منبع مقاله درمورد خلیج فارس، جزیره قشم، آلودگی نفتی

دانلود پایان نامه ارشد

سنجش میزان آلودگی، شناخت منابع ورود عناصر به محیط و روند تغییرات این عناصر در محیط ضروری می باشد.
در خلیج فارس عمده ترین تأمین کننده آب تازه در محیط، آب های اقیانوس هند با ترکیب شیمیایی متوسط آب دریا می باشد و ورود عناصر نیز عمدتاً از طریق نشت مستقیم نفت و سایر آلوده کننده ها به آب و یا از طریق اتمسفر صورت می گیرد. به دلیل تغییرات فوق العاده سریع ترکیب شیمیایی آب دریا و بالطبع میزان متفاوت تمرکز عناصر نادر عملاً نمی توان از ترکیب شیمیایی آب به عنوان شاخص آلودگی مطمئنی استفاده نمود، بخصوص اگر قرار باشد ترکیب شیمیایی آب دریا در سال های قبل مورد مطالعه قرار گیرد بررسی رسوبات در این زمینه می تواند مفید بوده و تا حدودی بازگو کننده ی شرایط محیط باشد ولی با این حال تأثیر آشفتگی زیستی42 و یا معلق شدن دوباره رسوبات علاوه بر بهم زدن توالی رسوبات باعث تغییر در تمرکز عناصر نادر در رسوبات می گردد.
عملاً برای تعیین روند تغییرات عناصر نادر در محیط به خصوص در سال های گذشته به ابزاری نیاز است که در هر لحظه ترکیب شیمیایی آب دریا را در خود ثبت کرده باشد. توجه به ورود نسبتا راحت عناصر نادر به شبکه کربنات کلسیم و مکانیسم شناخته شده آن در حین تشکیل و تاثیر پذیری ترکیب شیمیایی کانی تشکیل شده از فاز سیال در حال تشکیل از آن موجوداتی که در محیط از خود اسکلت کربناته ترشح می نمایند ابزار مناسبی برای تعیین روند تغییرات عناصر نادر در آب می باشد. از میان این موجودات، مرجان ها هم به واسطه داشتن اسکلت کربنات کلسیم (آراگونیتی)43 با رشد سالیانه مشخص و هم به دلیل حساس بودن آنها به تغییرات محیطی، از مناسب ترین موجودات برای سنجش استرس های وارد آمده به محیط تحت تاثیر منابع آلودگی می باشند( حائری اردکانی، 76).
مرجان های Scleractinian آبسنگ ساز، معمارهای آبسنگ های مرجانی می باشند و به دلیل اینکه اسکلت آنها رکوردهایی از حضور و غلظت هایی از فلزات معینی را در طی قرون در خود ثبت کرده است نشانگر های خوبی برای تغییرات زیست محیطی می باشند. تاکنون در دنیا بر روی آلودگی های آبسنگ های مرجانی از جمله فلزات سنگین، ذرات مواد آلی، هیدروکربن ها، آفت کش ها، ایزوتوپ های کربن، نیتروژن و اکسیژن و جهت بررسی تغییرات اقلیمی مورد آنالیز قرار گرفته اند. بنابراین مرجان ها جهت مطالعه آلودگی فلزات سنگین در محیط های آبی قابل استفاده می باشند (Esslemont, 1999) چرا که:
مرجان ها در طول عمر خود در یک مکان باقی می مانند. از این رو چون آنها اسکلت های کربنات کلسیمی (CaCO3) خود را به طور مستقیم از آب دریا رسوب می گیرند، از این رو ارگانیسم های ایده آلی برای نشان دادن تغییرات زیست محیطی می باشند.
مرجان ها به دلیل حساسیت آشکارشان به تغییرات فیزیکی و شیمیایی محیط دریا به طور گسترده ای به عنوان نشانگرهای زیست محیطی به کار می روند.
مرجان های زنده بدلایل سهولت نمونه برداری، اثربسیار ناچیز بر جمعیت مورد نظر و پراکنش وسیع این جمعیت دارای فواید بالقوه ای به عنوان ارگانیسم های نگهبان جهت کنترل آلودگی فلزی می باشند(Runnalls & Coleman, 2003).
در اين بررسي براساس مطالعات انجام شده گذشته برروی پراکنش و تنوع مرجان ها(مرادی، 1389؛ Kavousi et al, 2011) از مرجان های دو خانواده Poritidae و Faviidae به عنوان خانواده های غالب ایستگاه های سه گانه پراکنش در جنوب جزیره قشم استفاده شده است.

تحقیق حاضر با اتکا به ایده فوق و با بررسی:
تاثیرات مستقیم آلودگی نفتی بر روی مرجان های خلیج فارس(مطالعه موردی جزیره قشم).
روند تغییرات فلزات مورد نظر در آب دریا به واسطه ورود منابع آلوده کننده.
تاثیر این تغییرات در ترکیب شیمیایی اسکلت مرجان ها.
میزان عناصر مشترک در رسوبات منطقه و بستر مرجان ها و میزان همبستگی آن ها با مرجان های همان منطقه.
انطباق تغییرات تجمع زیستی فلزات مورد نظر در اسکلت مرجان ها با آلودگی های رخداده سال های اخیر در منطقه خلیج فارس.
در تحقیق حاضر عنصر نیکل به عنوان معرف آلودگی نفتی و عنصر کادمیوم که از خطرناکترین عناصر سمی بیولوژیک می باشد، به عنوان معرف آلودگی ناشی از فعالیت های انسانی در نظر گرفته شده است. نتایج تحقیقات محققین مختلف بر روی مرجان های خلیج فارس در ارتباط با تاثیر مستقیم آلودگی نفتی بر روی مرجان ها (Dowing and Roberts, 1993; Fadallal et al ,1995; Roberts et al, 1993) نشان می دهد که این آلودگی ها به طور مستقیم دارای اثرات سوئی بر روی زندگی آنها بوده است.
این کار تحقیقی به منظور پی بردن به تغییرات تجمع زیستی عناصر در ساختار اسکلتی مرجان ها و تاثیر عوامل محیطی بر روی ترکیب شیمیایی اسکلت و بررسی رابطه آن با رسوبات مجاور مرجان ها از سه منطقه قشم به عنوان نقطه ای در منتهی الیه خلیج فارس که هر یک دارای شرایط خاص می باشد صورت گرفته است.
1-8- اهداف
اندازه گیری و مقایسه غلظت فلزات (نیکل و کادمیوم) در بافت اسکلتی دو خانواده Poritidae و Faviidae از مرجان های آبسنگ ساز در ایستگاه های پارک زیتون، شیب دراز و جزیره ناز در جزیره قشم
اندازه گیری و مقایسه غلظت فلزات (نیکل و کادمیوم) در رسوبات پیرامونی این دو خانواده از مرجان ها در ایستگاه های پارک زیتون، شیب دراز و جزیره ناز در جزیره قشم
بررسی ارتباط میان غلظت فلزات (نیکل و کادمیوم) در بین این دو خانواده از مرجان ها با رسوبات پیرامونی

1-9- فرضیه های آماری
اختلاف معنی داری بین تجمع غلظت فلزات (نیکل و کادمیوم) در بین دو خانواده Poritidae و Faviidae از مرجان های آبسنگ ساز در ایستگاه های پارک زیتون، شیب دراز و جزیره ناز در جزیره قشم وجود دارد.
اختلاف معنی داری بین تجمع غلظت فلزات (نیکل و کادمیوم) در بین رسوبات ایستگاه های پارک زیتون، شیب دراز و جزیره ناز در جزیره قشم وجود دارد.
همبستگی مثبت و معنی داری در غلظت فلزات (نیکل و کادمیوم) بین این دو خانواده از مرجان های آبسنگ ساز با رسوبات پیرامونی هر ایستگاه وجود دارد.
1-10- پیشینه تحقیق
1-10-1- کاربرد مرجان های سخت Scleractinian جهت بررسی فلزات سنگین
کاربرد مرجان ها در مطالعات فلزات سنگین به طور گسترده ای گزارش شده است. تکنیک های بسیاری جهت استخراج و اندازه گیری فلزات سنگین در گونه های مختلف مرجان بکار گرفته شده است (Reichelt-Brushett & McOrist, 2003)، و از این رو مطالعات در این زمینه همیشه به طور مستقیم قابل مقایسه نمی باشد. برخی از مطالعات تنها بر آنالیز اسکلت آنها متمرکز شده اند (Scott, 1990; Guzm´an & Jime´nez, 1992; Bastidas & Garcia, 1997; Ramos et al., 2004; David, 2003; Medina-Elizade et al, 2002; Guzm´an & Garci´a, 2002; Livingston & Thompson, 1971; and Runnals & Coleman, 2003)، در حالی که در مطالعات دیگر، بخش های بافت و اسکلت به طور مجزا یا با هم مورد بررسی و آنالیز قرار گرفته اند(Denton & Burdon-Jones, 1986; Glynn et al, 1989; Esslemont, 1999; Reichelt-Brushett & McOrist, 2003;Esslemont et al., 2000; Howard & Brown, 1987; Harland & Brown, 1989 and Smith et al., 2003).
همچنین مطالعاتی بر روی نسبت فلزات مابین بافت ها و اسکلت (McConchie & Harriot, 1992) و مابین بافت، زوگزانتلاها و اسکلت مرجان های منتخب متمرکز شده اند (Reichelt-Brushett & McOrist, 2003). دلایل گوناگونی برای آنالیز و بررسی بخش های متفاوت مرجان پیشنهاد شده است. اسکلت های مرجان به دلیل آشکار کردن اطلاعات محیطی از محیط زیست دریایی گذشته مورد آنالیز قرار می گیرند. بافت ها غلظت های بالاتری از فلزات را نسبت به اسکلت در خود ثبت می کنند، نتیجتاً تمامی فلزات جذب شده توسط بافت به اسکلت مرجان منتقل نمی شوند. زوگزانتلای همزیست موجود در بافت های مرجان های آبسنگ ساز اینگونه توصیف شده اند که به به طور مستقیم از طریق افزایش میزان کلسیم سازی بر غلظت فلزات اسکلت تاثیر می گذارند1971) (Livingston & Thompson,. زوگزانتلا در حالاتی که فلزات سمی موجود به صورت متابولیکی جایگزین عناصر ضروری حیاتی مانند فسفر می شوند ممکن است در جذب مستقیم فلزات سهیم باشند(Howard & Brown, 1984).
استرس در مرجان ها اغلب سبب افزایش دفع زوگزانتلای همزیست (Smith et al, 2003) و ایجاد رنگ آمیزی سفید و زرد مرجان ها می شود، که اصطلاحا پدیده سفید شدگی مرجان ها نامیده می شود. هر چند، درصورتیکه مرجان ها در معرض غلظت بالایی از فلزات سمی قرار گیرند، نظر به اینکه زوگزانتلاها نقش بسیار مهمی در جذب فلزات سنگین ایفا می کنند بنابراین می توانند دفع گردند(Harland & Brown, 1989; Harland & Nganro 1990).
حائري اردكاني و غازبان در سال 1379 اثرات آلاينده هاي محيطي فلزات كادميوم، نيكل، واناديوم را در مرجان ها مورد بررسي قرار دادند و از مرجان ها به عنوان وسيله اي براي تخمين ميزان آلودگي محيط براساس سنجش تجمع اثرات سمي در آن ها استفاده كردند.
با توجه به کاربرد روش ها و تکنیک های آنالیز متفاوت، مقایسه مستقیم اطلاعاتی که در مورد فلزات سنگین انجام شده اند، امکان پذیر نمی باشد. مساله دیگر استفاده از گونه های متفاوت مرجان ها در مطالعات گوناگون می باشد (مانند Porites, Monstastrea and Sideastrea)، بدین ترتیب مقایسه اطلاعات به دست آمده فلزات سنگین منطقی به نظر نمی رسد.
علی رغم این که مرجان های آبسنگ ساز یکی از با ارزش ترین اکوسیستم های خلیج فارس می باشند، اما تحقیقات کمی در کشور ما درباره آن ها صورت گرفته است.
تاریخ تحقیقات روی مرجان های آبسنگ ساز ایران به سال 1971 برمی گردد که Rosen در آن 15 جنس از مرجان های سخت در بخش شمالی سواحل ایران و عربستان شناسایی نمود. متعاقب آن در سال های بعد تحقیقات متفاوتی برروی مرجان های آبسنگ ساز ایران صورت گرفته است که بدلیل عدم ارتباط با موضوع این تحقیق از ذکر آنها خودداری می گردد؛ تنها ولوی در سال 1388 بر روی تعيين پتانسيل و كارآيي نشانگرهاي زيستي در آبسنگ هاي مرجاني شمال خليج فارس مطالعاتش را به پایان رساند نتایج این تحقیق نشان داد، که بعضی از نشانگرهای زیستی پیشنهادی Check Reef برای خلیج فارس کاربرد ندارد و باید در مورد انتخاب این نشانگرها تجدید نظر صورت گیرد. و نشانگرهای زیستی متناسب با شرایط اکولوژیکی خلیج فارس انتخاب شود. به علاوه در سال 1997، حائري اردكاني و غازبان اثرات آلاينده هاي محيطي فلزات كادميوم، نيكل، واناديوم را در مرجان ها مورد بررسي قرار دادند و از مرجان ها به عنوان وسيله اي براي تخمين ميزان آلودگي محيط براساس سنجش تجمع اثرات سمي در آن ها استفاده كردند، که این مهمترین مورد تحقیقاتی داخلی در ایران و مرتبط با موضوع تحقیق حاضر می باشد. اما در سالهای متفاوت افراد زیادی در خارج از ایران در رابطه با بررسی آلودگی فلزات سنگین کارهای متفاوتی را انجام داده اند که به جهت سهولت در بررسی اجمالی این تحقیقات، جدول (1-9) خلاصه ای از مطالعات منتخب پیشین بر روی غلظت فلزات سنگین در مرجان ها را نشان می دهد :

فصل دوم
مواد و روش ها

2-1- عملیات میدانی
2-1-1- انتخاب مکان نمونه برداری
جزیره قشم بعنوان منطقه آزاد تجاری یکی از جزیره هایی است که در خلیج فارس با مجاورت به تنگه هرمز تحت تاثیر انواع آبها و جریان های ورودی و خروجی از این تنگه می باشد. با توجه به حضور آبسنگ های مرجانی در جنوب این جزیره که بیشتر از نوع حاشیه ای می باشند و اهمیت جزیره قشم از لحاظ تنوع مرجانی می توان به نسبت بیشترین پراکنش این موجودات حساس (مرادی، 1389؛ Kavousi et al, 2011) به عوامل شیمیایی و فیزیکی و نیز به علت فعالیت های بالای انسانی و آلودگی بیشتر در نتیجه فعالیت های قایق رانی، ورود فاضلاب های شهری و صنعتی، آلودگی های نفتی حاصل از پالایشگاه ها و نفت کش ها و همچنین تخلیه آب توازن کشتی ها در 3 منطقه مرجانی پارک زیتون قشم، جزایر ناز و شیب دراز این مناطق به عنوان ایستگاه های مورد بررسی در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع خونريزي، زميني، اخلاقي Next Entries منبع مقاله درمورد نمونه برداری