منبع مقاله درمورد ناصرالدین شاه، ناصرالدین شاه قاجار، محمدشاه قاجار، فتحعلی شاه

دانلود پایان نامه ارشد

خان بیگ رویانی(- عموی دیگر مجذوب) امیری که بزرگ و ریش سفید تیرۀ (حاجیلو) به شمار آمده وگمان میرود که در(1330) فوت کرده است. به نظر میرسد که راسته یا کاروانسرای «حاج فضلالله» همدان بدو منسوب است. چهار فرزند پسر از او باقی مانده است:
1– «علیخان»، که در یکی از عملیات افواج «قراگوزلو» در شیراز کشته میشود. 2- «حاج محمدحسین» رویانی، ظاهراً همان خرقانی که همواره با «فضلالله خان» قراگوزلوی (عاشقلو) شورینی در سال 1245ق، جزو ملتزمان رکاب فتحعلی شاه قاجار در سفر فارس بودهاند
(اعتمادالسلطنه، 1365-67: 220). و ظاهراً هموست که ناصرالدین شاه قاجار در مسافرت (1309ق) به عراق عجم، دهات خرقان را به نام او یاد کرده است.(سفرنامه،183). دو فرزند از وی باقی مانده است.
1- سرهنگ علیمحمد خان موزیکانچی که در جزو صاحب منصبان افواج همدانی سردار اکرم امیرنظام (یکم) لتگاهی در مأموریت خوزستان (1315-1316 ق) بوده، و فرزند او«غلامعلی خان» نام داشته است(مجیدی، 1382: 21).
2- شفیع خان ویانی که در سال 1324ق (ذیقعده) از وی در همدان یاد گردیده و گویا حاجی شده و «ساعدالممالک» لقب یافته، زیرا در ذیحجۀ 1332ق، یک دعوای حقوقی(به مبلغ چهارهزار تومان) در عدلیه همدان علیه او(- حاجی شفیعخان ساعدالممالک) اقامه گردیده، که او خود را پنهان ساخته و مورد تعقیب شده است(بامداد، 1350: 115). فرزند وی، سرهنگ «صادق خان» جزو صاحب منصبان فوج فدوی (گارد ویژه) همدان سردار اکرم امیرنظام مذکور در مأموریت فارس (1310-1311ق) بوده، آنگاه منصب سرتیپی یافته، که نیز در مأموریت سردار اکرم (ساعدالسلطنه) امیرنظام به خوزستان (1315-1316ق) شرکت داشته و نایبالحکومۀ شوشترگردیده است.
حسینعلی خان، که چهار فرزند از وی باقی مانده است: یکم، میرزا سلطان دوم، عبدالرحمان خان؛ سوم حیدرقلی خان که درست گویا همان (سرتیپ حیدریۀ همراه با فریدالملک همدانی در سفر از کرمانشاه به همدان شعبان 1324ق)، یاد گردیده است؛ چهارم، نجفقلی خان، که یک پسرش سرتیپ علی خان روآنی در سال 1306ق، نایبالحکومۀ حاجیلو یاد شده است. وی از صاحب منصبان افواج سردار اکرم (ساعدالسلطنه) امیرنظام بوده و در سال 1313ق، جزو اعیان همدان به شمار آمده و در همان سال (ربیع الثانی) همراه با دستهای سوار نظام برای دستگیری سارق کوریجانی در دهستان قرخلر7 مأمور میشود(سالور، 1374: 504-505).
سرتیپ علی خان در سال 1328ق، ریاست قراسواران (سواران امنیه) ولایت همدان را داشته است. اما پسر دوم «نجفقلی خان» قراگوزلو (روآنی) همانا سرتیپ «محمدطاهر خان» مفتحالدوله باشد، که نخست با سمت یاور جزو صاحب منصبان فوج فدوی همدان سردار اکرم «امیرنظام» مذکور در مأموریت فارس (1310-1312ق) و در سال 1312ق، همانجا با عنوان سرهنگ، سپس در مأموریت خوزستان امیرنظام (1315-1316ق) با منصب سرتیپی در دزفول و بختیاری همراه با «فریدالملک» همدانی یاد شده است. این دو در صفر 1321ق، از «داق داق آباد» جلاءالملکی و قرخلر خودشان دیدن کردهاند؛ آنگاه سرتیپ طاهرخان با لقب «مفتحالدوله» در سال 1324ق، جزو خوانین حاجیلو(- صاحب عینآباد) یاد گردیده، که گویا پس از آن تاریخ بر اثر بیماری درگذشته باشد. ظاهراً خاندان «طاهری» از تبار او باشند(سالور، 1376: 2267-2268).
4- «عبدالحسین خان» قرخلری، مشهورترین فرزندان حاج «فضلالله بیگ» حاجیلو، که شهرت او بیشتر به واسطۀ موقوفات خاص اوست از املاک دهستانهای قرخلر، عربلو و دستجرد همدان و اینک دیر زمانی است که وقفنامۀ آن (در ادارۀ اوقاف همدان) به عنوان «رضوی» معروف و مورد رجوع است(اذکایی، 1363: 609).
زیرا عبدالحسین خان بن حاجی فضلالله بیگ قراگوزلو شرط کرده است که اگر نسل اولاد واقف منقرض شد، موقوفات به اولاد سید ابراهیم رضوی همدانی اختصاص یابد(بنا به گفته استاد اذکایی):
«این سید همان میرمحمد ابراهیم بن محمدباقر رضوی (قمی) نجفی همدانی کبابیانی (1185ق) صاحب تألیفات و سردودمان سادات رضوی کبابیان همدان است، گویا حاجی محمدجعفرخان «مجذوبعلی شاه» کبودرآهنگی صوفی(- پسرعموی واقف) شاگرد او بوده و نیز فرزندان آن سید رضوی به زودی مناصب شرعی و روحانی همدان را اختیار کردند»(اذکایی، بیتا: 29).
طبق کپی نسخه (25 شعبان 1342ق) همچون اصل وقفنامه یکسَره به گواهی فقیهان رضوی کبابیانی است. باری، بیش از هفت فرزند از عبدالحسین خان قرخلری به نامهای: محمدمراد بیگ، شیرعلی بیگ، فتحعلی بیگ، محمد ولی بیگ، موسی خان، قاسم خان و محمدخان حاجیلو، نیز یاد شدهاند.
یکم، محمدمراد بیگ خان، که چهار فرزند او یکی: «محمود خان» بوده (با 4 پسر)، دو دیگر: «حبیبالله خان» که در سال 1291ق، وارد خدمت توپخانه شده، گویا سپس حاجی شده (1306ق) و هم گویا به سال 1321ق، در ادارۀ کارگذاری پسرعموی خویش فریدالملک همدانی در کرمانشاه خدمت میکرده است. دو فرزندش: «نورالله خان» و «نصرتالله خان» با سال 1333ق، در قرخلو یاد شدهاند. سه فرزند دیگر او عنایتالله خان که در سالهای 1306و1324ق، در دهستان قرخلو و به سال 1333ق، در معاملۀ دو دانگ از آنجا به «مسعود فرید» (پسرفریدالملک) نام برده شده است و نیز صاحب چهار پسر یاد شده است(سالور، 1377: 2735).
چهارمین: میرزا محمدعلی خان «فریدالملک» همدانی کارگذار (1267-1334ق) است، که شرح احوال وی اولاً به اجمال در رجال بامداد (بامداد،1350: 460-462). ثانیاً به تفصیل در متن کتاب خاطرات وی(فریدالملک همدانی، 1354: متعدد). مندرج است.
آنچه در مورد زندگی سیاسی او قابل اشاره است، اینکه میرزا محمدعلی خان «فریدالملک» قرخلری همدانی قراگوزلو (حاجیلو) چند سال (1292-1298ق) در دستگاه حکمرانی اللهقلی میرزای ایلخانی در همدان و جز آنها خدمت کرد، سپس سِمَت منُشیباشی میرزا ملکم خان ناظمالدوله را در سفارت ایران «لندن» یافت (1299-1305ق) و لذا از مریدان وی شد، چندان که به همین سبب دو سال تمام (1308-1310ق) همراه با «حاج سیاح» معروف و میرزا «رضا» کرمانی (قاتل ناصرالدین شاه قاجار) و جز اینان در عالی قاپوی قزوین زندانی شد(اذکایی، بیتا: 56).
سیدجمالالدین اسدآبادی در یکی از نامههای عربی خود به «میرزای شیرازی» از وی با وصف خردمند نجیب یاد کرده است. در ذیحجۀ 1315ق، لقب «فریدالملک» یافت، چند سالی در تهران و اروپا در سفر و رفت و آمد بوده است. و از سال 1321 تا 1333ق، (اوایل جنگ جهانی اول) سِمَت کارگذار مهم خارجه را در کرمانشاه و همدان داشت(سالور، 1377: 2741).
دو دفتر از خاطرات او میان سالهای 1312- 1315- 1318ق، در کتابخانۀ استان خراسان رضوی مشهد (ش227 و 228) هست، که اختلاف آنها با آنچه به عنوان «خاطرات فرید» بطبع رسیده، معلوم نیست، که ظاهراً متن کامل مینماید(اذکایی، بیتا:28).

مشهورترین امرای اربعه قراگوزلو
چهارمین عموی مجذوبعلی شاه، حاج محمدخان جیحونآبادی متولد (1176ق) و در (1240ق) فوت کرده است، از مشهورترین امرای اربعه، قراگوزلو که جزو ملازمان و «ریشسفید» ، «عباسمیرزا» نایبالسلطنه قاجار، مردی زیرک و دانا و دانشور و یکی از سرکردگان قشون در جنگ «ایران و روس»، (ازجمله هم او مأمور تسخیر و تاراج تلفیس وگنجه 1220ق) چندی نیز حکمران برخی از شهرهای آذربایجان و عهده دار وزارت «محمدمیرزا» بن عباس میرزا (محمدشاه قاجار) در شهر مراغه (حدود 1234ق) بوده است.
«قائم مقام فراهانی» در یکی از نامههای خود به «میرزا موسی خان» وزیر تبریز در باب احوال حاجی محمدخان قراگوزلو که در عتبات بیمار و بدحال افتاده و راجع به مواجب سالیانه (1500تومان) او که نایبالسلطنه مقرر داشته، توصیه بلیغ نموده است(یغمایی، 1389: 350-351). شیروانی هم مشرب صوفیانۀ او را یاد کرده، که در این طریقت مرید معطرعلی شاه کرمانی بوده است (شیروانی، 1389: 236). باری، بیش از پنج فرزند (پسر) از حاج محمدخان جیحونآبادی باقی مانده است: 1- «کاظم خان» که سه فرزند او به نامهای: آقاخان، حاج علیخان، شریف خان بودهاند. 2- «ذوالفقارخان» که از وی چیزی معلوم نیست. 3- «حاجیحمزه خان» که دو فرزند وی به نامهای: حاج صادق، حاج علیخان، سردودمان خاندانهای «صادقی» و «حمزهای» قراگوزلو باشند. 4- یاور «محمدقلی خان» که دو فرزندش یکی به نام: «فتحعلی خان» که اطلاعاتی از او نیست، اما دومی سرهنگ «محمدامین» خان بن یاور محمدقلی خان ملقب به «مکرمالملک» قاوندی، طبق کپی سند وقفنامۀ «زینب خانم» سابقالذکر«جدهاش» به تاریخ 1303ق، در نزد او بوده است، ثانیاً جزو صاحب منصبان فوج «فدوی» سردار اکرم «ساعدالسلطنه» امیرنظام لتگاهی در مأموریت خوزستان (1315ق) یاد گردیده است(سالور، 1378: 4551).
سرهنگ محمد امین خان مکرمالملک (قاوندی) در مقام پیشکاری «امیرنظام» مذکور (- نوادۀ عموی خود) که با نعمت «عمدهالامراءالعظام» یاد گردیده است، هنگامی که ظهیرالدوله صفاعلی شاه حکمران همدان میشود 1329ق، با سواران خود به استقبال او میرود.
وی مخارج طبع لایحۀ «شریف عثمانی» را در هزار نسخه (محرم 1329ق) پرداخت کرده، پس از آن در میهمانیهای اعیانی همدان در سالهای1330-1332ق و تاریخ درگذشت او 1340 بین 1344ق و خانهاش در محلۀ «حاجی» همدان بوده و خانوادۀ «امینی»ها از تبار او باشند(اذکایی، بیتا:60).

محمد باقر خان قراگوزلو
سرتیپ «محمدباقر خان» که مادرش غیر از «زینب خانم» مذکور بوده، در زمان فتحعلی شاه و محمدشاه قاجار (تاحدود 1260ق) سرکردگی افواج داشته و بیش از این اطلاعات دیگری از او معلوم نیست. چهار فرزند (پسر) از او شناخته شده است: یکم، «کاظم خان». دوم «مجید خان» که فرزندش«علی اکبرخان» همانا «پدر مهدی خان» شاعر ترکیگوی قراگوزلو در دستگاه سردار اکرم (ساعدالسلطنه) امیرنظام لتگاهی بوده، اینک اشعاری از وی در دست است. سوم، «علیرضا خان» که وی سرتیپ بوده است(اذکایی، بیتا: 47).
چهارم، امیرتومان مصطفی قلیخان اعتمادالسلطنه (حاجیلو) ابن محمدباقرخان قراگوزلو همدانی، سرتیپی که نخست منصب میرپنجی8 داشت و سپس امیرتومان شد.
در سال های 1262-1263ق، همراه با دو فوج «همدان» و «افشاریه» در لشکرکشی حشمتالدوله بن عباسمیرزا به خراسان برای دفع شورش سرتیپ ابراهیم خلیل خان سلماسی شرکت داشت، که پس از تسخیر قلعۀ کلات و سرخس و شهر مشهد، حکومت نظامی و حراست «ارگ» آنجا به او محول شد و مأموریتهای دیگر یافت. همچنین، در سالهای 1265- 1266ق، با سرکردگی دو فوج «قدیم» و «جدید» همدانی در سرکوبی شورش بابیان فارس (به رهبری سیدیحیی دارابی کشفی مدعی نیابت «باب») از شیراز به نیریز رفت و توفیق یافت(شیروانی، 1389: 495).
در همان سال 1265-1266ق، وی در پیکارگشودن بندر بوشهر(- دفع غائلۀ شیخ حسینخان بوشهری) رشادت نمود، که به مناسبت این خدمات به مقام امیرخمیسی (- میرپنجی) ارتقاء پیدا کرد. همچنین در سال 1272ق، که متوقف در فارس بود، به انتظام لارستان و سواحل خلیج مأمور شد. هنگامی که انگلیسیها بندر بوشهر را در ازای هرات شهربندان کردند، وی در بندر «لنگه» به مدافعه پرداخت (20ربیع الثانی1273ق)، چون کاری از پیش نبرد عقب نشینی کرد(شیروانی، 1389: 495). در سال 1268ق، جزو سپهبدان و سرداران سپاه فرهاد میرزا معتمدالدوله در سرکوبی کردان اورامانی کردستان شرکت داشت و سال بعد (1287ق) که ناصرالدین شاه قاجاربه سفر عتبات میرفت، بر سر راه همدان مصطفیقلی خان همراه با دیگر خوانین حاجیلو در بوبوکآباد به خدمت رسید. پس از آن، «رئیس نظام» یا سردار عساکر آذربایجان شد(اذکایی، بیتا: 41)
در سال 1297ق، شیخ عبیدالله بن شیخ طاهر نقشبندی از سران صوفی مآب کردان به تحریک بیگانگان و با همدستی دیگر رؤسای اکراد در آن مناطق شورشی برپا کردند، که از تهران امیر جنگ حشمتالدوله حمزه میرزا مأمور دفع گردید. در این لشکرکشی،

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد فتحعلی شاه، فتحعلی شاه قاجار، اعتمادالسلطنه، تحریم اقتصادی Next Entries منبع مقاله درمورد ناصرالملک، عباس میرزا، محمدشاه قاجار، اعتمادالسلطنه