منبع مقاله درمورد خلیج فارس، آلاینده ها، اقیانوس هند

دانلود پایان نامه ارشد

مضر موجود در محیط پاسخ خواهد داد، هرگونه تغییری که ثبت شود می تواند به عنوان یک هشدار عمل کند که به آنالیز شیمیایی دقیق هر آلاینده که سطح آن افزایش یافته یا به بررسی حضور یک آلودگی جدید بیانجامد. همچنین، اثرات تقویتی یا تضعیفی بسیاری از آلاینده ها جز با بررسی تاثیرآنها بر موجودات زنده قابل ردیابی نخواهد بود. روش های متفاوتی برای استفاده از موجودات زنده، در پایش آلودگی ها وجود دارد. این روش ها در جدول (1-6) ‏به تفصیل نشان داده شده اند. انتخاب نمونه های ‏نمایانگر و بامعنی در موفقیت هر نوع ارزیابی، بدون توجه به روش انتخابی، از ‏اهمیت حیاتی برخوردار است. روش های مختلفی برای نمونه گیری از مواد زیستی در دسترس است. بعضی از روش ها نسبت به روش های دیگر، خطا های بیشتری در نمونه گیری دارند که در زمان انجام آزمایش یا استخراج نتایج از داده های جمع آوری شده باید مد نظر قرار گیرند. بررسی های بیشتری لازم است تا بتوان به یک روش ایده آل نمونه گیری دست یافت که از نظر زمان، قیمت، نیروی انسانی و غیره به صرفه باشد. اگر قرار باشد یک برنامه پایش منظم صورت گیرد این مساله اهمیت بیشتری پیدا می کند(اسماعیلی ساری، 1381).

جدول 1-6: روش های اصلی مورد استفاده در پایش زیستی (اسماعیلی ساری، 1381).
نوع ارزیابی
موجودات اصلی مورد استفاده
آلاینده های مورد بررسی
مزایا
معایب
مطالعات ساختار جامعه
بی مهرگان، ماکروفیت ها
مورد زاید ارگانیک و سمی، غنی کننده مغذی ها
سهولت، قیمت ارزان، عدم نیاز به وسایل یا اطلاعات تخصصی
احتمال نیاز به بعضی اطلاعات تخصصی، استفاده محلی و موضعی، دقت نسبتاً پایین
شاخص های زیستی
بی مهرگان، ماکروفیت ها، جلبک ها، گلسنگ ها
مواد زاید ارگانیک، مغذی ها، عوامل اسیدی، گازهای سمی
سهولت، قیمت ارزان، عدم نیاز به وسایل تخصصی
احتمال نیاز به بعضی اطلاعات تخصصی، استفاده محلی و موضعی، دقت نسبتاً کم
روش های میکروب شناسی
باکتری ها
مواد ارگانیک و دفعی
قیمت نسبتاً ارزان ارتباط مستقیم با بهداشت انسانی
احتمال نیاز به بعضی اطلاعات و وسایل تخصصی
انباشت های زیستی
ماکروفیت ها، بی مهرگان بزرگ مهره داران
مواد زاید سمی فلزات سنگین سموم ترکیبات هیدروکربن مواد رادیواکتیو
نشان دهنده میزان دسترسی زیستی به آلاینده ها، مرتبط با بهداشت انسانی
وقت گیر، نیاز به وسایل گران قیمت و پرسنل مجرب دارد
سنجش زیستی
میکروارگانیسم ها، ماکروفیتها، جلبکها، بی مهرگان مهره داران رده پایین
مواد ارگانیک، گازهای سمی، مواد زاید سمی،
نتیجه گیری سریع، قیمت نسبتاً ارزان، بعضی پایشهای مدت دار قابل انجام است
مشکل در تعمیم دادن شرایط آزمایشگاهی با وضعیت محیط
‏انتخاب روش نمونه گیری به سلیقه مجریان مختلف و یا وجود نیاز به مقایسه ‏داده های جمع آوری شده در زمان ها یا مکان های مختلف بستگی دارد. واضح است که در طول یک برنامه پایش، یک روش نمونه گیری مشخص باید استفاده شود و به همین دلیل بسیاری از روش های اصلی، هم چون شاخص زیستی و ارزیابی میکروب شناسی روش های نمونه گیری مخصوص به خود دارند(اسماعیلی ساری، 1381).

1-6- آبسنگ های مرجانی10
آبسنگ های مرجانی با وسعت 284300 ‏کیلومتر مربع کم تر از 2/0 ‏درصد سطح اقیانوس ها و دریاهای جهان را می پوشانند، از متنوع ترین زیستگاه های دریایی جهان محسوب می شوند که ساکن آب های استوایی و نیمه استوایی هستند (Spalding and Grenfell., 1997‏). به دلیل ساختار آهکی و معماری خاص، تنوع زیستی در این مناطق فوق العاده بالا است، به طوری که پس از جنگل های استوایی دومین زیستگاه غنی جهان را تشکیل می دهند. از میان 33 ‏شاخه جانوری و گیاهی که در زیستگاه های دریایی یافت می شوند، 30 ‏شاخه در این مناطق زندگی کرده و تخمین زده می شود، بیش از 9 ‏میلیون گونه گیاهی و جانوری در این زیستگاه ها زندگی کنند (1998,Sumich‏).
‏این امر رونق فعالیت های شیلاتی در صید ماهیان و دیگر بی مهرگان تجاری (لابستر، خیار دریایی خوراکی و …) را به دنبال دارد به طوری که 10 درصد صید ماهیان شیلاتی دنیا در این مناطق صورت پذیرفته و از این نظر هر کیلومتر مربع آن، سالانه ارزشی معادل 15000 ‏تا 150000 ‏دلار آمریکا دارد. بهره برداری انسان از این زیستگاه ها تنها محدود به فعالیت های شیلاتی نیست، بلکه طبق برآورد های انجام شده، این منابع با ارزش زیستی از جنبه های مختلف سالانه در سراسر دنیا حدود 5/37 ‏میلیارد دلار آمریکا سود عاید انسان ها می کند.
‏این مناطق، به عنوان موج شکن های طبیعی عمل کرده و 90 ‏درصد انرژی امواج را جذب می نمایند، و بدین طریق مانع از فرسایش سواحل می گردند (مشابه جنگل ها که از فرسایش خاک جلوگیری می کنند). انواع دیگر بهره برداری انسان شامل مواردی همچون: استفاده در صنایع دارویی و پزشکی نظیر ساخت استخوان و دندان مصنوعی، رونق فعالیت های گردشگری و جذب گردشگر و تجارت ماهیان زینتی است. بر اساس گزارش برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP‏)11. هر کیلومتر مربع از این زیستگاه ها در جنبه های مختلف، ارزشی معادل 100000 ‏تا 800000 ‏دلار آمریکا دارد، در حالی که سالانه 775 ‏دلار پول صرف حفاظت از آنها می شود ( 1998‏,Bryant et al‏).
حدود 800 ‏گونه مرجان سخت در سراسر دنیا وجود دارد که اکثر این گونه ها در آب های اقیانوس آرام یافت می شوند، بیش ترین تنوع گونه ای مرجان های سخت در کشورهای فیلیپین، اندونزی، مالزی و گینه نو با بیش از 400 ‏گونه مرجان در هر یک از این کشور است ( 2001‏,Spalding et al.).
‏این موجودات جزء مسن ترین جوامع دریایی با تاریخچه ای معادل بیش از 350 ‏میلیون سال بوده و در 101 کشور جهان پراکنده اند. درجه حرارت مناسب برای رشد آنها 23 ‏تا 29 ‏درجه سانتی گراد و شوری مناسب 32 تا 42 ‏قسمت در هزار است ( 2003‏,Allen and Steene).
‏خلیج فارس پیکره آبی نیمه بسته ای به طول 1000 کیلومتر و پهنه ی 340 ‏کیلومتر تا 60 ‏کیلومتر در تنگه هرمز است. متوسط عمق آن 35 ‏متر و حداکثر عمق آن 100 متر است. میزان شوری آن بین 28 تا 50 قسمت در هزار و نوسانات دمایی از 12 درجه سانتی گراد در زمستان، تا بیش از 40 ‏درجه سانتی گراد در تابستان، متغیر است. این شرایط منحصر بفرد محدودیت هایی را برای جوامع مرجانی به وجود آورده و باعث کاهش تنوع زیستی مرجان های سخت این منطقه در مقایسه با اقیانوس هند می گردد. از طرفی، شرایط فوق سبب می گردد تا مرجان های سخت این منطقه، نسبت به سایر نقاط دنیا شرایط حادتری را تجربه نمایند، به طوری که مرجان های این منطقه در مقایسه با دیگر نقاط اقیانوس هند مقاوم تر هستند (‏Johns, 1999‏).

1-6-1- ضرورت مطالعه آبسنگ های مرجانی
اگرچه آبسنگ های مرجانی جزء مهمترین زیستگاه های دریایی جهان محسوب می شوند، اما به دلیل افزایش دمای آب دریاها و سایر عوامل نظیر فعالیت های رو به گسترش انسانی، پدیده هایی نظیر سفیدشدگی12 و بیماری های مرجانی، به طور فزاینده ای در معرض تهدید و نابودی هستند؛ به طوری که 58 ‏درصد آبسنگ های مرجانی دنیا در معرض تهدید هستند (Spalding et al., 2001 ‏).
‏آبسنگ های مرجانی خلیج فارس نیز از این شرایط مستثنی نبوده و در اثر بروز پدیده سفیدشدگی در سال های 1996 و 1998 ‏مقدار قابل توجهی از مرجان های این منطقه از بین رفته اند (شکری، 1380). به علاوه، آبسنگ های مرجانی ایران به دلیل قرارگرفتن در منطقه ای که دارای شرایط زیست محیطی نه چندان مناسب برای رشد و زندگی است نظیر: عمق کم آب، نوسانات درجه حرارت، شوری زیاد و تردد کشتی های نفت کش از نظر بوم شناختی تحت فشار قرار گرفته و در آستانه تحمل بوم شناسی خود قرار دارند. این موضوع این پیکره آبی را مبدل به آزمایشگاهی طبیعی می نماید تا مورد توجه محققان مختلف داخل و خارج کشور قرار گیرد.
‏اطلاعات در مورد آبسنگ های مرجانی ایران بسیار محدود بوده و تقریباً اکثر مطالعات انجام شده تا قبل از سال 1380 ‏به بررسی های کیفی پرداخته اند. این امر موجب عدم اجرای هر گونه برنامه مدیریتی به منظور در امان ماندن از اثرات سوء توسعه فعالیت های انسانی به ویژه در مناطق آزاد تجاری همچون کیش و قشم و نیز بهره برداری پایدار از این بوم سامانه ها گردیده است.

1-6-2- جایگاه آبسنگ های مرجانی در رده بندی تکاملی موجودات
‏از نظر سیستماتیک مرجان های سخت به موارد زیر متعلق هستند:
سلسله: جانوران: Animalea ‏
شاخه: مرجانیان: Cnidaria ‏
رده: آنتوزوا: Anthozoa
‏راسته: اسکلراکتینیا: Scleractinia ‏ = هرماتیپیک
1-6-2-1- شاخه مرجانیان
شاخه مرجانیان یا کیسه تنان (Cnidarians‏) دارای سه رده ‏عروس های دریایی (Scyphozoa‏) (با حدود 200 ‏گونه)، هیدرمانندها (Hydrozoa‏) (با حدود 3000 ‏گونه) و مرجان ها و شقایق ها (Anthozoa‏) (با حدود6000 ‏گونه) و شامل مرجان های آهکی، شقایق های دریایی، هیدرها و عروس های دریایی است. این گروه از موجودات دارای تقارن شعاعی بوده ‏و همچنان که اشاره گردید، در حدود 9000 ‏گونه زنده از این شاخه شناخته شده ‏است (Lalli and Pearsons, 1993‏).
1-6-2-2- رده Anthozoa
این رده شامل مرجان های نرم، شقایق های دریایی و مرجان های سخت یا آهکی است، که همه گونه های آن دریازی هستند. حدود 6000 ‏گونه از موجودات شاخه مرجانیان یعنی حدود 60 ‏درصد متعلق به این رده است. موجودات این رده به شکل پولیپ بوده ‏و ممکن است به صورت منفرد و یا کلنی باشند. از 6000 گونه شناخته شده این رده، حدود 2500 ‏گونه متعلق به مرجان های نرم و سخت است که سهم مرجان های آبسنگ ساز در این میان، حدود 800 ‏گونه است.
‏اصطلاح مرجان آبسنگ ساز به گروهی از مرجان ها اطلاق می گردد که طبق واکنش شیمیایی زیر قادر به رسوب کربنات کلسیم هستند. این گروه از مرجان ها دارای زندگی همزیستی با جلبکی تک سلولی به نام زوگزانتله هستند(Veron, 2000‏).

1-6-2-3- خانواده Faviidae
مشخصات: شکل کلنی ممکن است به صورت قشری، توده ای و پهن باشد. کورالیت در جنس های مختلف این خانواده به شکل های پلاکوئید، کریوئید و مندروئید دیده می شود. برخی از جنس های این خانواده دارای لب پالی فرم هستند. این خانواده متنوع ترین خانواده در آب های ایرانی خلیج فارس است خانواده های مشابه:Mussidae, Menderinidae ,Slderasteridae
جنس ها: این خانواده دارای بیست و چهار جنس بوده که تاکنون 7‏ جنس و 13 ‏گونه ی آن در آب های ایرانی خلیج فارس شناسایی شده است که عمومأ در آب های جزیره کیش وجود دارند. جنس های Favia, Favites ‏وMantastrea ‏ ممکن است با هم خلط گردند. Favia‏ و Favites‏ به سبب آن که به ترتیب دارای کورالیت های پلاکوئید و کریوئید هستند، معمولآ به آسانی شناسایی می شوند؛ اما برخی گونه ها به ویژه Favia veroni, Favia rotundata, Favia rotumana ‏ می توانند کاملآ از نوع کریوئید (مشابه جنس Favites‏) باشند (مقصودلو،1390).
1-6-2-3- خانواده Poritidae
مشخصات: اعضای این خانواده به شکل های توده ای، ستونی، شاخه ای و حتی قشری هستند. کورالیت ها فشرده بوده و در گونه های مختلف دارای اندازه های متفاوتی هستند. فضایی بین کورالیت ها معمولآ وجود نداشته و دیواره ها و سپتاها نیز متخلخل هستند.
جنس: این خانواده دارای 5 جنس است که در آب های ایرانی خلیج فارس تاکنون دو جنس Porites ‏ و Goniopora ‏ شناسایی شده است (مقصودلو،1390).
1-6-3- توزیع آبسنگ های مرجانی
‏در مورد وسعت کلی پوشش آبسنگ های مرجانی در جهان گزارشات متفاوتی وجود دارد؛ به طوری که این وسعت از 112000 کیلومتر مربع تا ‏ 1440000 کیلومتر مربع متغیر است. اسمیت در سال 1978 ‏این وسعت را معادل 617000 ‏کیلومترمربع و اسپالدینگ در سال 1997 ‏این وسعت را 255000 ‏ کیلومتر مربع گزارش نمودند. در گزارش اسمیت دریای مدیترانه دارای بیش ترین وسعت پوشش مرجانی و در گزارش اسپالدینگ و گرنفل اقیانوس آرام جنوبی دارا‏ی بیش ترین وسعت پوشش آبسنگ های مرجانی بودند که احتمالاً این تفاوت در اختلاف در روش اندازه گیری هر یک از آن ها است (Spalding and Grenfell,

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با موضوع امام صادق Next Entries منبع مقاله درمورد آبسنگی، ‏در، ‏آبسنگ