پدیدارشناسی، مکان را فضایی عجین شده با خاطرهها و تجربهها و حالات روحی در انسان تعریف میکند. از نظر وی، مکان محلی برای باشیدن انسانهاست (شولتز، 14:1388). مکان یکی از مفاهیم بنیادی در جغرافیاست که به طور مکرر بکار برده میشود، تعریف دقیقی از آن وجود ندارد. مویر معتقد است ادبیات جغرافیا دربارهی مکان غالبا غیر قابل فهم، مبهم و گیجکننده است. بخشی از این مشکل از این حقیقت ناشی میشود که جغرافیدانان میکوشند تا معنای تخصصی دقیقی را برای واژههای مربوط به مکان پیدا کنند. واژههایی که به طور همزمان مورد استفادهی عموم مردم نیز قرار میگیرند (بدیعی ازنداهی، 158:1387).
2-4-3- هویت مکان
روان شناسان معتقدند که کلا افراد در صورتی با یک مکان ارتباط برقرار میکنند که مکان به آنها کمک کند که بدانند کیستند به همین دلیل است که واژهی هویت مکان،‌ زمانی که توسط روانشناسان بکار گرفته شود، به منظور مشخصهای از انسان است (ناسخیان و دیگران، 76:1391). در یک تعبیر، هویت مکان به معنای تمایز مکان با سایر مکانهاست. ولی روانشناسان هویت مکان را هویت فرد دانستهاند (لویکا10، 211:2008). هویت در مقولهی حس مکان اشاره دارد به کیفیتهایی که انسان را قادر به تشخیص و یادآوری یک مکان بصورت مشخص، مینماید (طالقانی و طالقانی، 48:1388). از دیدگاه روانشناسیمحیطی، انسانها به تجربهی حسی، عاطفی و معنوی خاص نسبت به محیط زندگی نیاز دارند (ابوخمیس موسوی، 81:1390). خصوصیات مکان که ما را به سوی درک هویت مکان رهنمون میسازد، به صورت سیما و چشم انداز، نظم فضایی، رویداد، خاطره، جهتگیری و یگانهپنداری قابل تفکیک است. اگر هریک از این وجوه در مکان حضور نداشته باشد وضوح و روشنی مکان برای شهود ناظر از میان خواهد رفت و معنایی از پس این مکان به او متبادر نخواهد شد (تابان و دیگران، 18:1390). جامعهشناسان و بویژه انسانشناسان همواره بر این نکته تاکید کردهاند که مکان، محل و سرزمین برای مردم بسیار اهمیت دارند، چرا که توانایی هویتسازی بسیار بالایی دارند (سرمست، 135:1389).
2-4-4- حس مکان11
اصطلاح حس مکان از ترکیب دو واژه حس و مکان تشکیل شده است. واژه حس در فرهنگ لغات آکسفورد سه معنای اصلی دارد: نخست یکی از حواس پنجگانه؛ دوم احساس عاطفه و محبت که در دوران روانشناسی به درک تصویر ذهنی گفته میشود یعنی قضاوتی که بعد از ادراک معنای شیء نسبت به خود شیء در فرد بوجود میآید که میتواند خوب، جذاب یا بد باشد؛ توانایی در قضاوت درباره یک چیز انتزاعی، مثل معنای حس در اصطلاح حس جهتیابی که به مفهوم توانایی یک فرد در پیدا کردن مسیر یا توانایی مسیر در نشاندادن خود به انسان است و در نهایت حس به معنای شناخت تام یا کلی یک شیء توسط انسان میباشد. اما واژه حس در این اصطلاح بیشتر به مفهوم عاطفه، محبت، قضاوت و تجربه کلی مکان یا توانایی فضا در ایجاد حس خاص یا تعلق در افراد است (ضرابیان و منعام، 24:1387). واژهی حس در اصطلاح حس مکان، بیشتر به مفهوم عاطفه، محبت، قضاوت و تجربهی کلی یا توانایی آن در ایجاد حس خاص یا تعلق در افراد است. از دیدگاه روانشناسان محیطی، انسانها به تجربهی حسی، عاطفی و معنوی خاص نسبت به محیط زندگی نیاز دارند. این نیازها از طریق تعامل صمیمی و نوعی همذاتپنداری با مکانی که در آن سکونت دارد قابل تحقق است. تحقیقات انجام شده نشان میدهد که محیط علاوه بر عناصر کالبدی، شامل پیامها، معانی و رمزهایی است که مردم بر اساس نقشها، توقعات، انگیزهها و دیگر عوامل آنرا رمزگشایی و درک میکنند و در مورد آن به قضاوت میپردازند. این حس کلی که پس از ارداک و قضاوت نسبت به محیط خاص در فرد به وجود میآید حس مکان نامیده میشود (همان، ص24). حس مکان غالبا در مورد اصطلاح لاتینی روح مکان12 بحث میکند، این اصطلاح بیان میدارد که مردم چیزی فراتر از خصوصیات فیزیکی مکانها را تجربه میکنند و میتوانند پیوستگی خود با روح مکان را احساس کنند ((کاتبرت13، 95:2006). حس مکان به نوعی فاصله بین شخص و مکان اشاره دارد، چنانچه به شخص امکان میدهد که به ارزش مکان پی ببرد (توآن، 127:1384) و از ادراک فردی و اجتماعی، عادات و تجربه پدیدار میشود (نگینتاجی ،26:1390). مكان به مثابه يك مركز معنا و يك حوزهی توجه معرفي شده است (مظلومی، 136:1389)، به عبارتی آنچه يك فضا را به مكان تبديل ميكند، ويژگي، رویداد و اتفاق منحصر به فردي است كه در آن اتفاق ميافتد و به آن بار ارزشي ميدهد. ميتوان اين رويداد را به معنا يا كاراكتر آن فضا و آن مكان تعبير كرد (پور جعفر و دیگران،7:1387) و کوین لینچ در تعريفي ساده ولي كامل از” معني” ، آن را خاصيتي از محيط ميداند كه ميتواند فرد را به ديگر جنبههاي زندگي ارتباط دهد (همان، ص8). در حوزهی پدیدارشناختی حس مکان، حقیقت مکان است و بیشتر به معنای ویژگیها و خصلتهای غیر مادی یا شخصیت مکان بکار میرود که معنایی نزدیک به مکان دارد؛ به این معنا که

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع مکتب شیکاگو، مشارکت مردم، معماری اسلامی، اوقات فراغت Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع ارتباط منسجم، هویت اجتماعی، زمان گذشته، توجیه علمی