منبع مقاله درمورد خلیج فارس، آلاینده ها، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

15َ،˚55 تا “52،’16،˚56 طول شرقی و “20،’32،˚26 تا “00،’00،˚27 عرض شمالی واقع شده است (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح،1382). جزیره قشم، با پهنه ای حدود 9/1609 كيلومتر مربع در جنوب استان هرمزگان، در شمال شرقی تنگه استراتژيك هرمز واقع شده و ارتفاع آن از سطح دريا 6 متر است. جزیره قشم حدود 5/2 برابر دومین جزیره بزرگ خلیج فارس یعنی بحرین است(حافظ نیا،1371).
وجود صنايع و شركت هاي مختلف مثل شركت سرب و روي قشم كه در منطقه اقتصادي قشم واقع است موجب دفع مواد زائد و پساب کیک لجن تصفيه شامل 60% فلز روي به صورت سولفات روي، کیک های لجن شامل گچ و سيليس، 10 درصد روي و كادميوم و سرباره شامل 85% فلز روي به صورت اكسيد روي مي باشد. شهرستان قشم از لحاظ صنايع نيز دارای توانايی‌هايی است كه از مهم‌ترين صنايع اين شهرستان می توان لنج سازی، قايق فايبرگلاس، آبزی پروری و صنعت پالايش نفت و گاز گورزين را نام برد. پالايشگاه گازگورزين قشم، كه از پنج حلقه چاه تغذيه می كند، پس از پالايش، به وسيله لوله های 12 اينچی از لافت كهنه به بندر پل و پس از 70 كيلومتر به نيروگاه بندرعباس می رسد تا انرژی گازی را به الكتريسيته تبديل كند. توان پالايش و حمل گاز طبيعی به نيروگاه حرارتی بندرعباس در صورت امكان مصرف روزانه يكصد ميليون فوت مكعب است. از معادن شهرستان قشم می توان معدن نمک، گاز قشم، معدن سنگ لاشه، شن و ماسه و معدن خاک سرخ در شهر هرمز را نام برد(صمصام پور، 1390).
1-2-2- وضعيت آب هاي اطراف جزيره قشم از نظر جزر و مد و جريان هاي دريايي
دو جزر و دو مد در مدت شبانه‌روز در اطراف جزيره قشم رخ مى‌دهد که اختلاف ارتفاع متوسط آنها 2 تا 3 متر است. امواج دريا در اطراف قشم اغلب کمتر از يک متر ارتفاع دارند و از اين‌ رو مى‌توان درياى اطراف قشم را يک درياى آرام خواند. اما در سواحل جنوبى و شرقى گاه امواج بلندتر از 3 متر نيز قابل مشاهده است. جريان‌هاى دريايى اصلى اطراف جزيره حاصل جزر و مد بوده و سريع‌ترين آن در محدوده بين پل و لافت کهنه قابل مشاهده است و سرعت آن به 3 گره دريايى مى‌رسد. جهت جريان در هنگام مد به طرف غرب و در هنگام جزر به طرف شرق است. ميزان متوسط شورى آب دريا در اطراف قشم (قسمت در هزار) ppt1 35 و رنگ آب دريا بيشتر سبز مغز پسته‌اى و در برخى موارد آبى رنگ است(سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح،1382).
پیشرفت روز افزون صنایع و متعاقب آن آلودگی هوا و افزایش بی رویه جمعیت شهرها و روستاها و در پی آن توسعه مناطق کشاورزی و استفاده از کودها و سموم دفع آفات موجب می گردد تا میزان زیادی فاضلاب های صنعتی و شهری و همچنین پساب ها در کشاورزی که دارای مقادیر متنابهی از فلزات سنگین هستند، وارد اکوسیستم های آبی گردند و موجب تخریب محیط زیست شوند(Sures et al., 1995; Romeo et al., 1999; Al- Saleh et al., 2002; Demira, 2006; Agah et al., 2009; Ganjavi et al., 2010; Saei- Dehkordi et al., 2010 ).
1-3- منابع آلوده کننده محیط های دریایی
منشا ورودی آلاینده ها به محیط های دریایی بسیار متنوع و متفاوت می باشند(جدول 1-1). آلودگی به وسیله فلزات سنگین از مدتها پیش به عنوان موضوعی مهم تشخیص داده شده که از طرق مختلف به این اکوسیستم وارد می شود. در سال 1980 گروه تحقیقاتی (GESAMP)2 آلودگی دریا را چنین تعریف کرده است: آلودگی توسط انسان به طور مستقیم و یا غیر مستقیم از طرق رهاسازی ماده و یا انرژی به داخل محیط دریایی ایجاد می گردد که سبب اثرات زیان آوری چون آسیب به منابع تجدید شونده دریایی، اشکال در فعالیت های صید و صیادی، آسیب رساندن به کیفیت آب دریا و خطر بر سلامتی انسان می باشد (کلارک، 1385). آلودگی نه فقط به دست انسان بلکه به صورت طبیعی نیز به محیط وارد می شود. در این راستا Brayan(1984) منابع آلوده کننده آب ها را به سه گروه عمده تقسیم بندی کرده است:
آلودگی از ساحل: در این حالت آلاینده های فلزی توسط جریان های رودخانه ای و فرسایش و هوا زدگی صخره های ساحلی، به محیط های دریایی وارد می گردد.
آلودگی از اعماق: که شامل فلزات آزاد شده رسوبات اعماق دریا بوسیله فرآیندهای شیمیایی، فعالیت های آتش فشانی بستر، تشکیل کوه ها، حرکت تکتونیکی، نشت نفت از بستر و فراجوشی می شود. قسمتی از منابع طبیعی کادمیوم از طریق فرآیند فراجوشی آبهای اقیانوسی غنی از کادمیوم تامین می گردد.
آلودگی از نواحی نزدیک ساحل: این آلاینده ها شامل ذرات و غبارهای انتقال یافته توسط جریان هوا، مواد تولیدی حاصل از فرسایش یخ های قطبی و انتقال آن ها توسط یخ های شناور و گازهای فلزی حاصل از پوسته زمین می باشند (دبیری، 1379).
از جمله فعالیت های صنعتی آلوده کننده، سوزاندن زغال سنگ و به خصوص زباله های پلاستیکی می باشد که مقادیر قابل توجهی کادمیوم، وارد اتمسفر می کند. این آلاینده ها که به صورت ذرات معلق در هوا وجود دارند توسط جریانات هوایی به نواحی دیگری از کره زمین انتقال یافته و به صورت ریزش های جو بر سطح آب فرود می آیند (رضوی، 1378؛Meador et al., 2005). فاضلاب های شهری، صنعتی و فعالیت های وابسته، منابع عمده وارد کننده فلزات سنگین به محیط های دریایی می باشند. بخش عمده ای از فاضلاب های شهری را پساب های خانگی تشکیل می دهند که آلاینده های فلزی آن از طریق فعالیت های متابولیکی و فرسایش لوله های آب و فاضلاب (مس، سرب، روی، کادمیوم) و همچنین شوینده های حاوی ترکیبات فلزی (روی، بور، آرسنیک، آهن، منگنز، کروم، نیکل، کبالت) ایجاد می گردد (زون و گلیانتس، 1382؛ Agah et al., 2009).
جدول 1-1: فهرستی از صنایع به همراه فلزات سنگین احتمالی در پساب ( کلارک، 1385؛ اسماعیلی ساری، 1381؛ جلالی و آقازاده مشگی، 1385؛Storelli et al., 2010: Heath, 1987)
نام فلز
صنعت
As
Ba
B
Cd
Cr
Co
Cu
Fe
Pb
Mn
Hg
Ni
Se
Ag
Zn
صنایع متالوژی
×
×
×
×
×

×
×
×
×
×
×
×
×
×
ذوب فلزات غیر آهنی
×

×
×

×

×

×
×

×
معادن فلزات
×

×

×
×
×
×

×

×
×
صنایع کابل

×

×
×

آبکاری فلزات

×
×
×
×
×
×
×
×

×

×
×
آلیاژ سازی
×

×

×
×

×
×
×

×
×
ریخته گری

×

×
×

×

×

×
صنایع شیشه سازی
×
×
×
×
×
×

×

×

صنایع چینی
×

×
×

×
×
×
×

×
×
×
×
صنایع سرامیک
×
×
×
×
×

×
×

×

صنایع پلاستیک

×

×

تولید حشره کش ها
×

×

×

صنایع شیمیایی ( آلی)
×

×

×

صنایع شیمیایی ( معدنی)
×

×
×

×
×
×

×

×
تولید علف کش ها
×

×

تولید کودهای شیمیایی
×

×
×

×
×

×

ساخت دترجنت ها
×
×

×

×

تولید ضد عفونی کننده ها

×

×

×

تولیدی قارچ کش ها

×

×

پالایشگاه نفت
×

×

×
×
×

×

ساخت رنگ
×
×

×
×

×
×

×

×
×

تولیدی محافظت کننده چوب
×

×

×

×

×

تولیدی محافظت کننده پوست
×

×

فرمولاسیون رنگ
×

×
×
×

×

×

×

×
گستردگی، عمق زیاد و دور ازدسترس بودن دریاها و اقیانوس ها موجب شده است که این مناطق جهت دفن، پراکندن و خنثی کردن ضایعات و زباله های شهری و صنعتی حاصل از جوامع انسانی مورد استفاده قرار گیرد.
اما به مرور زمان تجمع فلزات سنگین دربافت جانوران آبزی و نهایتاً انسان موجب شده که در فعالیت ها و روش های دفع ضایعات تغییراتی حاصل گردد. این تغییرات به طور خلاصه شامل توقف و جلوگیری از دفن بعضی از ضایعات خطرناک در دریاها، اجرای فعالیت های کنترلی و حفاظتی بر نحوه تخلیه و بر طرف کردن یا کاهش مواد مضر موجود در ضایعات، پس از تخلیه در محیط های دریایی می باشد(Capuzza, 2000).
1-3-1- آلودگی خلیج فارس
خلیج فارس یکی از مناطق دریایی است که به دلیل حساسیت های سیاسی و اقتصادی از دیرباز در معرض بهره برداری شدید این منطقه گردیده است. آلودگی های حاصل از فعالیت های انسانی کشورهای مجاور به طور مستقیم وارد خلیج می گردد و شدیداً محیط زیست دریایی را تحت تاثیر خود قرار می دهد. منبع عظیم آلوده کننده ی دیگر اکوسیستم در خلیج فارس نفت می باشد. حدود بیش از 30% تولید نفت جهان و بیش از 60% حمل و نقل نفت دنیا از طریق خلیج فارس صورت می گیرد(Reynolds, 1993).
اکتشاف، استخراج و پالایش و حمل و نقل نفت در خلیج باعث آلودگی شدید آن گردیده است. به این موارد باید آلودگی های نفتی ناشی از صدمات جنگ و سوانح بوجود آمده را نیز اضافه کرد. نفت رها شده روی سطح آب علاوه بر تاثیر مستقیم بر اکوسیستم ساحلی باعث وارد آمدن آسیب هایی به مناطق عمیق تر نیز می گردد.
در اثر آلودگی های نفتی در خلیج فارس سواحل کشورهای عربی نظیر کویت و عربستان بیشتر از سواحل ایرانی آسیب دیده اند. از میان سواحل ایرانی بوشهر و قشم بیشترین میزان آلودگی نفتی را دریافت داشته اند(حائری اردکانی،1376). ذرات نفت شناور نیز نهایتاً وارد رسوبات کف دریا می گردند و در آنجا نهشته می شوند. علاوه بر تاثیرات مستقیم نفت بر اکوسیستم منطقه، حریق چاه های نفتی کویت در جنگ خلیج فارس و آلودگی های ناشی از مصرف سوختهای فسیلی در ناحیه منبع عمده دیگری در آلودگی این ناحیه می باشد.
ورود حجم بسیار زیاد مواد آلوده کننده به خلیج و ارتباط محدود آن با دریاهای آزاد باعث گردیده است تا خلیج فارس به یکی از آلوده ترین محیط های دریایی جهان تبدیل گردد،که این شرایط به همراه شرایط نامساعد آب و هوایی زندگی آبزیان در این منطقه را به شدت تحت تاثیر خود قرار داده است. مجموعه عوامل جغرافیایی و آب و هوایی باعث گردیده است که ریزشهای اتمسفری عمده ترین منابع ورودی عناصر به خلیج فارس باشند. به دلیل سهولت جابجایی ابرهای دود و ذرات گرد و غبار وسعت ناحیه تحت تاثیر این آلودگی نیز بسیار بیشتر از آلودگی تحت تاثیر لکه های نفتی می باشد.
علاوه بر این جدا از آلودگیهای مستقیم نفتی، وجود پالایشگاه ها، سکوهای نفتی و مراکز نفتی متعدد در حاشیه خلیج فارس از عوامل بسیار مهم و از طرفی بسیار خطرناک از نظر آلودگی محیط زیست در خلیج فارس می باشد. تمام این عوامل به نحوی باعث ورود عناصر نادر به اتمسفر گردیده که نهایتاً منجر به ورود این عناصر به آب دریا و بالا رفتن میزان تمرکز این عناصر در آب دریا می گردد.
افزایش میزان تمرکز عناصر نادر در آب دریا بدون شک بر روی آبزیان در این محیط تاثیر می گذارد. مرجان ها نیز به عنوان یکی از آبزیان خلیج فارس تحت تاثیر این عناصر قرار گرفته و مقداری از این عناصر را جذب بافت زنده و اسکلتی خود می نمایند(حائری اردکانی، 1376).

1-4- فلزات سنگین3
طبق تعریف در جدول تناوبی به آن تعداد از عناصر که وزن اتمی بالایی داشته و در درجه حرارت اتاق خاصیت فلزی داشته و دارای وزن مخصوص بیشتر از 4 می باشند فلز سنگین اطلاق می شود(امیدی، 1376). به عبارت دیگر فلزات سنگین به گروهی از عناصر فلزی اطلاق می گردد که دارای جرم اتمی بالای 40 گرم و وزن مخصوص بیش از g/cm35 هستند که تقریباً 5 برابر چگالی آب است و فلزات با وزن مخصوص کمتر از آن بعنوان فلزات سبک طبقه بندی می شوند . به طور معمول فلزاتی که در میزان برابر یا کمتر از یک درصد ( 10 میلی گرم در لیتر) در پوسته ی زمین وجود دارند به عنوان فلزات کمیاب نامیده می شوند. مثل سرب، کادمیوم، مس، روی، جیوه، نیکل و … (جلالی و آقازاده مشگی، 1385؛ دبیری،1379؛ کلارک، 1385).
از آنجایی که تعاریف مختلفی برای این عناصر شده و در این طبقه عناصر مختلفی قرار داده شده اند باید تنها از اصطلاح فلزات و یا شبهه فلزات استفاده نمود(امیدی، 1376). از عناصر شناخته شده در محیط تعداد 84 فل

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع خير، اينکه، کساني Next Entries منبع مقاله درمورد محیط زیست، آلاینده ها، زیست محیطی