منبع پایان نامه ارشد با موضوع آسیای مرکزی، ماوراءالنهر، رشد اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

است.(فرای،89:1386)عده ای دیگر از مردم شناسان، افزون بر تأثر محیطی حاکم بر باور غزها، تجارت و مراوده با مردمان یکجانشین – که دارای دین های پیچیده تری نسبت به صحرانشینان بودند- را عامل اصلی تغییرات فرهنگی این گروه به شمار می آورند.(محمدی،18:1388) بنابر مطالعات گسترده آیرونز،اعتقادات مربوط به شمنی و تانگری بین ترکمنان همراه با دیگر اقوام همجوار در اقوام آسیای مرکزی، از باورهای بسیار کهن می باشد. این اعتقادات و باور ها در جنبه های مختلف فرهنگی خود را نشان می دهد. از جمله آیین پر خوانی، ذکر خنجر، مراسم طلب باران یا سوید قازان. این آیین ها و مراسم بصورت واقعی در جامعه ترکمن وجود داشته و تا به امروز نیز حفظ شده است.(آیرونز،26:1362)
قرن دوم میلادی یک دوره تاریک در سراسر مشرق زمین است، دوره ای بود که بسیاری از دگرگونی ها قریب الوقوع می نمود. در خاورمیانه، مسیحیت و یهودیت کتب دینی خود را تدوین می کردند.«وفاداری و هویت ها در حال تغییر بود، زیرا دین، بیشتر بصورت معیار هویت فرد در می آمد تا اینکه صرفا در تبعیت یک فرمانروای ویژه ای باشد…آیین ها و فلسفه های مرموز به وفور دیده می شد، لکن در آسیای مرکزی به نظر می رسد که ترتیب قدیم آیین ها و باورهای محلی هنوز متداول و باب بود که نخست آیین بودا و فقط مدتها بعد ادیان دیگر جهانی -…-چون مانویت همه را به مبارزه می طلبد.»(فرای،168) متن های دینی و نقاشی های یافته شده در ترکستان شرقی ( سین جیانگ)، همراه با اسناد باستان شناختی و مکتوب از دیگر مناطق آسیای مرکزی، حاکی از پیوند اندیشه های دینی ای چون مسیحیت، یهودیت، آیین بودا، آیین زرتشت دارد که خود را در مانویت متجلی می کنند. بنا بر نظر فولتس، مانویت در قرن هشتم میلادی، دین رسمی امپراتوری ترک اویغور36 و تبدیل به یک نیروی سیاسی قوی در ترکستان شرقی گردید.(فولتس،6:1385 – 8)
مانی،متولد سال 216 در نزدیک تیسفون و از تبار اشکانیان بود. آموزه های وی یکی از انواع آیین های گنوسی است که از آراء ادیانی چون مسیحیت، زرتشت و تا حدودی بودایی متأثر است. مانی در رساله خود، کفالایا، اشاره به شوم بودن دوازده برج منطقه البروج در آفرینش و همچنین، نیک بودن ماه و خورشید، به عنوان ابزار اصلی یافتن ذرات نور می کند. مانویان، موجوداتی را نیک انگاشته و برج دوازده گانه را شوم و دارای نیرویی زیان آور می پنداشتند. بر اساس تحقیقات ویدن گرن، مورب و مربع در تفکر مانویان نحس، و مثلث و مسدس را سعد می دانستند. مانی، دنیا را به چهار قسمت نموده که هر کدام از آنها به دو مثلث متصل شده اند.
مانی، قویاً به قدرت تصاویر برای رساندن حقیقت دینی معتقد بود.37او در تفکر خود، روح را با نور به شکل زروان و ماده را با ظلمت برابر می کرد. داعیان مانوی نیز، مشخصاً در میان اویغورها، از استراتژی همساز کردن مفاهیم دینیشان با مفاهیم ترک ها استفاده کردند. بطور مثال، خدایان مانوی دارای دو کاخ روشنایی، با خورشید و ماه برابر شدند38. «مانویان، واژه ترکی«bilig»علم و دانش را که چادرنشینان از باستان آن را همنشین رهبری و سرکردگی می دانستند، به هر پنج فضیلت اصلی مرتبط کردند…علم عشق، علم دین، علم شوق، علم جبر، علم معرفت» و نیز « برای زروان واژه ترکی« گوت/قوت» یا نعمت آسمان داد را بکار می برند.»39(فولتس،105:1385) بنابر نوشته های ابن ندیم، داعیان مانویت، که در سرزمین اویغور از نیرومندترینطبقات اجتماعی بودند، سعی در حمایت از مانویان شهرهای دیگری چون سمرقند می کردند و با استفاده آگاهانه از نمادها و واژگان مخاطبانشان ، می کوشیدند این آموزه نو را، آشناتر و پذیرفتنی تر کنند. با توجه به گستردگی ونفوذ تفکر مانوی در فرهنگ مردم آسیای میانه و نیز شباهت ظاهری و کاربردی واژگانی چونبلیک و سونقت با کلمات امروزه ی ترکمانان، تقابل همیشگی دو رنگ – دو شکل در نقوش فرش ترکمن، اهمیت وجایگاه ویژه یبروج و سعد و نحس در فرهنگ ترکمن وآداب فرش بافی و نیز،پیوند نزدیک دین و هنر در گذشته، شاید بتوان ردپایی از این تفکر را در نقوش فرش اصیل ترکمن جست.

2-5-6 اقتصاد:
با بررسی ارکان اقتصادی حکومت های چادرنشین در طول تاریخ معلوم می گردد، چادر نشینان با حمله و بهره برداری از زمین ها و محصولات یکجانشینان، به نیازهای خود پاسخ می گفتند.چادرنشینان نیروی خود را از طریق فتوحات بواسطه اتحاد یا جذب یک قبیله شکست خورده با طرف پیروزمند، گسترش می دادند.« این نکته اهمیت نداشت که این مسئله با زور انجام می شود یا با تشویق، زیرا نتیجه یکسان بود: وفاداری یک کلان یا قبیله به دیگری که معمولا نتیجه شایستگی charisma یک رهبر است. این نکته بویژه در آسیای مرکزی که پرستش شخصیت یک رهبر به نظر می رسد مقام و موقعیت تسلط آمیز در اداره یک کشور را اشغال کرده باشد، حقیقت داشت.»(گروسه،1387 :54) به نظر می رسد که میان بیشتر چادر نشینان استپ ها،سلسله اهمیت مراتب قبایل وجود داشت و به موجب آن یک « کلان فرمانروا» یا «کلان کاریزماتیک»( شخصی دارای قدرت معنوی خدادادی و دارای استعداد نفوذ در دیگران) توسط دیگران شناسایی و مورد اطاعت قرار می گرفت.(فرای،202:1386)حکومت اشرافی محلی در آسیای مرکزی شامل زمیندارانی بود که بر مقررات و تقسیم آب برای کشاورزی نظارت داشتند. استخراج معادن، یک صنعت پر اهمیت در کوه های آسیای مرکزی بود.(باکتریا، غنی ترین سرزمین های شرق بود)رشد اقتصادی و آرامش حاکم در دوران هخامنشی، افزایش سکونت و زمین های زیر کشت را به همراه داشت. نقل وانتقالات ملل و برقراری مستعمرات در آسیای مرکزی، بی تردید، مؤثر در مبادله عقاید و فرهنگ ها بوده. به عقیده فرای« تصویر کلی-به همین کمی که هست- نشان می دهد که دوره هخامنشیان در تاریخ آسیای مرکزی، یکی از ادوار آرامش و استحکام و تکامل اقتصادی و رشد جمعیت بوده است…تجارت رونق یافت و آسیای مرکزی تماس فرهنگی و بازرگانی را با بقیه امپراطوری حفظ کرد.»فتوحات اعراب، برای خاور نزدیک و آسیای مرکزی، انقلابی با دوام و با نفوذ بیشتر در فرهنگ و جامعه بار آورد.(همان،112-121)
محققین، حضور فعال بازرگانان و صنعتگران را در آسیای مرکزی، عامل حیاتی ثبات و مبادلات فرهنگی در جوامع آن روزگار می دانند. «جغرافی دانان متفقاً براین عقیده اند که غزها بازرگانان بسیار داشتند»(سومر،83:1390) یعقوبی، مورخ و جغرافی دان قرن سوم ه.ق، اغوزها را علاقمند به شکار، و قومی توانمند در استفاده از نمد برای پوشش خود و خانه معرفی میکند.بنابر آنچه که در حدودالعالم40 ضمن توانمندی در شکار و ماهیگیری اغوزها آمده، انحصار اقتصاد غزهای کوچ نشین به دامپروری است. تجارت غزها به هنگام صلح، با شهرهای جرجانیه، براتکین واقع در خوارزم و صبران در ماوراءالنهر انجام می گرفته و گوسفند،مهمترین کالای تجارتی آنها را تشکیل می داد. اهالی خراسان و ماوراءالنهر نیازهای گوشتی خود را از طریق غزها تأمین می کردند. آنان ازممالک اسلامی دستگاههای بافندگی خریداری می کردند. محمود کاشغری41 نیز از دو دسته اوغوز یاد می کند: اوغوز های دامدار و اوغوزهای کشاورز.وی در مورد محصولات اغوزهای کشاورز ساکن در حوضه سیردریا، به گندم، ارزن، هویج و یونجه اشاره می کند.(گلی،13:1365)با نظارت و ثبوت گسترده امپراتوری مغولان بر آسیای مرکزی در قرن سیزدهم، جاده های استپ از امنیت ویژه ای برخوردار شد و بازرگانی رونق گرفت.
شرایط اقتصادی ترکمن ها پس از مغولان، تابع قدرت و ثبات دولت ها بود. بدین معنی که ترکمن ها، در حکومت های داخلی و نوظهور منطقه به عنوان بخشی از نیروی نظامی فعالیت داشتند و اقتصاد مردم، از طریق حکام، صله، پاداش ها، غنائم و همچنین دامداری، بازرگانی و صنایع دستباف تأمین می شد و هر زمان که اتکای اقتصادی آنان منوط به دامداری، کوچ و تولیدات داخلی بود، کمبودها از طریق چپاول، برده داری و …مرتفع می شد. این شرایط تا دوران صفویه، کم و بیش حاکم بود. از زمان شاه عباس، استقرار ترکمن ها در منطقه استپ ها و کرانه های شرقی دریای مازندران تا دشت گرگان، تثبیت شد. اقتصاد خانوار ترکمن از دوران نادری تا پهلوی اول، بسیار متغیر و مبتنی بر کوچ، نقل و انتقالات سیاسی و در اکثر موارد، دستبرد مالی- انسانی به همسایگان بود. رضا خان در اولین سال های سلطنت خود، ترکمن ها را سرکوب و سیاست تخته قاپو شدن را به اجرا در آورد. غیر از یموت های شمالی گرگان رود، که از برنامه ها و قوانین حکومتی تبعیت نداشتند، ترکمن های سایر نقاط، بخصوص در مناطقی که کشاورزی دیم امکان پذیر بود و طبیعت در قبال دام ها، خصت کمتری از خود نشان می داد، این مردم دامداری- کشاورزی و بخصوص صنایع دستباف فرش را، عامل اصلی ارتزاق خود قرار دادند. این امر تا پایان دوران سلطنت رضاخان از انسجام برخوردار و نظمی در اقتصاد خانوار ترکمن ایجاد نمود. وقایع اولیه سلطنت پهلوی دوم، لطمه و نابسامانی در اقتصاد ترکمن ایجاد کرد، گروهی خواهان رجعت به دوران قبل از حکومت پهلوی، گروهی بدنبال ارتباط وتحصیل قدرت و ثروت و کثیری تنها گذران امور را تعقیب می کردند.
اصلاحات عرضی، وضع اقتصاد کشاورزی خانوار ترکمن را تثبیت نمود ولی وقایع پس از آن، یعنی هجوم سرمایه داری ارضی و زراعت های کارگر طلب و در نتیجه سیل مهاجرین اقصی نقاط کشور به منطقه، وضع منطقه را دگرگون و رقابت را جایگزین اقتصاد نمود. با پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز نشر ارتباطات و آگاهی های فرا منطقه ای، نسل جوان ترکمن بسوی تحصیل در سطوح مختلف قدم برداشته و خواهان دگرگونی در اقتصاد منطقه گردید. این امر، با بحران اقتصاد جهانی، سیاست های داخلی و خارجی نظام و برنامه ریزی های مقطعی، شرایطی ایجاد کرد که فرش دستباف ترکمن، سیر قهقرایی را پیش رو داشته باشد.

2-5-7 کشاورزی:
بر اساس مطالعات سومر، ترکمن ها، تنها گروهی بودند که در آناتولی علیه مغول ها می جنگیدند. ترکمن ها وابسته به زمین بودند و دسترسی به آب برای آنها یک مشکل همیشگی بود.از اینرو دلتاهای رودخانه، بهترین نواحی، جهت رشد و نمو غلات باقی ماند(سومر، 74:1390) از حفاری های باستان شناسی روشن است که در زمان کوشانیان، آبیاری و کشاورزی در آسیای مرکزی حتی بیش از زمان پیشینیان بسیار افزایش یافت. نمونه های به جا مانده از این دوران نیز حاکی از مناسبات بازرگانی گسترده و ترقی امپراتوری کوشان است.بنا به نظر باستان شناسان، در این دوره نظام های آبیاری در سراسر آسیای مرکزی به بالاترین سطح تکامل رسید. «از قرن سیزدهم هجری، روسیه تزاری برای حفظ منافع خود در آسیا و توسعه متصرفاتش پس از پایان جنگ های خود با ناپلئون به این نواحی یورش برد. از زمان الکساندر دوم، آسیای میانه زیر سلطه روس ها قرار گرفت و پس از روی کار آمدن بلشویک ها از سال 1304 شمسی عنوان آسیای میانه پدید آمد و این منطقه به انضمام قفقاز و شمالآن زیر سلطه کمونیست ها قرار گرفت.»(ولایتی،1390: 17)

پی نوشت فصل دوم:

1 .TURKMEN HALYLARY- Turkmen dowlet nesiryat gullugy- asgabat-2002.p.
2.فرشی که بر روی تابوت می گذارند.
3- دهخدا(ترکمان).
4-J. Thompson. Carpet from the tents, Cottages and Workshops of Asia.(Laurence King:1993).p10
5.آسیای میانه بخشی از قلمرو جغرافیایی آسیای مرکزی است که شامل پنج جمهوری قزاقستان، ترکمنستان، تاجیکستان، قرقیزستان و ازبکستان است.(گلی زواره،13:1373) بطور کلی چهار منطقه در آسیای میانه دیده می شود. منطقه استپی شمالی:نیمه شمالی جمهوری قزاقستان، ناحیه نیمه بیابانی مرکز: جنوب قزاقستان و شمال ازبکستان، بخش خشک و بیابانی جنوب: ترکمنستان و منطقه کوهستانی: جنوب کوه های مرزی ایران و ترکمنستان بعلاوه جنوب شرقی کوه های التایی و پامیر و یخچال های ان منبع و تغذیه کننده دو رودخانه سیر دریا و آمودریاست(همان،21)به اعتقاد بر خی از صاحب نظران، آسیای میانه یک مفهوم سیاسی و یکی از ترفندهای سیاست استعماری است. روس ها پس از اینکه بر یکی از بزرگترین کانون های تمدن جهانی یعنی تمدن سغد استیلا

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع آسیای مرکزی، ساختار اجتماعی، باستان شناسی Next Entries منبع پایان نامه ارشد با موضوع استان گلستان، زیبایی شناسی، انسان شناسی