منبع مقاله درمورد سوماتوتایپ، روانشناسی، بیومکانیک، رفتار انسان

دانلود پایان نامه ارشد

قامت بلند و لاغری نسبی بدن را توصیف میکند. همچنین جنبههای فیزیکی مشابه نظیر کشیدگی نسبی، خطی بودن ظاهری بدن یا سستی اندامها، فقدان حجم، عضله، چربی یا دیگر بافتها را توصیف میکند (49،50،53).

طبقهبندی سوماتوتایپ. طبقهبندی توصیفی از سوماتوتایپ افراد است که بیشتر جنبه کیفی دارد، به عبارتی جزء یا اجزایی که غالبتر هستند. برای مثال فردی با درجه بیشتر مزومورف و به طور مساوی درجه کمتری از اندومورف و اکتومورف، مزومورف نامیده خواهد شد (49،50).
2-3-2- ارزیابی سوماتوتایپ
سوماتوتایپ آنتروپومتریک. برای محاسبه سوماتوتایپ آنتروپومتریک به ده اندازه نیازمندیم. این ده اندازه عبارتند از: قد، وزن، چهار چینپوستی (سهسر بازویی، تحتکتفی، فوقخاصرهای و داخل ساق پا)، پهنای بین دو اپیکندیل داخلی و خارجی استخوان بازو43، پهنای بین دو اپیکندیل داخلی و خارجی استخوان ران44، محیط بازو در حالت منقبض و خمیده45، و محیط ساق پا (38).

سوماتوتایپ فتوسکوپیک. یک ارزیابی عینی است و فقط میتوان توسط اشخاصی انجام شود که برای کسب مهارتهای لازم آموزش دیده باشند و افرادی که روایی و پایایی ارزیابی آنها در مقابل ارزیابی یک آزمونگر باتجربه ثابت شده است. در هر حال به طور عمومی پذیرفته شده است که ارزیابی آنتروپومتریک تخمین بدون غرضی نسبت به ارزیابی فتوسکوپیک به ما میدهد و نظر شخصی محقق در آن دخیل نیست (49).
2-3-3- دلایل استفاده از سوماتوتایپ
سوماتوتایپ خلاصهای کلی از فیزیک بدن انسان بهعنوان یک کل را به ما ارائه میدهد. مزیت آن در ترکیب سه جنبه از فیزیک بدن انسان در یک ارزیابی سوماتوتایپ است؛ این ارزیابی ترکیبی از چاقی، تنومندی اسکلتی- عضلانی و لاغری یا خطی بودن در یک درجهبندی سه عددی و تجسم یک تصویر بصری از سه جنبه فیزیک بدن انسان در ذهن میباشد. همان طور که قبلاً ذکر شد، چاقی با چربی نسبی یا اندومورفی مرتبط است، تنومنمدی وابسته به عضله و استخوان با توده بدون چربی بدن یا مزومورفی مرتبط است و لاغری، خطی بودن یا اکتومورفی دلالت بر بدون حجم یا توده بودن نسبت به قامت فرد دارد. سوماتوتایپ از تعدادی از اندازهگیریهای ساده، خلاصهای مفید از تنوع اندازههای ممکن یا موارد قابلمشاهده در بدن، ارائه میدهد. سوماتوتایپ به فرد میگوید که چه نوع فیزیکی دارد و اینکه چگونه دیده میشود؛ همچنین برای توصیف و مقایسه فیزیک بدنی ورزشکاران در تمام سطوح رقابتی و در ورزشهای مختلف استفاده میشود. سوماتوتایپ ورزشکاران در برخی از ورزشها کاملاً متفاوت از یکدیگر است، در حالی که در دیگر ورزشها مشابه است. همچنین سوماتوتایپ برای توصیف تغییرات در فیزیک بدن انسان در طول رشد، با افزایش سن و تمرین و در رابطه با عملکرد جسمانی نیز استفاده میشود (54). به طور کلی سوماتوتایپ توصیفکننده فیزیک بدن انسان است. دو مثال زیر به درک بهتر اینکه چگونه سوماتوتایپ اطلاعات بیشتری نسبت به برخی اندازهگیریهای نمونه از ترکیب بدن ارائه میدهد، کمک خواهد کرد (49).
مثال اول، سوماتوتایپ تفاوت بین افراد با سطح چربی یکسان را نشان میدهد؛ یک ورزشکار مرد بدنساز، یک ژیمناستیک و یک دونده استقامت ممکن است درصد چربی بدنی یکسانی به میزان 5% داشته باشند. هر سه درصد چربی بدن کمی دارند، اما این حقیقت به تنهایی اهمیت تفاوت بین فیزیک بدن این ورزشکاران را مشخص نمیکند. تفاوت مهم فیزیک بدن آنها در عضله، استخوان و لاغر بودن آنها است. ممکن است سوماتوتایپ بدنساز 1-9-1، ژیمناستیک 2-6-1 و دونده 5-3-1 باشد. همه آنها برای جزء اندومورف، یک ارزیابی شدهاند، اما ارزیابی آنها برای مزومورف و اکتومورف کاملاً متفاوت است، که سوماتوتایپ این تفاوتها را توصیف میکند (49).
مثال دوم، دو مرد با قد و توده بدنی مشابه و بنابراین با شاخص توده بدنی (BMI) مشابه میتوانند از نظر فیزیکی کاملاً متفاوت به نظر بیایند. اگر آنها 175 سانتیمتر قد و 78 کیلوگرم وزن داشته باشند، مقدار BMI برای آنها 5/25 است. سوماتوتایپ آنها 1-3-6 و 1-6-3 است؛ همان طور که مشخص شد آنها کاملاً از نظر فیزیکی متفاوت به نظر میآیند. لاغری هر دوی آنها کم است (عدد یک برای اکتومورف)، اما ارزیابی آنها برای اندومورف و مزومورف کاملاً متضاد است؛ بنابراین BMI نمیتواند هیچ چیزی راجع به تفاوتهای ویژه آنها در ترکیب بدن بگوید و آن را استنباط کند (49).
2-4- بیومکانیک
علم بیومکانیک شاخهای از علوم ورزشی است که انسان را در درک و شناخت قوانین فیزیکی حاکم بر عملکرد جسمانی موجودات زنده یاری میکند، و با بکارگیری قوانین فیزیک و مکانیک به مطالعه حرکات و مهارتهای ورزشی و ساخت ابزار و وسایل ورزشی میپردازد. به بیان دیگر، بیومکانیک دانشی است که برای برقراری ارتباط بین حیات و اصول و قوانین فیزیکی حاکم بر اجسام، وضع پویا یا ایستای موجودات زنده (مانند انسان) را بررسی میکند. از طریق این علم میتوان چگونگی تأثیر عوامل مختلف بر حرکت انسان و چگونگی بهبود حرکت را مورد بررسی قرار داد (35،37).
2-4-1- متغیرهای بیومکانیکی
در این تحقیق منظور از بیومکانیک متغیرهای استقامت عضلانی، قدرت، چابکی، انعطافپذیری، تعادل ایستا و توان انفجاری میباشد.
2-4-2- تعریف متغیرهای بیومکانیکی
در این بخش، پیرامون متغیرهای بیومکانیکی و برخی از آزمونهای مورد استفاده برای اندازهگیری آنها توضیحاتی ارائه گردیده است.

استقامت
توانایی یک عضله یا گروه از عضلات برای انجام حرکات یا انقباضات تکراری و یا نگهداری یک انقباض در مدت زمان معین را استقامت عضلانی مینامند. آزمونهای استقامت عضلانی مخصوص یک عضله یا گروهی از عضلات هستند. استقامت عضلانی را میتوان به وسیله آزمونهای استاتیک یا ایستا مثل آویزان شدن از بارفیکس، یا آزمونهای دینامیک یا پویا مثل آزمون دراز و نشست یا شنای سوئدی در یک دقیقه، ارزیابی کرد. آزمون دراز و نشست، استقامت عضلانی میانه تنه را ارزیابی و اطلاعاتی را در مورد عملکرد ورزشی و احتمالاً سلامت کمر ورزشکار در اختیار مربی و ورزشکار قرار میدهد (55،56،57).

قدرت
قابلیت بکارگیری نیروی یک عضله یا گروهی از عضلات، برای یک بار با حداکثر کوشش در مقابل یک مقاومت را قدرت عضلانی مینامند. قدرت عضلانی میتواند به صورت ثابت یا ایستا و متحرک یا پویا باشد. در اندازهگیری قدرت ایستا، عضله در برابر یک مقاومت، در زمانی بسیار کوتاه (حدود 6 الی 10 ثانیه)، حداکثر قدرت خود را به نمایش میگذارد. در این انقباض، تغییری در طول عضله دیده نمیشود و مفصل حرکتی نخواهد داشت. معمولاً قدرت ایستا را با دستگاههای مختلف نظیر دینامومتر46 پا و دست یا کابل تنسیومتر47 اندازهگیری میکنند (55،58).

چابکی
توانایی تغییر مسیر سریع و دقیق بدن، همراه با حفظ تعادل در فضا، حین فعالیت را چابکی مینامند. عوامل بسیاری مانند سرعت حرکت، زمان واکنش، تعادل و هماهنگی عصبی- عضلانی در چابکی مؤثرند. این قابلیت بهعنوان یکی از عوامل مهم آمادگی حرکتی در اکثر فعالیتهای ورزشی، مطرح است. آزمونهای متعددی برای اندازهگیری چابکی طراحی شدهاند مثل آزمون دو رفت و برگشت 9×4 متر یا آزمون ایلی نویز (55،56،57).

انعطافپذیری
انعطافپذیری عبارت است از قابلیت فرد در به حرکت درآوردن تمام یا بخشی از بدن در بیشترین دامنهی حرکتی، بدون آنکه به مفاصل و عضلات آسیبی برسد. به طور کلی توانایی کشش بافتهای نرم، رباطها، پوست و به ویژه عضلات و نیز ساختار آناتومیکی مفصل میتواند مبین میزان انعطافپذیری باشد. انعطافپذیری نه تنها از عوامل مهم آمادگی جسمانی است، بلکه از آن بهعنوان عامل مؤثری در قابلیت حرکتی افراد نیز نام برده میشود. اصولاً کاهش میزان انعطافپذیری از اولین نشانههای عدم آمادگی فرد است. همان طور که کمبود این قابلیت در انجام حرکات ورزشی تأثیر میگذارد، توسعه بیرویه آن نیز به تواناییهای حرکتی، بخصوص سیستم سرعتی فرد، لطمه وارد میکند. از طرفی میزان مناسب انعطافپذیری در مفاصل برای انجام حرکات مختلف، مانع از بروز آسیبدیدگی میشود. برای ارزیابی میزان انعطافپذیری یک مفصل یا گروهی از عضلات، میتوان از آزمونهای مختلفی استفاده کرد. انعطافپذیری را میتوان به طور مستقیم از طریق اندازهگیری دامنه چرخش مفصل بر حسب درجه توسط گونیامتر و فلکسومتر یا به طور غیر مستقیم از طریق اندازهگیری انعطافپذیری بر حسب واحدهای خطی (اینچ یا سانتیمتر) توسط آزمونهایی مثل آزمون نشستن و خم شدن به جلو ارزیابی کرد (55،58،59).

تعادل
قابلیت فرد در حفظ بدن در یک وضعیت یا حالت را تعادل گویند. به عبارت دیگر، توانایی حفظ پایداری بدن در وضعیت ثابت، در حال حرکت و یا در حین انجام یک مهارت را تعادل گویند. در تربیت بدنی تعادل به دو شکل ارزیابی میشود؛ تعادل ایستا و تعادل پویا. در تعادل ایستا فرد باید بتواند بدن خود را در یک حالت ساکن نگه دارد، مانند حرکت تعادلی فرشته و آزمون ایستادن لکلک. در تعادل پویا فرد باید بتواند تعادل خود را در حین انجام حرکت حفظ کند، مانند راه رفتن روی چوب موازنه (55،58،59).

توان
توانایی فرد در بکارگیری حداکثر قدرت، در کوتاهترین زمان ممکن را توان مینامند. ظرفیت بهبود توان، عامل اصلی در سطح قهرمانی به حساب میآید. برای اندازهگیری توان از وسایل الکترومکانیکی مانند دستگاه ایزوکینتیک یا آزمونهای میدانی مانند آزمون پرش عمودی یا پرش طول ایستاده، استفاده میشود (55،57،59).
2-5- روانشناسی
کلمه روانشناسی از کلمه یونانی psyche (به معنی روح و ذهن) و logos (به معنی علم) مشتق شده است. بنابراین روانشناسی از نظر لغوی به معنی علم ذهن و روح است (60). علم روانشناسی دارای شاخهها یا رشتههای فرعی متعدد است که یکی از آنها روانشناسی ورزش میباشد (61).
2-5-1- روانشناسی ورزش
روانشناسی ورزشی شاخهای از علم ورزش میباشد که درجستجوی فراهم نمودن پاسخ به سؤالات مختلف در زمینه رفتار انسانی در حیطه ورزش و سایر فعالیتهای بدنی میباشد، به طوری که در آن اصول و مبانی روانشناسی را در ورزش به طور کاربردی مورد استفاده قرار میدهد تا این اصول به منظور بهبود اجرا بهکار گرفته شوند. ویژگی اصلی این رشته، تمرکز بر روی مطالعه رفتار فرد در فعالیتهای حرکتی میباشد. بنابراین میتوان روانشناسی ورزشی را به صورت کاربرد اصول و مفاهیم مختلف دانش روانشناسی در یادگیری و اجرای مهارتهای حرکتی یا مشارکت در هر نوع فعالیت ورزشی برای عموم تعریف نمود (62).
در ادامه چند نمونه از تعاریف روانشناسی ورزش ارائه میشود:
مطالعه علمی رفتار انسان در ورزش و تمرین (گیل48، 1986).
مطالعه اثر ورزش بر رفتار انسان (آلدرمن49، 1980).
شاخهای از علم که در آن اصول روانشناسی در زمینههای ورزشی بهکار میرود (کاکس50، 1985).
زیر شاخهای از روانشناسی که در آن بر ورزش و ورزشکار تمرکز میشود (کرتی51، 1989) (63).
2-5-2- مهارتهای روانی
مهارتهای روانی ویژگیهای ذاتی یا اکتسابیاند که سبب بهبود عملکرد ورزشکار میشوند و موفقیت او را ممکن یا محتمل میسازند (64). پژوهشهای انجام شده در حوزه روانشناسی ورزشی حاکی از آن است که مهارتهای روانی نقش مهمی در دستیابی به عملکرد عالی ایفا میکنند (17،65،66). عملکرد مطلوب در ورزش حاصل ترکیبی از تواناییهای فنی (تکنیکی و تاکتیکی)، جسمانی (قدرت، سرعت و …) و روانی (تمرکز، اعتماد به نفس، مهار کردن اضطراب و …) است (67). مهارتهای حرکتی و روانی انسان، در تعامل با یکدیگر، وضعیت فرد را در موقعیتهای مختلف تعیین میکنند (68). وجود کلمهی مهارت نشاندهندهی اکتسابی بودن مهارتهای روانشناختی است (60). بنابراین یادگیری این مهارتها به فرد کمک میکند که بتواند وضعیت روانی خود را کنترل کند و در شرایط مختلف بر خود مسلط باشد؛ چراکه کنترل روانی، موجب بهبود اجرای فعالیتهای ورزشی میشود (68).

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد سوماتوتایپ، درصد چربی بدن، آنتروپومتریک، ورزشکاران Next Entries منبع مقاله درمورد ورزشکاران، فشار روانی، روانشناسی، فیزیولوژی