منبع مقاله درمورد دریای خزر، گاز طبیعی، ایران و ترکمنستان، تولید نفت

دانلود پایان نامه ارشد

ابریشم، در جهت تکمیل خط آهن سرخس- تجن که در سال 1996، به بهره‌برداری رسید می‌باشد. روشن است که به شرط فراهم شدن دیگر مقدمات و امکانات با استفاده از این مسیر تجارت در منطقه افزایش خواهد یافت و بستر مناسبی برای توسعه حمل و نقل و اشتغال‌زایی برای مردم ایران و منطقه خواهد شد.277
کشاورزی: ترکمنستان سرزمینی تقریبا خشک و صحرایی محسوب می‌شود و تقریبا 80 درصد آن را صحرای قزل‌قوم فراگرفته است. کانال بزرگ قره‌قوم (به طول 1100 کیلومتر)، بزرگترین طرح آبرسانی این کشور است که آب شیرین آمودریا (رودخانه جیحون) را به تمام نقاط منتقل می‌کند. در حال حاضر بخش اعظمی از مناطق مستعد این کشور، به تولید پنبه و گندم اختصاص یافته است.278عمده‌ترین محصول این جمهوری پنبه می‌باشد که 60 درصد زمین‌های زراعی زیر کشت آن است. طبق نظر کارشناسان کشاورزی، پنبه ترکمنستان از نظر کیفیت بعد از پنبه مصر قرار داشته و با تولید 700 هزار تن در سال 2004، یک کشور مهم در تولید این محصول می‌باشد.279 بنابراین ایران با خرید پنبه ارزان از این کشور و تبدیل آن به پوشاک و صادرات مجدد آن به ترکمنستان، سود زیادی را به دست آورد.
این کشور با تولید قریب به 900 هزار پنبه در سال 2008، مقام دهم را در جهان دارد. در حال حاضر تجار ایرانی از خریداران عمده پنبه ترکمنستان هستند. همچنین تولید سالانه گندم در ترکمنستان بیش از 5/2 میلیون تن می‌باشد که عمدتا برای تأمین نیاز داخلی است.مردم ترکمنستان عمدتا به دامپروری و کشاورزی اشتغال دارند. اما پرورش سنتی دام و طیور باعث شده است که با توجه به رشد جمعیت، گاهی اوقات جوابگوی نیاز مصرف‌کنندگان نباشد و گاهی اوقات این کشور مبادرت به واردات گوشت قرمز و طیور می‌نماید. با توجه به حمایت دولت و افزایش تقاضا، سرمایه گذاری در این بخش، توجیه اقتصادی لازم را دارا است.280
برق: ترکمنستان بر پایه قراردادی 10 ساله، سالانه 640 میلیون کیلو وات ساعت برق، به ارزش 8/12 میلیون دلار، به ایران صادر می‌کند. برق انتقالی ترکمنستان به ایران، هم اکنون از دو خط انتقال برق”بالکان آباد- علی آباد کتول” و “سرخس ترکمنستان- سرخس ایران” انجام می‌گیرد. شبکه انتقال 430 کیلو ولت مرو- مشهد با امکان انتقال 400 مگاوات برق به عنوان سومین مسیر انتقال برق ترکمنستان به ایران هم اکنون در حال احداث است. ایران، برق صادراتی ترکمنستان به ترکیه را از طریق خطوط انتقالی برق خود ترانزیت می‌کند و سالانه 600 میلیون کیلو وات ساعت برق صادراتی ترکمن‌ها را به ترک ها می‌رساند. اجرای این قرارداد از حدود سال 1383، آغاز شد و شبکه برق ترکمنستان در منطقه سرخس و گنبد در شمال شرق ایران، به شبکه برق ایران وصل شد. با توجه به این نکته که بالاترین میزان مصرف برق در ایران در ماه‌های تابستان و بالاترین زمان مصرف در ترکمنستان در ماه‌های زمستان است، در نتیجه دو کشور قادر می‌باشند تا با صدور متقابل برق، به تعادل تقاضای برق در شبکه‌های داخلی یکدیگر کمک کنند.281
ایجاد مناطق آزاد تجاری: طرح‌های دیگری که در بخش اقتصادی میان ایران و ترکمنستان وجود دارد، ایجاد منطقه آزاد اقتصادی و گردشگری آوازه در بخش ترکمنی دریای خزر است. منطقه گردشگری آوازه، از سال 2007، کار ساخت و تجهیز آن آغاز شد و هم اکنون به منطقه‌ای جذاب برای گردشگران منطقه و سایر کشورها تبدیل شده است. به طوری که از آن به عنوان نگین سواحل شرقی دریای خزر یاد می‌کنند. مساحت کلی این مجموعه، 5000 هکتار است، که 26 کیلومتر از ساحل دریای خزر را در بر می‌گیرد و قرار است پذیرای سالانه 80 هزار گردشگر داخلی و خارجی باشد.282 شرکت پارس انرژی ایران نیز با استقبال این کشور برای حضور در این منطقه آزاد گردشگری مواجه شده است. علاوه بر این ایجاد منطقه ویژه اقتصادی سرخس در نزدیکی مرز ترکمنستان در سال 1371، نقش موثری در تمرکز فعالان اقتصادی و بازرگانان در حوزه‌ی آسیای مرکزی به ویژه ترکمنستان داشته است.
4-5 منابع انرژی ایران
ایران، دارای 10% از ذخایر نفت جهان و 13% از ذخایر نفت اوپک می‌باشد و دارای چهارمین ذخایر اثبات شده نفت خام، در جهان و یکی از ده تولید‌کنندگان برتر نفت در جهان می‌باشد که حدود 70 درصد، از ذخایر نفت آن در خشکی و بقیه آن عمدتا در حوزه دریایی خلیج فارس، قرار دارند، بیش از 50 درصد از منابع نفت ایران، مربوط به 5 حوزه بزرگ می‌شوند. که بزرگ‌ترین آنها حوزه مارون است، با 22میلیارد بشکه، اهواز 18 میلیارد بشکه و آغاجاری، با 17 میلیارد بشکه، در حوزه گاز طبیعی نیز، با داشتن 187/1 تریلیون فوت مکعب ذخایر اثبات شده گاز طبیعی در جایگاه دوم پس از روسیه، با داشتن ذخایر 688/1 تریلیون فوت مکعب قرار می‌گیرد و یکی از پنج تولیدکنندگان برتر گاز طبیعی در جهان است.283 به گفته حسن روحانی در مجمع جهانی اقتصاد، ایران بردومین و بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان نشسته است.284 ذخایر انرژی جهان، حدود 179 تریلیون متر مکعب است، که دو سوم آن در خاورمیانه، روسیه و حوزه دریای خزر قرار دارد. ایران و روسیه، به تنهایی 51 درصد ذخایر گازی جهان را در اختیار دارند.285 موقعیت ایران در بخش گاز، دارای اهمیت بیشتری است، زیرا گاز در استراتژی امنیت انرژی مصرف کنندگان آسیایی، جایگاه ویژه‌ای یافته است. مشی مستقل ایران در مدیریت منابع انرژی، ثبات سیاسی و علاقه‌ی ویژه‌ی آن به همکاری با کشورهای آسیایی، این ظرفیت را گسترده‌تر ساخته است.286
ایران در سال 2013، 2/3 میلیون بشکه درروز، تولید نفت و بیش از 6/5 تریلیون فوت‌مکعب در سال 2012، تولید گاز داشته است.287 در سال 2013، ایران از دومین تولیدکننده نفت خام در اوپک، به چهارمین تولیدکننده بعد از عربستان سعودی، عراق و امارات متحده عربی تنزل یافت. اما در سال 2014، تولید آن دوباره رو به افزایش رفت و به رتبه سوم تولیدکنندگان اوپک، در نیمه اول سال 2014 ارتقاء یافت.288
تنگه هرمز، در ساحل جنوب شرق ایران، مسیر مهم صادرات نفت از ایران و دیگر کشورهای حوزه ی خلیج فارس است. در باریکترین نقطه‌ی آن، تنگه هرمز تا 21 مایل گسترده است و در سال 2013، 17 میلیون بشکه نفت خام و تولیدات نفتی از طریق آن عبور داده شده است. گاز طبیعی نیز از طریق این تنگه عبور داده می‌شود، حدود 9/3 تریلیون فوت مکعب از گاز طبیعی، در سال 2013، از طریق این تنگه منتقل شد که تقریبا همه‌ی آن مربوط به قطر می‌شد، یعنی چیزی حدود یک سوم تجارت جهانی.289 این تنگه علاوه بر نقش نظامی آن، با توجه به اهمیت انرژی برای کشورهای صنعتی، اهمیت استراتژیکی خاصی دارد.290 بنابراین با توجه به موقعیت ایران و مسیر ترانزیتی آن به سمت خلیج فارس، ترکمنستان به راحتی می‌تواند از مسیر ترانزیتی ایران برای رساندن انرژی خود به دریای آزاد استفاده کند. شکل زیر بزرگترین ذخایر اثبات شده گاز طبیعی، در سال 2013 را نشان می دهد که ایران، در جایگاه دوم قرار می‌گیرد.

شکل شماره 5-1
5-5 همکاری‌های ایران و ترکمنستان در زمینه نفت و گاز
ساختارهای اقتصادی ایران و جمهوری‌های آسیای مرکزی، زمینه‌های مناسبی را برای توسعه روابط همه‌جانبه، در میان آنها فراهم آورده است. یکی از این موارد، همکاری در زمینه انرژی است. تجارب ارزنده ایران در زمینه استخراج و بهره برداری از منابع نفت و گاز خود، برای این کشورها به ویژه ترکمنستان و قزاقستان بسیار قابل توجه است. توسعه همکاری در این بخش می‌تواند به این جمهوری ها، از جمله ترکمنستان، در مسیر تقویت و تحکیم بنیان‌های مستقل اقتصادی کمک کند.291
در تحلیل و بررسی صادرات گاز ترکمنستان به ایران، باید گفت که ایران، به عنوان یکی ازهمسایگان این کشور به دلایل جغرافیایی و اقتصادی، می‌تواند سهم مهمی در روند توسعه همکاری‌های دوجانبه، داشته باشد که به این شرح است:
• توان بالا در خدمات مهندسی نفت و گاز
• همجواری با کشورهای مصرف کننده گاز
• امکان معاوضه گاز
• دسترسی به آبهای آزاد و سهولت رساندن نفت وگاز به بازارهای بین المللی
• دارا بودن دانش فنی ونیز داشتن نیروی متخصص دراین زمینه
• تمایل ترکمنستان به کاهش وابستگی به سیستم انحصاری گاز روسیه292
به علاوه همسویی دو کشور در زمینه رژیم حقوقی دریای خزر و نحوه استفاده از منابع انرژی این منطقه، خود به عاملی تبدیل شد که زمینه همکاری‌های بعدی این دو کشور را فراهم کرد. بعد از فروپاشی شوروی، در بین کشورهای ساحلی دریای خزر، دیدگاه‌های متفاوتی در مورد رژیم حقوقی خزر و نحوه‌ی استفاده از منابع آن به وجود آمد. دولت‌های آذربایجان و قزاقستان، از ایده‌ی دریا بودن خزر حمایت می‌کردند، تا بتوانند به منافع بیشتری دست یابند. ایران و ترکمنستان نیز، حاکمیت مشاع را مطرح می‌کردند. روسیه نیز در آغاز با ایران و ترکمنستان همسو بود، اما بعدها به سوی یک رژیم دوگانه حرکت کرد؛ که عبارت بود از مشاع در سطح و تقسیم در زیر دریا، در این بین آذربایجان، روسیه و قزاقستان ،به توافقات دو جانبه‌ای دست یافته اند که براساس آن، به تدریج در حال بهره‌برداری از منابع شمال خزر هستند. در این مورد ایران و ترکمنستان، که از ابتدا در مورد رژیم حقوقی با هم توافق داشتند، با قراردادهای دو جانبه کشورهای دیگر هم مخالفت می‌کردند.293
1-5-5 همکاری های نفتی دو کشور
بیشتر حوزه‌های نفتی ترکمنستان، در جنوب دریای خزر و منطقه خشکی گاراشیزلیک294، واقع شده‌اند. استخراج نفت، با بهره‌برداری از حوزه‌های چلگن،295 در سال 1909 و نبت داغ، در 1930 آغاز شد و تولید نفت، با کشف میدان کومداگ،296 در سال 1948 و حوزه قوتوردیپ،297 در سال 1959 همراه بود. تولید نفت این کشور، از 110 هزاربشکه درروز در سال 1992، به 217 بشکه، در سال 2010 و با افزایش تولید آن، به 221 بشکه، در سال 2013 رسید؛ که حدود نیمی از تولید، برای مصرف داخلی است و در سال گذشته حدود 130 بشکه، مصرف داشته است. بیشتر تولید در سال‌های اخیر در منطقه چلگن، که شرکت اماراتی دراگون نفت،298 در آنجا قرار دارد و حوزه نبت داغ، در منطقه خشکی غرب، بوده است. دراگون نفت امارات متحده‌ عربی، 73 هزار بشکه در روز، تولید دارد که پیش‌بینی می‌شود تا سال 2015، تا صد هزار بشکه در روز افزایش داشته باشد. اخیرا ترکمن‌نفت، اعلام کرده که این شرکت، عملیات حفاری را در سال گذشته شتاب بخشیده و 82 حلقه چاه، راه‌اندازی شده است.299
در دوران نیازاف، شرکت‌های بزرگ و متوسط اروپایی، چشم انداز سرمایه‌گذاری در بخش نفت ترکمنستان را رضایت‌بخش ارزیابی نمی‌کردند. مهم‌ترین مشکل در این رابطه، زیرساخت توسعه نیافته‌ی نفت و استهلاک بیش از حد تسهیلات در دسترس بود. همچنین آذربایجان، بر کل مجموعه تأسیسات حفاری بازمانده در خزر، بعد از فروپاشی شوروی و نیز سایر تسهیلات مورد نیاز مالکیت داشت و ترکمنستان روابط چندان مساعدی با این کشور نداشت علاوه بر این کنترل دولتی شدیدی بر این بخش اعمال می‌شد، به طوری که 5/90 درصد تولید نفت این کشور، توسط شرکت نفت دولتی این کشو،ر انجام می‌شد و 3 درصد توسط شرکت گاز دولتی، به این ترتیب تنها 5/6 درصد، برای شرکت‌های خارجی باقی می‌ماند.300
علاوه براین بیشتر ذخایر نفتی این کشور، در مناطق مورد مناقشه دریای‌خزر قرار دارد و بدون موافقت میان آذربایجان، ایران و ترکمنستان در مرزهای دریایی، این حوزه‌ها ممکن است توسعه نیافته باقی بمانند. به عنوان مثال حوزه‌ی نفتی کیاپاز-سردار،301در حوزه دریای خزر، مورد مناقشه میان آذربایجان و ترکمنستان است، که بین 367 تا 700 میلیون بشکه، ذخایر قابل استحصال دارد و در سال 2009، ترکمنستان به دنبال داوری‌های بین‌المللی، برای حل و فصل اختلافات خود بر سر این موضوع و اختلافات مرزی خود با آذربایجان بود، که هنوز هم حل نشده باقی مانده است.302
بنابراین مجموعه این عوامل، موجب توان محدود صادرات نفت ترکمنستان شد و عمده‌ترین همکاری‌های نفتی این کشور با ایران صورت می‌پذیرد، که این همکاری با توجه به عدم دسترسی ترکمنستان به آبهای آزاد، از

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد آسیای مرکزی، ایران و ترکمنستان، خلیج فارس، دریای خزر Next Entries منبع مقاله درمورد صادرات گاز، دریای خزر، خلیج فارس، گاز طبیعی