منبع مقاله درمورد دریای خزر، اتحادیه اروپا، آسیای مرکزی، گاز طبیعی

دانلود پایان نامه ارشد

و مرکزتوزیع گازپروم منتقل می‌کند. بعد از استقلال تنها گزینه برای انتقال گاز ترکمنستان، همین خط لوله بود.104 این خط لوله بخشی ازخط لوله سراسری اتحاد شوروی بود که در سراسر سرزمین‌های اتحاد، گاز را از میدان‌های تولید به مناطق مصرف و نیز بازارهای مصرف در اروپا انتقال می‌داد. بزرگ‌ترین میدان گازی ترکمنستان(دولت آباد)، در حوزه‌ی آمودریا واقع شده است و در اوایل 1980 از آن بهره‌برداری شده است که یکی از مهم‌ترین حوزه‌ها برای تأمین گاز خط لوله مرکز آسیای مرکزی است.105 این خط لوله از سال 1983، گاز طبیعی مخزن‌های دولت آباد را از مسیر ازبکستان و قزاقستان به ساروتف در روسیه می‌رساند. با توجه به فرسودگی این خط لوله در بهترین حالت ظرفیت آن 40 میلیارد مترمکعب می‌باشد. این خط لوله که حدود 2000 کیلومتر طول دارد، سالانه در مجموع 90 میلیارد متر مکعب گاز را از میدان‌های مختلف به روسیه انتقال می‌داد.106
2-7-3 خط لوله ماورای خزر107
ترکمنستان، در جست‌و‌جوی مسیرهای بدیل جهت صادرات گاز خود غیر از مسیر روسیه با جلب موافقت گرجستان و ترکیه اقدام به ساخت خط لوله 1640 کیلومتری ترانس خزر کرد. این خط لوله گاز ترکمنستان را از زیر آب‌های دریای خزر به گرجستان رسانده و پس از عبور از آن سرانجام به ترکیه انتقال می‌دهد. هدف ترکمنستان از اجرای چنین طرحی این بوده است که از مسیر جدیدی بتواند منابع انرژی خود را به بازارهای اروپایی انتقال دهد. برای اجرای این طرح ترکمنستان در سال 1999، قراردادی را با ترکیه امضاء کرد که بر اساس آن سالانه 30 میلیارد مترمکعب از مسیر ترکیه به اروپا صادر می‌شود. در این راستا در نوامبر 1999، مقامات کشورهای ترکمنستان، ترکیه، گرجستان و آذربایجان توافق نامه ای را برای عملیاتی شدن و اجرای این طرح که هزینه ساخت آن بالغ بر 5/2 میلیارد دلار می شود امضاء کردند. لازم به ذکر است که یکی از دلایل موافقت جمهوری آذربایجان برای مشارکت در این طرح کشف ذخایر گازی شاه دنیز در سال 1999 بود.108
این خط لوله قرار است در عرض و در زیر بستر دریای خزر، بین بندر ترکمن‌باشی در ترکمنستان و بندر باکو در آذربایجان احداث شود و چهارمین دارنده ذخایر گاز طبیعی جهان، ترکمنستان را، به آذربایجان و از آنجا از طریق خط لوله گازی باکو-تفلیس-ارزروم و سپس خط لوله گاز طبیعی داخلی ترکیه به بازار اروپا متصل کند. این خط لوله برای اتحادیه اروپا دارای ضرورت شدیدی است زیرا نقش اساسی در سیاست متنوع‌سازی مسیر و منابع این اتحادیه دارد.109 در صورت اجرا، این خط لوله نفت و گاز باید از عمق 300 متری دریای خزر عبور کند که، آلودگی زیست محیطی به همراه خواهد داشت به همین دلیل مقامات روسیه، نظر مثبتی نسبت به آن ندارند زیرا خطر احتمال نشت نفت از این خط لوله را، خطر بسیار مهمی می‌دانند که بزرگ‌ترین و مهم‌ترین دریاچه جهان را با تهدید مواجه خواهد کرد. از سوی دیگر مشاور ارشد دفتر فرستاده ویژه وزارت امور خارجه آمریکا در امور انرژی، اعلام کرد که در صورتی که عشق آباد و باکو در مورد احداث خط لوله گاز “ماورای خزر” به توافق برسند، دیگر هیچ طرفی نمی‌تواند مانع اجرای این طرح شود. حمایت آمریکا و اتحادیه اروپا از خط لوله گاز ترانس خزر در حالی است که، روسیه با توجه به ریسک‌های احتمالی زیست‌محیطی و نیز فقدان رژیم حقوقی دریای خزر، مخالف اجرای طرح خط لوله گاز ترانس خزر است و اجرای آن را منوت به هماهنگی و توافق همه 5 کشور ساحلی دریای خزر می‌داند. وزارت خارجه ترکمنستان نیز در واکنش به درخواست مسکو در ارتباط با لزوم موافقت این کشور در احداث خط لوله گاز از بستر دریای خزر، نسبت به بهره‌برداری از حق مسلم خود در انتقال گاز از مسیر دریا هشدار داد و عنوان کرد که، اجرای خط لوله گاز تنها با اجازه کشورهایی است که قسمت‌هایی از این خط لوله از قلمرو سرزمینی آنها عبور می‌کند و بنابراین نیازی به اجازه مسکو ندارد.110
کنار گذاشتن ایران از پروژه و در نتیجه بالا رفتن هزینه‌ی آن و اختلافات آذربایجان و ترکمنستان، از جمله چالش‌های موجود بر سر راه اجرای این پروژه بود. و در نهایت تغییرات به وجود آمده در راهبرد امنیت انرژی اتحادیه اروپا از سال 2009 و در پی بحران گازی روسیه و اوکراین، موجب شد این خط لوله به عنوان بخشی از پروژه “کریدور جنوب “مورد توجه اتحادیه اروپا قرار گیرد.کریدور جنوب شامل پروژه ناباکو، خط لوله ترانس آدریاتیک، خط لوله جریان سفید و پروژه خط لوله گاز ترکیه – یونان – ایتالیا است. به این ترتیب، خط لوله ماورای خزر در قالبی جدید مطرح شده و مورد توجه قرار گرفت. که با توجه به شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی، به نظر می‌رسد که این خط لوله، در آینده‌ای نه چندان دور احداث شده و به بهره‌برداری خواهد رسید.111
3-7-3 خط لوله ناباکو
خط لوله باکو _ ارزروم، راه اصلی انتقال انرژی از دریای خزر به اروپا است، اما حلقه مفقوده‌ای بین ارزروم و شبکه‌های خط لوله در اروپا وجود دارد که ناباکو، این حلقه مفقوده را پر خواهد کرد. این خط لوله جهت دستیابی مستقیم به ذخایر موجود خزر در آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان طراحی شده است و ذخایر انرژی را از قزاقستان و ترکمنستان و از طریق خزر به آذربایجان و از طریق لوله‌های موجود از گرجستان و ترکیه عبور می‌دهد. سرانجام در بازار اروپا تحویل داده می‌شود.112 ایده ناباکو که از اواسط دهه 1990 مطرح شد هدف آن، کاهش نقش روسیه در تأمین گاز اروپا بود. این پروژه تحت حمایت همه جانبه ترکمنستان، آذربایجان، رومانی، مجارستان، اتریش، بلغارستان و آلمان بود و شرکت‌های انرژی ترنس‌گاز‌(رومانی)، MOL (مجارستان)، OMV (اتریش)، بوتاس (ترکیه)، RWE آلمان و هولدینگ بلغارستان، یک کنسرسیوم را برای ساخت این خط لوله 3300 کیلومتری تشکیل دادند.113
• ترکیه 2000 کیلومتر
• بلغارستان 400 کیلومتر
• رومانی 460 کیلومتر
• مجارستان 395 کیلومتر
• اتریش 46 کیلومتر
این خط لوله، کشورهای عضو اتحادیه اروپا را قادر به دور زدن روسیه و واردات گاز از حوضه‌ی خزر و شرق میانه از طریق ترکیه و اروپای مرکزی می‌سازد. اگرچه موانع زیادی از جمله تأمین مالی پروژه، ذخایر کافی جهت تأمین گاز مورد نیاز آن بر سر راه آن وجود دارد و از سوی دیگر، روسیه دشمن مصمم این پروژه است.114
جالب توجه آنکه ایالات متحده نیز، متعهد پروژه ناباکو شده است. همان طور که در تقویت امنیت انرژی اتحادیه اروپا مؤثر واقع شده است. به عقیده ریچارد مورنینگ115 استار، این امر یکی از پیامدهای اصلی سیاست ایالات متحده در اوراسیا است که مایل به کاهش نفوذ ایران، روسیه و چین در منطقه است.116خط لوله گازی ناباکو، که از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا پیگیری می شود قرار است که، از طریق آن گاز کشورهای آسیای مرکزی از زیر بستر دریای خزر و از طریق جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه به اروپا و غرب منتقل شود. افزایش فزاینده نیاز اتحادیه اروپا به انرژی و مشکلات ایجاد شده در روابط انرژی روسیه با اتحادیه در سال‌های اخیر، لزوم تنوع بخشی به منابع تأمین انرژی را مورد توجه تصمیم‌گیرندگان قرار داده است. در همین راستا پروژه خط لوله گازی ناباکو با مشارکت پنج کشور ترانزیت‌کننده ترکیه، بلغارستان، رومانی، مجارستان و اتریش احداث خواهد شد. درآغاز برنامه‌ریزی شده بود از سال 2011 تا اواخر سال 2013، 10- 8 میلیارد متر مکعب گاز را از طریق خط لوله ناباکو به اروپا انتقال دهند و این میزان به 31 میلیارد متر مکعب در سال 2018 برسد،که به دلیل مشکلات سرمایه‌گذاری، تاریخ اجرای پروژه ناباکو تا سال 2013 و تاریخ افتتاح آن تا سال 2017 به تعویق افتاد.117
4-7-3 خط لوله ماورای افغان (تاپی)
موافقتنامه تاپی در سال 2010، از سوی حامد کرزی، قربان قلی بردی محمد اف، رؤسای‌جمهور افغانستان و ترکمنستان و آصف علی زرداری رییس جمهور پیشین پاکستان و مورلی دیورا وزیر انرژی هند، به امضا رسید. این خط لوله که از منطقه دولت آباد ترکمنستان شروع می‌شود، پس از عبور از افغانستان و پاکستان نهایتا با رسیدن به فاضیلکا هند به پایان می‌رسد. خط لوله تاپی، که یکی از گزینه‌های ترکمنستان در جهت تنوع بخشیدن به مسیرهای صادرات گاز آن می باشد با مشکلات زیادی در مسیر خود روبه رو بوده است و یکی از دلایلی که باعث شده است این خط لوله تا اکنون به مرحله‌ی بهره‌برداری نرسد، وضعیت بی‌ثبات افغانستان است و نبود امنیت کافی در این کشور به واسطه‌ی حضور طالبان است.
5-7-3 خط لوله ساحلی دریای خزر
روسیه از سال‌های آغازین هزاره جدید و در پی مطرح شدن گزینه‌هایی از قبیل خط لوله ماورای خزر و ناباکو برای انتقال گاز آسیای مرکزی به اروپا، درصدد برآمد تا به نحوی انحصار خود بر انتقال گاز از این منطقه را حفظ کند. از جمله طرح‌هایی که در این زمینه مورد توجه دولتمردان روس قرار گرفت، احداث خط لوله انتقال گاز قزاقستان- ترکمنستان – روسیه، موسوم به خط لوله ساحلی دریای خزر بود. پس از بحث و بررسی‌ها، موافقت اولیه جهت احداث این خط لوله در 12 مه 2007 و در جریان نشست سه جانبه رؤسای جمهور روسیه، قزاقستان و ترکمنستان حاصل شد. ظرفیت این خط لوله 40 میلیارد مترمکعب در سال در نظر گرفته شده بود که، 30 میلیلرد مترمکعب توسط ترکمنستان و 10 میلیارد مترمکعب توسط قزاقستان تأمین می شد. طول این خط لوله که بنا بود ساخت آن در سال 2009 آغاز شود، 1700 کیلومتر در نظر گرفته شده بود که 500 کیلومتر آن در ترکمنستان و 12000 کیلومتر در قزاقستان واقع می‌شد. توافقنامه نهایی این خط لوله در 20 دسامبر 2007 در مسکو به امضای وزرای انرژی سه کشور رسید. همین امر نشان‌دهنده‌ی عدم تمایل جدی ترکمنستان و قزاقستان نسبت به پروژه یاد شده بود، زیرا موافقت‌نامه‌های مشابه معمولا توسط رؤسای جمهور به امضاء می‌رسد.118
اگرچه ساخت این خط لوله برای پاییز سال 2008 برنامه‌ریزی شده بود، اما موانع زیادی بر سر راه آن وجود داشت که باعث شد به تعویق بیفتد. در مرحله‌ی اول، هیچ تضمینی وجود نداشت که آیا ترکمنستان دارای ذخایر کافی در غرب کشور برای تأمین گاز طبیعی این پروژه هست یا خیر. علاوه بر این جنبه‌های کلیدی این معامله مانند، تأمین مالی، شرایط تجاری برای شرکت‌های ملی نفت و گاز و تعرفه حمل و نقل و قیمت هنوز مشخص نشده بود.119 که نهایتا نیز کنار گذاشته شد.
6-7-3 خط لوله آسیای مرکزی – چین
یکی از مسیرهای جایگزین ترکمنستان برای خط لوله از طریق روسیه، خط لوله آسیای مرکزی‌– چین بود. در آوریل 2006، دو کشورترکمنستان و چین، یک موافقتنامه را برای سرمایه‌گذاری چین در توسعه میدان‌های گازی در ترکمنستان و ساخت یک خط لوله از طریق ازبکستان و قزاقستان به چین را با ظرفیت یک تریلیون فوت مکعب در سال امضاء کردند. هر سه دولت آسیای‌ مرکزی موافقت کردند که از طریق این خط لوله 7000 کیلومتری، گاز را به چین ارسال کنند. ساخت خط لوله در آگوست 2007 آغاز شد و ارسال گاز از طریق خط لوله به سین کیانگ در دسامبر 2009 آغاز شد.120

7-7-3 خط لوله آگری121
خط لوله “اتصال دهنده آذربایجان – گرجستان – رومانی”، موسوم به خط لوله آگری، جدیدترین پروژه‌ای است که ترکمنستان برای مشارکت در آن ابراز آمادگی کرده است. درجریان سفر بردی‌‌محمد‌اف به رومانی در مه 2011، وی از تمایل کشورش برای پیوستن به این خط لوله خبر داد. در بیانیه مشترکی که توسط وی و ترایان باشسکو، رئیس‌جمهور رومانی، در پایان دیدار بردی‌محمد‌اف صادر شد، بر اهمیت انتقال گاز ترکمنستان به اروپا، از طریق خط لوله ناباکو و آگری که جزو اولویت‌های رومانی هستند، تأکید شد. به علاوه، دو طرف بر ضرورت متنوع کردن مسیرهای صادرات و واردات انرژی خود و همکاری‌های بیشتر دو جانبه در زمینه انرژی تأکید کردند. پروژه خط لوله آگری با هدف انتقال گاز مایع از آذربایجان به رومانی، از طریق ساحل دریای سیاه گرجستان، طراحی شده است. کشورهای رومانی، گرجستان و مجارستان روز 14 سپتامبر سال 2010 میلادی با امضای “اعلامیه باکو”

پایان نامه
Previous Entries منبع مقاله درمورد تولید نفت، آسیای مرکزی، نفت و گاز، گاز طبیعی Next Entries منبع مقاله درمورد سیاست خارجی، صادرات گاز، گاز طبیعی، دریای خزر