منبع پایان نامه ارشد با موضوع امام حسین، امام حسین (ع)، صائب تبریزی

دانلود پایان نامه ارشد

مفاهیم فراوان اخلاقی، اجتماعی، حکمی و عوالم ظریف و دقیق روحی و روانی را با بهره گیری از عناصر طبیعت، دین، اسطوره و … تا روزمره ترین عناصر زندگی بیان کرده است. اعتدال او ناشی از ادراک عمیق و سنجیده ی او از مرز سنت و نوآوری است. او با وجود نوآوری و نوجویی های فراوان هرگز مرتکب گریز شدید از سنت زبانی و بیانی در شعر خود نشده است تا شعرش غامض، پیچیده و غیر قابل فهم گردد. (طرز تازه، 1384: 199)
صائب در جوانی بخشی از ممالک آسیای صغیر، نجف وبغداد را گشت زده و به زیارت مکه ی معظمه و مدینه ی منوره توفیق یافته و پس از بازگشت از آن اماکن مقدس به پای بوسی حضرت علی بن موسی الرضا (ع) شتافته است. (دیوان صائب تبریزی، 1384: مقدمه)
وفات صائب را بیشتر تذکره نویسان 1081نوشته و ماده تاریخ آن را از قول سر خوش «صائب وفات یافت» و از قول ملا محمد سعید اشرف مازندرانی «بود با هم مردن آقا رشید و صایبا» نقل کرده اند. (همان: مقدمه)
اشعار عاشورایی صائب تبریزی
صائب در ابیاتش امام حسین (ع) را تجلی گاه نور حق می داند و اشاره دارد به شفابخشی خاک مقدس کربلا.
مظهر انوار ربّانی، حسین بن علیست آنکه خاک آستانش دردمندان را شفاست
(دیوان صائب تبریزی؛ 1384: 1374)
در جایی دیگر گنبد حرم آقا امام حسین (ع) را منشأ رحمت ایزدی نامیده و با تعبیری زیبا پر و بال فرشتگان را فرش آستان او قرار می دهد.
ابر رحمت، سایبان قبه ی پر نور او روضه اش را از پر و بال ملایک بوریاست
(همان)
صائب آستان مقدس امام حسین (ع) را مکانی میداند که نیازمندان به آن پناه برده و دست به دعا بر می دارند و دعایشان به اجابت میرسد.
دست خالی بر نمی گردد دعا از روضه اش سایلان را آستانش کعبه ی حاجت رواست
(همان)
صائب معتقد است بعد از اینکه آقا امام حسین (ع) با لب تشنه به شهادت رسیده از آن پس آب خفیف و خوار شده است.
با لب خشک از جهان تا رفت آن سلطان دین آب را خاک مذلت در دهان زین ماجراست
(همان)
در بیت مذکور صائب با استفاده از عنصر تشخیص آب را شخصیت بخشیده و آن را از تشنگی امام حسین (ع) و یارانش ذلیل و شرمنده می پندارد. تعبیر زیبایی که در این بیت بکار برده شده واژه ی سلطان دین برای آقا امام حسین (ع) است.
به تعبیر صائب روزگار غدر و بی رحم هم از مصیبت سید و سالار شهیدان در عزا و ماتم است. او با تشبیهی زیبا رنگ سرخ شفق را که در ابتدای صبح و در انتهای روز بر آسمان نقش می بندد به گریه ی آسمان تعبیر می کند و آسمان را در مصیبت امام حسین (ع) گریان می داند.
زین مصیبت می کند خون گریه چرخ سنگدل این شفق نبود که صبح و شام ظاهر بر سماست
(همان)
صائب معتقد است کسی که در راه خدا جان خود را فدا سازد او همیشه زنده خواهد ماند. درواقع در این بیت صائب به فلسفه ی شهادت پرداخته و به اشاره به آیات قرآن شهید را زنده می پندارد.
در ره دین هرکه جان خویش را سازد فدا در گلوی تشنه ی او آب تیغ، آب بقاست (همان)
تمام دلها در مصیبت امام حسین (ع) دردمند است و گریه و عزاداری بر امام حسین (ع) بر همه ملت ها واجب است. صائب در بیت زیر این تعبیر را زیبا می سراید.
نیست یک دل کز وقوع این مصیبت داغ نیست گریه فرض عین هفتادو دو ملت زین عزاست
(همان)
در بیت زیر صائب با استفاده از عنصر تشخیص زمین کربلا را صاحب دستانی می پندارد که برای زائران امام حسین (ع) به دعا برداشته شده.
بهر زوارش که می آیند با چندین امید هر کف خاک از زمین کربلا دست دعاست
(همان)
خاک کربلا و مهر کربلا از ارج و قرب بالایی برخوردار است، چنانکه در روایات مشاهده می شود نماز خواندن بر مهر کربلا اجر و صوابش بیشتر است، صائب نیز در بیتی به این موضوع اشاره دارد.
او مهر کربلا را از مهر سلیمان باارزش تر دانسته و آن را شایسته ی این می داند که تا روز قیامت سجده گاه مردمان باشد.
چند روزی بود اگر مهر سلیمان معتبر تا قیامت سجده گاه خلق، مهر کربلاست
(همان، 1375)
صائب به زیارت کنندگان حرم امام حسین (ع) بشارت می دهد که از گناه و آلودگی پاک خواهند شد. او معتقد است چگونه ممکن است این مکان مقدس زائران را از گناه پاک نسازد، در حالیکه این مکان توسط جبرئیل امین پاک و مطهر می گردد. درواقع جبرئیل را خادم حرم امام حسین می داند.
زایران را چون نسازد پاک از گرد گناه شهپر روح الامین، جاروب این جنت سراست
(همان)
در بیت زیر صائب اشاره ای دارد به زمان خردسالی امام حسین (ع) که پیغمبر گرامی او را روی دوش خود قرار می داد و با او به بازی می پرداخت. درواقع صائب قصد دارد عظمت و بزرگی جایگاه امام حسین (ع) را به نمایش بگذاد و گوشزد می کند کسی که بر روی دوش پیغمبر و در دامان او پرورش یافته است اکنون از شمشیر ستم سرش از پیکرش جدا شده است.
تکیه گاهش بود از دوش رسول هاشمی آن سری کز تیغ بیداد یزید از تن جداست
(همان)
ابیات بعدی هم در تأکید بیت قبل، اشاره به مضمون همان بیت دارند.
آنکه می شد پیکرش از بوی گل نیلوفری چاک چاک امروز مانند گل از تیغ جفاست
(همان)
آن که بود آرامگاهش از کنار مصطفی پیکر سیمین او افتاده زیر دست و پاست
(همان)
در بیت زیر صائب با بهره گیری از عناصر طبیعت از جمله چرخ، انجم و ابر بیت زیبایی خلق کرده است.
او معتقد است شایسته است تا قیامت روزگار در عزای امام حسین (ع) خون گریه کند و عزادار باشد.
چرخ از انجم در عزایش دامن پر اشک شد تا به دامان جزا گر ابر خون گرید رواست
(همان)
در بیت دیگر صائب خود را سرزنش می کند. او خود را شایسته ی آن نمی بیند که به مدح و ثنای امام حسین (ع) بپردازد و مدح امام حسین (ع) توسط خود را نوعی بی حرمتی به آن امام تلقی می کند و معتقد است که با وجود اینکه خداوند و پیامبر اکرم (ص) و حضرت علی (ع) مدح و ثنای او را می گویند مدح گفتن انسان ناتوانی چون خود را نوعی بی ادبی به ان امام می داند.
مدحش از ما عاجزان، «صائب» بود ترک ادب آن که ممدوح خدا و مصطفی و مرتضی ست
د)نظیری نیشابوری
میرزا محمد حسین نیشابوری از شاعران بلند آوازه ی سده ی دهم و اوایل سده ی یازدهم هجری و به حق از بازماندگان نام آور استادانیست که در پایان قرن نهم و آغاز قرن دهم در خراسان می زیستند و آیین سخنوران پیشین را درگیر و دار دشواریهایی که در راه فرهنگ ایرانی پدید می آمد پاسداری می کردند.
کار نظیری در سفر عراق و آذربایجان به جز بازرگانی، معاشرت با شاعران و تمرین شاعری و جواب گفتن غزل هایی بود که در محفل های ادبی مطرح می شده است تا آنکه سفر هند در پیش گرفت و در اگره به خدمت میرزا عبد الرحیم خانخانان (م 1036) پیوست و اولین قصیده ی خود را در ستایش او سرود و افتخار ملازمت وی حاصل کرد.
نظیری بر مذهب دوازده امامی و در عقیدت خود استوار بود و کسانی را که نسبت به دین بی اعتنایی می نمودند به بدی می نگریست.
وی مانند استادان پایان قرن هشتم و سده ی نهم قصیده هایش را گاه به استقبال از قصیده سرایان بزرگ و مشهور قدیم و گاه به استقلال می ساخت. سخنانش همه جا استوار و خالی از عیبست و مواردی که بتوان بر آنها انگشت اعتراض نهاد در سخنش به ندرت یافته می شود، فصاحتی آشکار و بیانی دلپذیر و شیرین دارد، سخنش بسیار روان و در همان حال منتخب و استوار است، ترکیب ها و تعبیرهای نو فراوان دارد و آنها را تقریباً در همه بیت های او بویژه در غزل هایش می توان دید و در بیان اندیشه های خود، یا در عرضه داشت احساساتش از آن ترکیب های تازه و مخلوق خویش به نیکی استفاده می کند. در یافتن مضمون های باریک و در تخیل چیره دست است اما هیچ یک از خیال پردازی ها و مضمون یابی های او به درستی گفتار و متانت کلامش آسیب نمی رساند و او برعکس شاعران بعد از خود که مدتها بر اثر مبالغه در اندیشه های باریک در بند تعبیرات سست درمانده بودند، همه مضمون ها و نکته های نازک خود را در پوشش از لفظ های لطیف خوش ترکیب جا می دهد.
تاریخ وفات نظیری را مؤلفان معاصر و بعد از او به تفاوت سالهای 1021 و 1022 و 1023 نوشته اند و ماده تاریخ هایی که در این راه ساخته اند درستی تاریخ نخستین یعنی 1021 را ثابت می کند. او را در محله ی تاجپوره ی احمد آباد به خاک سپردند.
گورش برجاست و گنبدی بر آن ساخته اند. ((تاریخ ادبیات در ایران، ج 2/ 5، 1373: 897- 905).
اشعار عاشورایی نیشابوری
نظیری نیشابوری صاحب یک ترکیب بند زیباست که در مورد چگونگی نسبت هریک از دوازده امام به جانشینی یکدیگر سروده است. این ترکیب بند در تبیین میزان ارادت و دلبستگی او به این خاندان سند معتبری است. بند سوم این ترکیب بند در توصیف امام حسین (ع) سروده شده که به توصیف آن خواهیم پرداخت.
در ابتدای بیت نیشابوری به ولایت امام حسین (ع) اشاره دارد و دشمنان او را جاهل و حسود خطاب می کند که حسد خود را نسبت به امامت ایشان آشکار می کنند.
زان پس حسین حجت حق در میان نهاد منکر ز جهل تیر حسد در کمان نهاد
(دیوان نظیری نیشابوری، 1379: 494)
شاعردر ابیاتش بر این باور است که مشیت ازلی براین بوده است که امام حسین (ع) ذبیح الله باشد یعنی درواقع امام حسین (ع) در میان سایر امامان دیگر برای خدا برگزیده شده که به عبارتی قربانی باشد برای خداوند. لازم به ذکر است که ذبیح الله وصف حضرت اسمائیل می باشد که در این ابیات نیشابوری آن را به طرز زیبایی به امام حسین (ع) منسوب داشته است.
حق ز اولیاء مقام ذبیح الهیش داد در قبضه ی مشیت خویشش عنان نهاد
(همان: 495)
از آنجا که در تاریخ بزرگانی چون پیامبر اکرم (ص)و سایر معصومین از نحوه ی شهادت ابا عبدالله الحسین خبر داده بودند پیامبر اکرم (ص) با علم بر اینکه گلوی پسر فاطمه در عاشورای محرم به تیغ دشمنان بریده خواهد شد بارها بر گلوی ایشان در زمان حیات آن بزرگوار بوسه زده است .در اشعار بسیاری از شاعران به بوسه زدن فاطمه (س) و زینب (س)و حتی جبرئیل بر گلوی امام حسین (ع) اشاره شده است . نیشابوری نیز در ابیاتش برای نشان دادن مقام و منزلت آقا امام حسین به این موضوع اشاره کرده است .
حلقی که بوسه گاه نبی بود ظلم عهد شمشیر زهر داده ی امت بر آن نهاد .(همان)
در بیت دیگر نظیری با تلمیحی به جا قربانی بزرگی که خداوند به جای اسماعیل بر حضرت ابراهیم خلیل الله فرود آورد را منسوب به شهادت امام حسین (ع) می داند و معتقد است که آن قربانی تمثیلی از شهادت امام حسین (ع) بوده است که خداوند بر ابراهیم منت گذاشت و آن را بر او فرود آورده است.
ذبح عظیم10 اشاره به قتل حسین بود منت که بر خلیل خدای جهان نهاد
(همان) درواقع اندوه ابراهیم خلیل را در مصیبت قربانی کردن فرزند خود به دست خویش را که خداوند به وی امر کرده بود را نمادی از اندوه امام حسین (ع) در سرزمین کربلا می داند.
تعبیر کرد از آن به بلای مبین خلیل کاندوه کربلای حسینش به جان نهاد
(همان)
درواقع سربلندی ابراهیم خلیل را از آن امتحان بزرگ به نوعی به وفاداری امام حسین (ع) تعبیر می کند و معتقد است که خداوند با آنکه ابراهیم خلیل را در وفای به عهد خود می ستاید وفای به عهد حسین را ستودنی تر می داند به تعبیری نظیری قصد دارد عمل امام حسین را در سرزمین کربلا بر عملکرد ابراهیم در قربانی کردن فرزندش برتری دهد .
گرچه به صدق وعده ابراهیم را ستود لیکن حسین شرط وفا در میان نهاد (همان)
صبر و رضایت دو مورد از مقامات اولیاء خداوند میباشند که نظیری در ابیاتش به آنها اشاره کرده و امام حسین (ع) را به آن دو مقام آراسته می داند و معتقد است امام حسین (ع) با صبر و رضایت به مقام رفیع شهادت نائل شده است و در مصراع دیگر با تلمیحی از آیات قرآن بیت خود را زینت بخشیده است.
دادش مقام صبرو رضا تا شهید شد با نفس مطمئنه11 قدم در جنان نهاد (همان )
بنابر روایات مختلف آیه ی «یاایتهاالنفس المطمئنه» را خداوند در وصف آقا امام حسین (ع) نازل کرده است .
در بیت بعد به مجاهدت امام حسین (ع) در سرزمین

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه درباره ظرفیت جذب، مواد معدنی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع امام حسین، امام حسین (ع)، بابا فغانی